Viêm màng não mô cầu BC là gì?

Viêm màng não do mô cầu BC là bệnh nhiễm trùng nguy hiểm do vi khuẩn gây ra, có khả năng lây lan nhanh và diễn tiến nặng. Việc hiểu rõ phân loại, nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa viêm màng não mô cầu BC là gì sẽ giúp phát hiện sớm và chủ động bảo vệ sức khỏe, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người trẻ tuổi.

1. Phân loại viêm màng não mô cầu BC

Viêm màng não do mô cầu BC là tình trạng viêm màng não do vi khuẩn Neisseria meningitidis, trong đó tác nhân gây bệnh thuộc hai nhóm huyết thanh B và C. Đây là hai chủng não mô cầu quan trọng, thường được nhắc đến cùng nhau vì có khả năng gây bệnh nặng và bùng phát dịch, đặc biệt ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.

Hiện nay, não mô cầu được chia thành 13 nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, Y, X và W135 là những nhóm có khả năng gây bệnh nghiêm trọng nhất. Tại Việt Nam, nhóm B là chủng phổ biến nhất, chiếm đa số các trường hợp nhiễm não mô cầu xâm lấn như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não kèm nhiễm khuẩn huyết. Trên thế giới, đặc biệt vào những năm 1990, nhiều quốc gia châu Mỹ La-tinh đã ghi nhận các đợt dịch lớn do não mô cầu nhóm B và C gây ra.

Như vậy, viêm màng não do mô cầu BC là cách gọi chung để chỉ bệnh viêm màng não do hai chủng não mô cầu B và C, những tác nhân có khả năng gây bệnh nặng, lây lan nhanh và cần được phòng ngừa chủ động bằng tiêm vaccine phù hợp.

2. Nguyên nhân gây viêm màng não mô cầu BC là gì?

Viêm màng não do mô cầu BC do vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B và C gây ra. Vi khuẩn não mô cầu lây lan qua giọt bắn khi người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn trong mũi – họng nói chuyện, ho, hắt hơi, khạc nhổ. Những người tiếp xúc gần, sống chung nhà, ở môi trường đông đúc hoặc không gian kín có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Khả năng lây truyền qua đồ vật trung gian (cốc chén, tay nắm cửa…) là rất hiếm gặp.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể cư trú tạm thời ở vùng mũi – hầu họng mà không gây triệu chứng. Khi gặp điều kiện thuận lợi như hệ miễn dịch chưa hoàn thiện (trẻ nhỏ), suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh nhiễm trùng khác, vi khuẩn sẽ vượt qua hàng rào bảo vệ, đi vào máu và hệ thần kinh trung ương, từ đó gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Trẻ dưới 1 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 5 tháng tuổi, là nhóm có nguy cơ mắc viêm màng não mô cầu BC cao nhất. Dù khởi đầu kín đáo, viêm màng não mô cầu BC lại tiến triển rất nhanh, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời. 

3. Triệu chứng viêm màng não mô cầu BC là gì?

Viêm màng não do mô cầu BC có thể gây ra các triệu chứng điển hình như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn vọt, cứng cổ, sợ ánh sáng và ban xuất huyết (tử ban) hình sao trên da. Khi bệnh nặng, người bệnh có thể lơ mơ, co giật hoặc rối loạn ý thức.

Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, các dấu hiệu thường không rõ ràng, chỉ giống cảm cúm thông thường như sốt nhẹ, mệt mỏi, ho, sổ mũi, buồn nôn nên rất dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm. Vì bệnh diễn tiến nhanh, nếu không được điều trị kịp thời, nguy cơ tử vong có thể rất cao.

Ngoài ra, nhiều người mang vi khuẩn não mô cầu nhưng không có triệu chứng (gọi là người lành mang trùng). Đây là nguồn lây âm thầm trong cộng đồng và đặc biệt tăng cao khi có dịch, khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn.

4. Chẩn đoán viêm màng não mô cầu BC

Để xác định chính xác viêm màng não mô cầu BC, bác sĩ không chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng mà còn cần thực hiện nhiều xét nghiệm chuyên sâu. Những xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ nặng của bệnh và đưa ra hướng điều trị kịp thời. Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm máu và cấy máu: Giúp phát hiện vi khuẩn và tình trạng nhiễm trùng.
• Xét nghiệm dịch não tủy: Là xét nghiệm quan trọng nhất để xác định viêm màng não.
• Chụp CT hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp kiểm tra tổn thương ở não và loại trừ các nguyên nhân khác.
• Nhuộm soi dịch hầu họng: Hỗ trợ phát hiện vi khuẩn não mô cầu.

Việc kết hợp các triệu chứng và kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác và điều trị sớm, từ đó giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

5. Điều trị viêm màng não mô cầu BC

Viêm màng não do não mô cầu BC là bệnh tiến triển rất nhanh và khó dự đoán, vì vậy người bệnh cần được điều trị càng sớm càng tốt. Khi xác định được tác nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ dùng kháng sinh tiêm tĩnh mạch để nhanh chóng kiểm soát sự phát triển của vi khuẩn. 

Sau khi tình trạng ổn định hơn, phác đồ điều trị sẽ được điều chỉnh phù hợp. Với những trường hợp nặng, người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, tim mạch và điều chỉnh điện giải để duy trì các chức năng sống.

Riêng viêm màng não mô cầu BC được xem là một trong những thể bệnh nguy hiểm nhất, có thể gây tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% người bệnh vẫn có nguy cơ phải đối mặt với di chứng suốt đời như liệt, mất thính lực, chậm phát triển trí tuệ hoặc rối loạn thần kinh.

6. Cách phòng ngừa viêm màng não mô cầu BC là gì?

Viêm màng não mô cầu BC là bệnh nguy hiểm, diễn tiến nhanh và có thể gây hậu quả nặng. Chủ động phòng ngừa là rất quan trọng, bao gồm:

• Tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch: Tiêm vắc xin là cách hiệu quả nhất để ngừa viêm màng não mô cầu BC. Ở Việt Nam, có các loại vắc xin như Mengoc BC (Cuba), Bexsero (nhóm B, Ý) và Menactra, Nimenrix, MenQuadfi (ACWY, Mỹ/Bỉ). Tiêm đúng độ tuổi và lịch giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
• Giữ vệ sinh cá nhân và mũi họng: Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng và vệ sinh mũi họng hàng ngày giúp hạn chế vi khuẩn xâm nhập.
• Tránh tiếp xúc gần với người bệnh: Hạn chế gần gũi với người có sốt, ho, phát ban bất thường. Khi đến nơi đông người hoặc mùa dịch, nên đeo khẩu trang.
• Khám sớm khi nghi ngờ: Nếu xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ hoặc phát ban xuất huyết, cần đi khám ngay. Phát hiện sớm giúp giảm nguy cơ tử vong và di chứng.

Tóm lại, kết hợp các biện pháp trên, đặc biệt là tiêm vắc xin đầy đủ, sẽ bảo vệ hiệu quả bản thân và cộng đồng khỏi viêm màng não mô cầu BC.

Nhìn chung, viêm màng não là bệnh lý nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh và để lại nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời. Hiểu rõ về viêm màng não mô cầu BC là gì giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, nhận biết triệu chứng sớm và tìm kiếm điều trị đúng cách, từ đó bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng một cách hiệu quả.

Nguồn thông tin tham khảo: WHO, CDC