Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Triệu chứng, nguyên nhân và biến chứng
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng các tĩnh mạch trong bìu, thuộc hệ thống đám rối tĩnh mạch tinh, bị giãn to bất thường, tương tự như suy giãn tĩnh mạch chân. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở nam giới, nhưng nhiều trường hợp lại không có triệu chứng rõ ràng nên dễ bị bỏ qua. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ triệu chứng nhận biết, nguyên nhân, biến chứng, cách điều trị và phòng ngừa giãn tĩnh mạch thừng tinh.
1. Giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì và triệu chứng ra sao?
Tĩnh mạch tinh có nhiệm vụ dẫn máu từ tinh hoàn trở về tim. Khi hệ thống van một chiều trong các tĩnh mạch này hoạt động kém hiệu quả, máu bị ứ đọng lại, khiến tĩnh mạch giãn to dần theo thời gian, tạo thành búi giãn tĩnh mạch thừng tinh. Tình trạng này thường xuất hiện ở bên trái bìu nhiều hơn, do đặc điểm giải phẫu của tĩnh mạch tinh trái đổ vào tĩnh mạch thận với góc bất lợi hơn so với bên phải.
1.1. Phân độ giãn tĩnh mạch thừng tinh theo mức độ
Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường được phân theo 3 mức độ chính khi thăm khám lâm sàng:
– Độ 1 (nhẹ): chỉ phát hiện được khi làm nghiệm pháp Valsalva (rặn hơi), không sờ thấy búi giãn khi bình thường.
– Độ 2 (trung bình): sờ thấy búi giãn khi đứng, không cần làm nghiệm pháp Valsalva.
– Độ 3 (nặng): búi giãn tĩnh mạch nhìn thấy rõ bằng mắt thường ngay cả khi không làm nghiệm pháp, đôi khi bìu có hình dạng như “túi giun” đặc trưng.
1.2. Dấu hiệu nhận biết tại nhà
Với mức độ nhẹ, phần lớn nam giới không có triệu chứng gì đáng chú ý, chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc khám hiếm muộn. Với mức độ trung bình đến nặng, một số dấu hiệu có thể nhận thấy gồm: cảm giác nặng, tức âm ỉ vùng bìu, tăng lên khi đứng lâu, vận động mạnh hoặc về cuối ngày và giảm khi nằm nghỉ; sờ thấy búi tĩnh mạch mềm, ngoằn ngoèo như “túi giun” phía trên tinh hoàn; kích thước tinh hoàn bên bị giãn có thể nhỏ hơn bên đối diện trong một số trường hợp kéo dài.
2. Nguyên nhân gây giãn tĩnh mạch thừng tinh
Nguyên nhân chính xác gây giãn tĩnh mạch thừng tinh chưa được xác định hoàn toàn rõ ràng, nhưng phần lớn liên quan đến sự suy yếu của hệ thống van tĩnh mạch trong đám rối tĩnh mạch tinh, khiến máu khó lưu thông một chiều về tim và bị ứ đọng ngược lại.
Một số yếu tố được ghi nhận có liên quan đến việc hình thành hoặc tiến triển giãn tĩnh mạch thừng tinh gồm: đặc điểm giải phẫu tĩnh mạch tinh trái đổ vào tĩnh mạch thận trái theo góc vuông, làm tăng áp lực và cản trở dòng máu hơn so với bên phải; tình trạng đứng lâu, ngồi nhiều hoặc mang vác nặng thường xuyên làm tăng áp lực ổ bụng, gián tiếp ảnh hưởng đến tuần hoàn tĩnh mạch vùng bìu; độ tuổi dậy thì là giai đoạn thường bắt đầu xuất hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh do sự phát triển nhanh của hệ mạch máu vùng sinh dục.
3. Biến chứng giãn tĩnh mạch thừng tinh
Biến chứng giãn tĩnh mạch thừng tinh chủ yếu liên quan đến ảnh hưởng lâu dài lên tinh hoàn và khả năng sinh sản, thường gặp hơn ở mức độ trung bình đến nặng.
Máu ứ đọng trong búi tĩnh mạch giãn có thể làm tăng nhiệt độ tại chỗ vùng bìu, trong khi tinh hoàn cần môi trường nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt để sản sinh tinh trùng bình thường. Tình trạng tăng nhiệt kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh, làm giảm số lượng, khả năng di động và hình thái bình thường của tinh trùng. Theo thông tin được Mayo Clinic ghi nhận, giãn tĩnh mạch thừng tinh là một trong những nguyên nhân phổ biến có thể điều trị được liên quan đến vô sinh nam, dù không phải mọi trường hợp giãn tĩnh mạch đều dẫn đến vô sinh.
Ngoài ảnh hưởng đến sinh sản, một số trường hợp giãn tĩnh mạch nặng, kéo dài có thể khiến tinh hoàn bên bị giãn nhỏ hơn so với bên đối diện (teo tinh hoàn nhẹ), hoặc gây cảm giác đau tức khó chịu kéo dài ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống hằng ngày.
4. Cách chữa giãn tĩnh mạch thừng tinh
Cách chữa giãn tĩnh mạch thừng tinh được lựa chọn dựa trên mức độ giãn, triệu chứng gặp phải và có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hay không, không phải mọi trường hợp đều cần can thiệp ngay.
4.1. Theo dõi và hỗ trợ với mức độ nhẹ
Với giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1, không triệu chứng, không ảnh hưởng đến tinh dịch đồ, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay. Một số biện pháp hỗ trợ có thể được khuyến nghị như mặc quần lót nâng đỡ bìu, hạn chế đứng lâu hoặc mang vác nặng liên tục, dùng thuốc giảm đau nếu có cảm giác khó chịu.
4.2. Can thiệp phẫu thuật
Với các trường hợp giãn tĩnh mạch gây đau tức kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt, tinh hoàn teo nhỏ rõ rệt, hoặc kết quả tinh dịch đồ bất thường ở các cặp vợ chồng đang gặp khó khăn trong việc có con, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp phẫu thuật thắt tĩnh mạch tinh giãn hoặc nút mạch qua da. Mục tiêu của can thiệp là ngăn dòng máu chảy ngược vào các tĩnh mạch bị giãn, giúp cải thiện tuần hoàn và môi trường nhiệt độ tại tinh hoàn. Quyết định can thiệp cụ thể cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam học, không nên tự ý quyết định phẫu thuật chỉ dựa trên việc phát hiện có búi giãn tĩnh mạch.
5. Phòng ngừa giãn tĩnh mạch thừng tinh
Do nguyên nhân gây giãn tĩnh mạch thừng tinh chưa được xác định hoàn toàn, việc phòng ngừa tuyệt đối là khó thực hiện, nhưng một số thói quen sinh hoạt và chế độ ăn có thể hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch, giảm nguy cơ tiến triển nặng hơn.
5.1. Thói quen sinh hoạt hỗ trợ phòng ngừa
– Tránh đứng hoặc ngồi một chỗ quá lâu, nên thay đổi tư thế, vận động nhẹ nhàng định kỳ trong ngày.
– Hạn chế mang vác vật nặng thường xuyên, đặc biệt với người đã được chẩn đoán có giãn tĩnh mạch thừng tinh.
– Mặc quần lót nâng đỡ phù hợp, tránh mặc đồ quá chật gây cản trở tuần hoàn vùng bìu.
– Duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn với cường độ phù hợp để hỗ trợ tuần hoàn máu toàn thân.
– Khám nam khoa định kỳ, đặc biệt ở độ tuổi dậy thì và thanh niên, giúp phát hiện sớm tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh trước khi tiến triển nặng.
5.2. Chế độ ăn hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch
Chế độ ăn giãn tĩnh mạch thừng tinh nên hướng đến việc hỗ trợ sức khỏe mạch máu và chất lượng tinh trùng nói chung, thay vì có một thực đơn đặc trị riêng biệt cho bệnh lý này:
– Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C và flavonoid (như cam, việt quất, các loại rau lá xanh đậm), hỗ trợ độ bền thành mạch.
– Bổ sung thực phẩm giàu kẽm, selen và omega-3 (hải sản, các loại hạt, cá béo) có lợi cho chất lượng tinh trùng.
– Uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế đồ uống có cồn, thuốc lá vì đây là các yếu tố có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tuần hoàn máu và chất lượng tinh trùng nói chung.
– Hạn chế thực phẩm nhiều muối, nhiều dầu mỡ chế biến sẵn, vì có thể góp phần ảnh hưởng đến sức khỏe mạch máu về lâu dài.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là bệnh lý phổ biến ở nam giới, phần lớn không nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu không được theo dõi và can thiệp đúng thời điểm. Để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ giãn tĩnh mạch và tư vấn phương án điều trị phù hợp, người bệnh nên đặt lịch khám tại chuyên khoa Tiết niệu – Nam học của Thu Cúc TCI.
Để đặt lịch khám nhanh chóng, người bệnh có thể tải và sử dụng ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn.
