Xét nghiệm cấy máu là gì và để làm gì?

Xét nghiệm cấy máu là kỹ thuật quan trọng giúp phát hiện vi khuẩn hoặc nấm đang lưu hành trong máu, đặc biệt trong các trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng huyết. Phương pháp này cho phép xác định chính xác tác nhân gây bệnh và mức độ nhạy cảm với kháng sinh, từ đó hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp. Việc chỉ định cấy máu đúng thời điểm đóng vai trò then chốt trong kiểm soát nhiễm trùng và giảm nguy cơ biến chứng nặng.

1. Xét nghiệm cấy máu là gì?

Xét nghiệm cấy máu được thực hiện với mục đích phát hiện sự có mặt của vi khuẩn, nấm hoặc các vi sinh vật gây bệnh khác trong máu. Khi kết quả trả về dương tính, điều này cho thấy có vi khuẩn xuất hiện trong máu, còn được gọi là du khuẩn máu. Tuy nhiên, du khuẩn máu không đồng nghĩa với nhiễm trùng huyết.

Nhiễm trùng huyết là tình trạng cơ thể phản ứng viêm quá mức trước sự xâm nhập của vi khuẩn mà hệ miễn dịch chưa kiểm soát được, gây biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Vi khuẩn thường xâm nhập vào máu từ da, phổi, đường tiêu hóa hoặc đường tiết niệu. Thông qua xét nghiệm cấy máu, bác sĩ có thể phân tích và lên hướng điều trị sao cho phù hợp nhất.

2. Xét nghiệm cấy máu để làm gì?

Xét nghiệm cấy máu được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ người bệnh có tình trạng du khuẩn máu hoặc nhiễm trùng huyết. Việc thực hiện xét nghiệm này rất quan trọng vì vi khuẩn xâm nhập vào máu có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, trong đó có nhiễm trùng huyết.

Khi xảy ra nhiễm trùng huyết, tác nhân gây bệnh kích hoạt phản ứng viêm quá mức, làm suy giảm hiệu quả hoạt động của hệ miễn dịch và có thể tiết độc tố gây tổn thương các cơ quan. Kết quả cấy máu giúp bác sĩ xác định chính xác loại vi khuẩn gây bệnh, từ đó lựa chọn kháng sinh và phác đồ điều trị phù hợp, kịp thời.

3. Cách lấy máu làm xét nghiệm cấy máu

Cách lấy máu làm xét nghiệm cấy máu cần được thực hiện đúng thời điểm và tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô trùng để đảm bảo kết quả chính xác. Cụ thể như sau:

Thời điểm lấy máu:

Lấy máu khi người bệnh đang sốt là thời điểm dễ phát hiện vi khuẩn trong máu nhất.
Thực hiện lấy máu trước khi sử dụng kháng sinh.
Nếu người bệnh đang dùng kháng sinh, cần ngưng thuốc tối thiểu 24 giờ trước khi lấy mẫu.
Trường hợp đang truyền máu hoặc dịch, phải khoá dây truyền và lấy máu ở tay đối diện.
Nếu vừa ăn xong, nên chờ khoảng 2 – 3 giờ mới tiến hành lấy máu.

Các bước tiến hành:

Ghi đầy đủ thông tin lên chai cấy máu: họ tên, tuổi, ngày giờ lấy máu, khoa điều trị; nếu cấy nhiều lần cần ghi rõ số lần.
Lấy máu tĩnh mạch với thao tác vô trùng tuyệt đối: Sát khuẩn vị trí lấy máu đúng quy trình, sử dụng kim tiêm mới nếu phải chọc lại. Thể tích máu lấy khoảng 5 – 10 ml ở người lớn và 1 – 3 ml ở trẻ em.
Sát trùng nút cao su chai cấy máu bằng cồn 70°, bơm trực tiếp máu vào chai và lắc nhẹ để trộn đều.
Chuyển chai cấy máu cùng phiếu xét nghiệm đến khoa Vi sinh càng sớm càng tốt.
Nếu chưa chuyển ngay, bảo quản mẫu ở nhiệt độ phòng, không để trong tủ lạnh, sau đó ủ ở 35°C và theo dõi theo quy định.

4. Xét nghiệm cấy máu bao lâu có kết quả? Cách đọc kết quả

Thời gian trả kết quả xét nghiệm cấy máu phụ thuộc vào phương pháp và diễn tiến nuôi cấy. Với chai cấy máu thông thường, mẫu được ủ và theo dõi tối đa 7 ngày. Trong khi đó, hệ thống cấy máu tự động thường sẽ báo kết quả âm tính sau khoảng 5 ngày nếu không phát hiện vi khuẩn hoặc nấm. Sau giai đoạn ủ, mẫu sẽ được nhuộm Gram và cấy chuyển, nếu sau 24h không xuất hiện khuẩn lạc, kết quả được xác định là âm tính và trả cho bác sĩ điều trị.

Về cách đọc kết quả xét nghiệm cấy máu:

Nếu từ hai mẫu máu trở lên cùng dương tính với một loại vi khuẩn hoặc vi nấm, khả năng cao người bệnh đang bị nhiễm trùng huyết do tác nhân đó.
Trường hợp chỉ có một mẫu dương tính, các mẫu còn lại âm tính, có thể là nhiễm trùng thật sự hoặc do mẫu bị nhiễm bẩn từ vi khuẩn trên da. Lúc này, bác sĩ sẽ chỉ định làm thêm xét nghiệm để xác định chính xác.
Nếu tất cả các mẫu đều âm tính, khả năng nhiễm khuẩn máu là thấp. Tuy nhiên, nếu triệu chứng lâm sàng vẫn tồn tại, bác sĩ sẽ cân nhắc các nguyên nhân khác và bổ sung xét nghiệm phù hợp.

Cần lưu ý: Xét nghiệm cấy máu không phát hiện được nhiễm virus. Khi kết quả cấy dương tính, phòng xét nghiệm sẽ tiếp tục làm kháng sinh đồ (xét nghiệm độ nhạy) để giúp bác sĩ lựa chọn loại thuốc điều trị hiệu quả và phù hợp nhất.

Xét nghiệm cấy máu là cơ sở để thực hiện kháng sinh đồ, giúp lựa chọn thuốc điều trị phù hợp với từng loại vi khuẩn hoặc nấm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh gia tăng tình trạng kháng thuốc hiện nay. Khi được thực hiện đúng quy trình, xét nghiệm cấy máu góp phần rút ngắn thời gian điều trị, giảm chi phí và nâng cao khả năng hồi phục cho người bệnh.