Các bệnh về đường hô hấp thường gặp nhất

Bệnh về đường hô hấp đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại trên toàn cầu, với tỷ lệ mắc và tử vong ngày càng tăng. Nhóm bệnh này bao gồm cả bệnh cấp tính và mạn tính, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Các triệu chứng điển hình như ho kéo dài, khó thở, thở khò khè hay đau tức ngực thường bị xem nhẹ. Nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời, những bệnh lý này có thể tiến triển nặng và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.

1. Các bệnh về đường hô hấp thường gặp nhất

Các bệnh về đường hô hấp thường gặp nhất bao gồm viêm đường hô hấp trên, viêm phế quản, hen suyễn, viêm phổi và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Đây là những bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến đường thở và phổi, dễ gặp ở nhiều lứa tuổi và có thể tiến triển nặng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

1.1. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Một số bệnh về đường hô hấp thường gặp chính là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xảy ra khi đường thở và phổi bị tổn thương lâu dài, làm cho việc hít thở ngày càng khó khăn. Người mắc COPD thường gặp các triệu chứng như ho kéo dài, thở khò khè, khó thở, tức ngực và mệt mỏi.

Năm 2020 có khoảng 480 triệu người trên thế giới mắc COPD và đây là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba toàn cầu theo WHO. COPD bao gồm hai dạng chính: khí phế thũng do tổn thương các túi khí trong phổi và viêm phế quản mạn tính gây viêm đường thở, tăng tiết đờm.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh lý này là hút thuốc, ô nhiễm không khí và đặc thù nghề nghiệp. Hiện bệnh chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát bằng thuốc giãn phế quản, phục hồi chức năng phổi, liệu pháp oxy hoặc phẫu thuật.

1.2. Hen suyễn – Bệnh về đường hô hấp hay gặp nhất

Một số bệnh về phổi và đường hô hấp thường gặp không thể thiếu hen suyễn, đặc trưng bởi tình trạng viêm khiến cơ trơn quanh đường thở co thắt, làm không khí lưu thông khó khăn. Người bệnh có thể xuất hiện thở khò khè, ho, khó thở và cảm giác tức ngực.

Nguyên nhân gây ra bệnh cụ thể chưa được xác định rõ, tuy nhiên rất hay gặp ở người có tiền sử gia đình bị hen, mắc các bệnh dị ứng như viêm mũi dị ứng, chàm hoặc thường xuyên tiếp xúc với dị nguyên, chất kích thích môi trường. Một số trường hợp có thể lên cơn hen nặng, đe dọa tính mạng. Điều trị chủ yếu là dùng thuốc giúp giãn đường thở, thường sử dụng qua ống hít theo chỉ định của bác sĩ.

1.3. Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là bệnh về đường hô hấp xảy ra khi đường thở bị chặn tạm thời trong lúc ngủ, khiến cơ thể thiếu oxy. Người mắc OSA thường có biểu hiện ngưng thở ngắn khi ngủ, ngáy to, thở hổn hển hoặc nghẹn, kèm theo buồn ngủ và mệt mỏi ban ngày. 

Bệnh khá phổ biến, đặc biệt ở người lớn tuổi, người thừa cân hoặc có tiền sử gia đình, và làm tăng nguy cơ tim mạch, đái tháo đường type 2, trầm cảm. Điều trị thường dùng máy CPAP để giữ đường thở thông thoáng khi ngủ.

1.4. Tăng áp động mạch phổi

Tăng áp động mạch phổi là tình trạng huyết áp trong các mạch máu của phổi tăng cao bất thường, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hô hấp và tuần hoàn. Người bệnh có thể gặp khó thở, đau ngực, ho, khàn tiếng, thở khò khè, chóng mặt, hồi hộp, mệt mỏi, phù chi dưới hoặc da, môi tím tái. 

Đây là bệnh liên quan đến 1 số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp như bệnh phổi, suy tim hoặc cục máu đông. Điều trị thường tập trung kiểm soát huyết áp phổi, hỗ trợ oxy, phẫu thuật khi cần và xử lý nguyên nhân nền để giảm biến chứng nghiêm trọng.

1.5. Các bệnh liên quan đến đường hô hấp trên

Các bệnh về đường hô hấp trên là nhóm bệnh thường gặp, dễ lây lan, đặc biệt khi thời tiết thay đổi. Những bệnh lý này ảnh hưởng trực tiếp đến mũi, họng, xoang, thanh quản, gây khó chịu, mệt mỏi và có thể biến chứng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời:

• Cảm cúm là bệnh do virus đường hô hấp, lây lan nhanh qua ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Người bệnh thường sốt, mệt mỏi, đau đầu, sổ mũi, đau họng và ho, đa số tự khỏi sau vài ngày.
• Viêm xoang là tình trạng viêm các xoang mũi do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng, gây nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau nhức vùng mặt và giảm khứu giác. Bệnh có thể kéo dài nếu không điều trị đúng.
• Viêm thanh quản xảy ra khi thanh quản bị viêm, thường gây khàn tiếng, mất tiếng, ho và đau họng. Trẻ nhỏ đôi khi có khó thở về đêm.
• Viêm phế quản là viêm đường dẫn khí trong phổi, biểu hiện bằng ho kéo dài, có thể ho khan hoặc ho đờm, kèm sốt, mệt và thở khò khè.

1.6. Bệnh về đường hô hấp phổ biến – Viêm phổi

Bệnh viêm phổi là tình trạng viêm nhiễm các phế nang trong phổi, có thể xảy ra ở một vùng, nhiều vùng hoặc lan rộng toàn bộ phổi. Đây là một trong những bệnh về đường hô hấp nguy hiểm, cần được phát hiện sớm để hạn chế biến chứng.

Nguyên nhân viêm phổi thường do vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus, Legionella; do virus cúm A, B, virus hợp bào hô hấp, Rhinovirus, Adenovirus hoặc do nấm khi hít phải bào tử trong môi trường ô nhiễm, khói bụi, khói thuốc, nhất là ở người sức đề kháng kém.

Triệu chứng điển hình gồm khó thở, tức ngực, sốt cao, mệt mỏi, ra nhiều mồ hôi, đôi khi kèm nôn ói hoặc tiêu chảy. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu nghi ngờ bệnh về đường hô hấp để đi khám kịp thời.

2. Cách phòng ngừa bệnh về đường hô hấp hiệu quả

Trước nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp, CDC khuyến cáo mọi người chủ động thực hiện các biện pháp cơ bản dưới đây để bảo vệ bản thân và cộng đồng:

• Cập nhật đầy đủ lịch tiêm chủng, đặc biệt là các vaccine phòng cúm, COVID-19 và RSV (đối với nhóm đủ điều kiện). Nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp cho cá nhân và gia đình.
• Duy trì vệ sinh cá nhân sạch sẽ bằng cách rửa tay thường xuyên, lau chùi các bề mặt hay tiếp xúc như tay nắm cửa, điện thoại, bàn ghế…
• Cải thiện chất lượng không khí bằng cách mở cửa đón gió trời, sử dụng thiết bị lọc không khí, ưu tiên sinh hoạt ngoài trời tại nơi ở và nơi làm việc.
• Khi có dấu hiệu ốm, cần hạn chế tiếp xúc, áp dụng biện pháp phòng lây nhiễm và đi khám sớm, nhất là với người có nguy cơ cao mắc bệnh về đường hô hấp nặng.
• Đeo khẩu trang và giữ khoảng cách phù hợp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm hoặc hạn chế phát tán mầm bệnh khi đang bị bệnh.
• Sử dụng các xét nghiệm virus đường hô hấp khi cần thiết để phát hiện sớm, điều trị kịp thời và bảo vệ những người xung quanh.

Trước sự gia tăng của bệnh về đường hô hấp, việc nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe là điều cần thiết. Không nên xem nhẹ các biểu hiện như ho kéo dài, khó thở hay sốt cao, vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng. Điều trị đúng nguyên nhân, kết hợp phòng ngừa bằng lối sống khoa học và môi trường sống trong lành sẽ giúp bảo vệ hệ hô hấp và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nguồn tài liệu tham khảo: CDC, Healthline