U mỡ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, các loại thường gặp

U mỡ là bệnh lý khá phổ biến nhưng không phải ai cũng hiểu rõ u mỡ là gì và liệu nó có nguy hiểm hay không? Thực tế, đây thường là khối u lành tính hình thành từ mô mỡ dưới da, tiến triển chậm và ít gây biến chứng. Tuy nhiên, việc nhận biết sớm đặc điểm của u mỡ sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn và có hướng xử trí phù hợp khi cần thiết.

1. U mỡ là gì?

U mỡ (lipoma) là một dạng khối u mô mềm lành tính, được tạo thành do sự tăng sinh của các tế bào mỡ. Khối u thường có hình tròn hoặc hơi bầu dục, nằm ngay dưới da, sờ vào thấy mềm, có độ đàn hồi và có thể di chuyển nhẹ khi ấn tay. Đa số u mỡ không gây đau nên nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc tự sờ thấy.

U mỡ có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, phổ biến nhất là lưng, vai, cổ, ngực và cánh tay. Các khối u này phát triển chậm theo thời gian và trong hầu hết các trường hợp không tiến triển thành ung thư.

Do bản chất là u lành tính, phần lớn u mỡ không cần can thiệp điều trị. Tuy nhiên, nếu khối u to dần, gây đau, chèn ép các mô xung quanh, ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc sinh hoạt hằng ngày, bác sĩ có thể chỉ định loại bỏ bằng những thủ thuật ngoại khoa tương đối đơn giản, thường được thực hiện ngoại trú.

U mỡ là bệnh lý khá thường gặp, với tỷ lệ ước tính khoảng 1 trên 1.000 người. Bệnh hay gặp ở người trưởng thành trong độ tuổi từ 40-60, nhưng cũng có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ nhỏ. U mỡ gặp ở cả nam và nữ, trong đó nữ giới có xu hướng mắc nhiều hơn một chút.

2. Nguyên nhân gây u mỡ là gì?

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là yếu tố di truyền. U mỡ có xu hướng xuất hiện trong cùng một gia đình, vì vậy nếu người thân trong gia đình từng mắc u mỡ, nguy cơ bạn bị u mỡ sẽ cao hơn so với người bình thường.

Ngoài ra, một số bệnh lý và hội chứng di truyền có thể làm xuất hiện nhiều khối u mỡ trên cơ thể, bao gồm:

Bệnh Dercum: Đây là một rối loạn hiếm gặp, đặc trưng bởi sự hình thành các khối u mỡ gây đau. Các khối u thường xuất hiện ở cánh tay, chân và thân mình. Bệnh còn được gọi là chứng đau do mỡ hoặc hội chứng Anders.
Hội chứng Gardner: Là một dạng của bệnh đa polyp tuyến gia đình (FAP), hội chứng Gardner không chỉ gây u mỡ mà còn liên quan đến nhiều bất thường khác trong cơ thể, đặc biệt là các tổn thương ở đường tiêu hóa và mô mềm.
Bệnh đa u mỡ di truyền: Còn gọi là bệnh đa u mỡ gia đình, đây là một rối loạn có tính chất di truyền, khiến người bệnh xuất hiện nhiều khối u mỡ ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể.
Bệnh Madelung: Đây là tình trạng thường gặp ở nam giới nghiện rượu lâu năm. Bệnh còn được gọi là u mỡ đối xứng đa ổ, đặc trưng bởi sự xuất hiện các khối u mỡ đối xứng quanh vùng cổ, vai và phần trên thân mình.

Nhìn chung, u mỡ thường là khối u lành tính và ít nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu xuất hiện nhiều khối u mỡ, u phát triển nhanh, gây đau hoặc thay đổi bất thường, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và loại trừ các bệnh lý khác.

3. Dấu hiệu u mỡ là gì?

U mỡ thường có những đặc điểm lâm sàng khá điển hình, giúp nhận biết tương đối dễ dàng:

Hình ảnh u mỡ trên siêu âm: U mỡ thường là khối u được bao bọc rõ ràng, có ranh giới tương đối rõ với mô xung quanh và không xâm lấn các cấu trúc lân cận. Vì vậy, u mỡ siêu âm không có tính chất lan rộng như các khối u ác tính.
Về cảm giác, đa số u mỡ không gây đau. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, khối u có thể gây đau hoặc khó chịu, tùy thuộc vào vị trí, kích thước, mức độ chèn ép và sự hiện diện của các mạch máu hoặc dây thần kinh xung quanh.
Về hình dạng, u mỡ thường có dạng tròn hoặc bầu dục, cấu trúc mềm, đàn hồi, đôi khi có cảm giác giống cao su khi sờ vào. Khối u thường đối xứng và có bề mặt tương đối nhẵn.
Một đặc điểm quan trọng khác là u mỡ thường nằm ngay dưới da và có thể di động khi sờ nắn, tức là khối u không dính chặt vào da hoặc mô sâu bên dưới.
Kích thước u mỡ thường nhỏ, phổ biến dưới khoảng 5 cm đường kính. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u mỡ có thể phát triển rất lớn, thậm chí vượt quá 15 cm.

Phần lớn người bệnh bị u mỡ không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện tình cờ khi sờ thấy khối u dưới da. Các triệu chứng nếu có thường xuất hiện khi khối u phát triển lớn và gây chèn ép các cấu trúc xung quanh.

Khi u mỡ chèn ép dây thần kinh, người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc tê ở vùng có khối u. Nếu khối u nằm trong ổ bụng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, rối loạn tiêu hóa. Nếu u mỡ hình thành ở vùng hầu họng, có thể gây khó nuốt, khó thở hoặc cảm giác vướng họng.

Do u mỡ có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau như ruột, phổi, lồng ngực hoặc các cơ quan nội tạng khác, nên biểu hiện triệu chứng cũng rất đa dạng và phụ thuộc vào vị trí của khối u.

4. Các loại thường gặp

Về bản chất, tất cả các u mỡ đều được cấu tạo từ mô mỡ. Tuy nhiên, tùy vào thành phần mô đi kèm và đặc điểm tế bào, hình ảnh u mỡ được chia thành nhiều loại khác nhau. Một số u mỡ ngoài mô mỡ còn chứa mạch máu hoặc các loại mô khác.

U mỡ mạch máu (Angiolipoma): Đây là loại u mỡ chứa cả mô mỡ và hệ thống mạch máu. U mỡ mạch máu thường gây đau hoặc nhạy cảm khi sờ vào, khác với u mỡ thông thường vốn ít gây đau.
U mỡ thông thường (Conventional lipoma): là loại u mỡ phổ biến nhất. Khối u được cấu tạo chủ yếu từ các tế bào mỡ trắng. Mỡ trắng có chức năng dự trữ năng lượng cho cơ thể.
U mỡ xơ (Fibrolipoma): Loại u này bao gồm mô mỡ và mô xơ. Do có thành phần mô xơ, khối u có thể chắc hơn so với u mỡ thông thường.
U mỡ nâu – Hibernoma: U mỡ nâu là loại u hiếm, chứa mô mỡ nâu thay vì mỡ trắng. Tế bào mỡ nâu có vai trò sinh nhiệt và tham gia điều hòa thân nhiệt của cơ thể.
U mỡ tủy xương (Myelolipoma): Loại u này chứa mô mỡ và mô tạo máu tương tự như tủy xương. U mỡ tủy xương thường gặp ở tuyến thượng thận hoặc trong ổ bụng.
U mỡ tế bào hình thoi (Spindle cell lipoma): Ở loại u này, các tế bào mỡ có hình dạng kéo dài, chiều dài lớn hơn chiều rộng. Loại u này thường gặp ở vùng cổ, vai hoặc lưng.
U mỡ đa hình (Pleomorphic lipoma): U mỡ đa hình có các tế bào mỡ với kích thước và hình dạng khác nhau. Đây là một dạng hiếm, thường gặp ở người lớn tuổi.

Tóm lại, việc hiểu rõ u mỡ là gì sẽ giúp bạn bớt lo lắng khi phát hiện các khối u mềm dưới da và biết cách theo dõi sức khỏe một cách chủ động hơn. Phần lớn u mỡ là lành tính, tiến triển chậm và không nguy hiểm, tuy nhiên người bệnh vẫn nên thăm khám khi khối u to nhanh, gây đau hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Chủ động kiểm tra và tư vấn y tế kịp thời chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.