Khám hô hấp là khám những gì?

Khám hô hấp là khám những gì? Khi xuất hiện các dấu hiệu như ho dai dẳng, khó thở, thở khò khè hay đau tức ngực, nhiều người băn khoăn không biết quy trình khám sẽ bao gồm những gì. Hiểu rõ khám hô hấp bao gồm những gì không chỉ giúp bạn yên tâm hơn khi đi khám mà còn hỗ trợ phát hiện sớm các bệnh lý hô hấp, từ đó điều trị kịp thời và hiệu quả.

1. Khám hô hấp là khám những gì?

Khám hô hấp là bước kiểm tra quan trọng giúp đánh giá sức khỏe đường thở và phổi, từ đó phát hiện sớm các bệnh hô hấp thường gặp. Vậy khám hô hấp là khám những gì? Không chỉ đơn giản là nghe phổi, khám hô hấp còn kết hợp thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh.

1.1. Khám lâm sàng (Trực tiếp với bác sĩ)

Bác sĩ sẽ thực hiện 4 bước kinh điển “Nhìn – Sờ – Gõ – Nghe” để đánh giá tổng quát:

Nhìn: Quan sát nhịp thở (bình thường 16-20 lần/phút), kiểu thở, sự cân đối của lồng ngực. Các dấu hiệu như lồng ngực hình thùng (gợi ý COPD) hoặc sự co kéo các cơ hô hấp phụ đều được ghi nhận.
Sờ: Đánh giá độ giãn nở của lồng ngực và rung thanh (độ rung của thành ngực khi bệnh nhân nói). Rung thanh tăng thường gặp trong hội chứng đông đặc (viêm phổi), giảm trong tràn dịch màng phổi.
Gõ: Bác sĩ gõ lên thành ngực để nghe âm sắc. Tiếng đục gợi ý có dịch hoặc mô đặc; tiếng vang quá mức gợi ý tràn khí hoặc khí phế thũng.
Nghe: Sử dụng ống nghe để phát hiện các âm thở bất thường như rales (rì rào), tiếng rít, tiếng ngáy hoặc tiếng cọ màng phổi.

1.2. Thăm dò chức năng hô hấp

Để tiếp tục trả lời cho câu hỏi “khám hô hấp bao gồm những gì”, thăm dò chức năng hô hấp là bước tiếp theo. Đây là “tiêu chuẩn vàng” để đánh giá mức độ hoạt động của phổi:

Hô hấp ký (Spirometry): Đo thể tích và lưu lượng khí khi hít vào – thở ra. Đây là kỹ thuật quan trọng nhất để chẩn đoán hen và COPD.
Dao động xung ký (IOS): Một kỹ thuật mới hơn giúp đánh giá sức cản đường thở mà không cần bệnh nhân phải gắng sức quá nhiều, rất hữu ích cho trẻ em và người già.
Đo nồng độ NO trong hơi thở ra (FeNO): Giúp xác định tình trạng viêm đường thở kiểu dị ứng, hỗ trợ điều trị hen phế quản hiệu quả hơn.

1.3. Chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm chuyên sâu

Khám hô hấp là khám những gì? Ngoài thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ kết hợp chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm chuyên sâu nhằm đánh giá toàn diện chức năng và tổn thương của hệ hô hấp:

X-quang ngực thẳng: Phương pháp cơ bản để phát hiện tổn thương nhu mô phổi, khối u hoặc dịch màng phổi.
Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) liều thấp: Được sử dụng để tầm soát ung thư phổi sớm hoặc đánh giá chi tiết các tổn thương kẽ phổi.
Nội soi phế quản: Bác sĩ đưa một ống soi mềm vào đường thở để quan sát trực tiếp, lấy mẫu sinh thiết hoặc hút dịch làm xét nghiệm vi khuẩn.
Xét nghiệm Multiplex PCR: Kỹ thuật hiện đại giúp xác định đồng thời hàng chục tác nhân gây bệnh (vi khuẩn, virus) chỉ trong một lần thực hiện.

2. Khi nào và ai nên khám hô hấp?

Để hiểu rõ khám hô hấp là khám những gì, bạn cần đi khám đúng thời điểm và đúng đối tượng, từ đó giúp bác sĩ phát hiện sớm bệnh lý và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Những trường hợp nên khám hô hấp gồm:

Ho dai dẳng: Ho kéo dài trên 3 tuần không rõ nguyên nhân, đặc biệt là ho có đờm, ho ra máu hoặc ho nhiều về đêm.
Khó thở: Cảm thấy hụt hơi ngay cả khi hoạt động nhẹ hoặc khi nằm xuống.
Đau tức ngực: Cảm giác đau nhói khi hít thở sâu, ho hoặc hắt hơi.
Thở khò khè: Nghe thấy tiếng rít hoặc tiếng khò khè từ trong lồng ngực.
Thay đổi giọng nói: Khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần không phải do viêm họng thông thường.
Rối loạn giấc ngủ: Ngáy to, hay buồn ngủ vào ban ngày, có dấu hiệu ngừng thở khi ngủ.

Kể cả khi không có triệu chứng rõ rệt, những nhóm đối tượng sau được khuyến cáo nên kiểm tra hô hấp định kỳ (6-12 tháng/lần):

Người hút thuốc lá: Bao gồm cả người đang hút và người đã bỏ thuốc (đặc biệt là người trên 40 tuổi).
Môi trường làm việc độc hại: Công nhân xây dựng, khai thác mỏ, người tiếp xúc nhiều với bụi mịn, hóa chất hoặc khói bếp công nghiệp.
Người có bệnh lý mạn tính: Bệnh nhân tim mạch, người bị hen phế quản cần theo dõi đáp ứng điều trị.
Trước khi phẫu thuật: Để đánh giá khả năng chịu đựng của phổi dưới tác dụng của thuốc gây mê và phẫu thuật lồng ngực/bụng.

Tóm lại, việc hiểu rõ khám hô hấp là khám những gì giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe đường thở. Khám hô hấp đúng thời điểm không chỉ giúp phát hiện sớm các bệnh lý thường gặp như viêm phế quản, hen suyễn mà còn góp phần chẩn đoán sớm những bệnh nguy hiểm hơn như COPD hay ung thư phổi. Chủ động thăm khám và theo dõi định kỳ chính là cách hiệu quả để bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.

Nguồn tài liệu tham khảo: WHO, Medicine, NCBI