Viêm màng não do virus nào gây nên?

Viêm màng não do virus là bệnh lý nhiễm trùng thần kinh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, buồn nôn và cứng cổ. Hiểu đúng về viêm màng não do virus sẽ giúp người bệnh chủ động nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm, từ đó thăm khám kịp thời để hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

1. Viêm màng não do virus là gì?

Viêm màng não do virus là tình trạng viêm các lớp màng bao bọc não và tủy sống do virus gây ra. Những lớp màng này có vai trò bảo vệ hệ thần kinh trung ương, khi bị virus viêm màng não tấn công sẽ gây ra các triệu chứng như sốt, đau đầu, cứng cổ.

Viêm màng não virus thường gặp ở trẻ em nhiều hơn người lớn và còn được gọi là viêm màng não vô khuẩn. Phần lớn các trường hợp viêm màng não do virus có thể tự hồi phục sau vài tuần mà không cần điều trị đặc hiệu, tuy nhiên bệnh vẫn có nguy cơ diễn tiến nặng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.

2. Viêm màng não do virus nào gây nên?

Có nhiều loại virus khác nhau có khả năng xâm nhập hệ thần kinh trung ương và gây bệnh viêm màng não, cụ thể:

Enterovirus (nguyên nhân thường gặp nhất): Đây là nhóm virus viêm màng não phổ biến nhất. Các virus này thường lây qua đường tiêu hóa hoặc hô hấp và đa số chỉ gây bệnh nhẹ như sốt, viêm họng hoặc rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, virus có thể xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não do virus EV. Đây là virus viêm màng não trẻ em thường gặp.
Nhóm Herpesviruses: Herpesviruses là nhóm virus có khả năng tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể và tái hoạt động, có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Các virus thuộc nhóm này gây viêm màng não do virus herpes gồm: Herpes simplex virus type 1 và type 2 (HSV-1, HSV-2); Epstein-Barr virus (EBV); Varicella-zoster virus (virus gây thủy đậu và zona) Nhóm herpes virus là nguyên nhân quan trọng cần được lưu ý vì một số trường hợp có chỉ định điều trị kháng virus đặc hiệu.
Virus quai bị (Mumps virus): Virus quai bị từng là nguyên nhân phổ biến gây viêm não do virus, đặc biệt ở trẻ em, trước khi vắc xin MMR được triển khai rộng rãi. Hiện nay, tỷ lệ mắc đã giảm đáng kể, nhưng vẫn có thể gặp ở những người chưa được tiêm phòng đầy đủ.
Virus sởi (Measles virus): Viêm màng não do virus sởi là biến chứng hiếm gặp, thường xảy ra trong bối cảnh nhiễm sởi toàn thân, đặc biệt ở trẻ em chưa được tiêm chủng. Bệnh có thể diễn tiến nặng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.
Arboviruses (virus lây truyền qua côn trùng): Nhóm arboviruses bao gồm các virus lây truyền qua muỗi hoặc côn trùng đốt, trong đó điển hình là West Nile virus. Các virus này có thể gây viêm màng não hoặc viêm não, thường gặp ở khu vực lưu hành dịch và có tính chất mùa.
Virus cúm (Influenza virus): Virus cúm hiếm khi gây viêm màng não, tuy nhiên trong các trường hợp cúm nặng hoặc ở người có bệnh nền, biến chứng thần kinh trung ương, bao gồm viêm màng não, vẫn có thể xảy ra.
Lymphocytic choriomeningitis virus (LCMV): LCMV là virus lây truyền từ chuột và các loài gặm nhấm, có thể gây viêm màng não, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy giảm. Đây là nguyên nhân ít gặp nhưng có ý nghĩa trong dịch tễ học.
HIV: HIV có thể gây viêm màng não ở giai đoạn sớm của nhiễm HIV hoặc trong giai đoạn bệnh tiến triển, thường liên quan đến suy giảm miễn dịch và dễ kèm theo các nhiễm trùng thần kinh trung ương khác.

Viêm màng não do virus có thể do nhiều loại virus khác nhau gây ra, trong đó enterovirus là nguyên nhân phổ biến nhất, tiếp theo là herpesviruses, virus quai bị, sởi, arboviruses (như West Nile virus), virus cúm, LCMV và HIV. Việc xác định căn nguyên có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán, tiên lượng và định hướng điều trị.

3. Các biểu hiện của viêm màng não do virus

Viêm màng não do virus thường khởi phát cấp hoặc bán cấp, triệu chứng nhìn chung nhẹ hơn viêm màng não do vi khuẩn nhưng khó phân biệt trên lâm sàng ở giai đoạn đầu.

Biểu hiện của viêm màng não do virus thường gặp gồm:

Sốt, mệt mỏi;
Đau đầu;
Cứng cổ;
Buồn nôn và/hoặc nôn;
Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng).

Triệu chứng thần kinh:

Giảm tập trung, lú lẫn nhẹ;
Buồn ngủ, lơ mơ;
Co giật (ít gặp, thường ở trẻ em);
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Biểu hiện của viêm màng não do virus không điển hình, gồm:

Sốt hoặc hạ thân nhiệt;
Quấy khóc, bú kém;
Ngủ li bì, giảm đáp ứng;
Nôn, thóp phồng.

4. Viêm màng não virus có dễ lây không và cách phòng ngừa?

Viêm màng não do virus không phải lúc nào cũng dễ lây trực tiếp từ người sang người. Thực tế, virus gây bệnh có thể lây, nhưng đa số người nhiễm virus chỉ bị bệnh nhẹ (như cảm cúm, tiêu chảy) và chỉ một tỷ lệ nhỏ phát triển thành viêm màng não. Do đó, nguy cơ lây viêm màng não thấp hơn nguy cơ lây virus gây bệnh ban đầu. Đường lây phụ thuộc vào loại virus gây bệnh, thường gồm:

Đường hô hấp: Ho, hắt hơi, giọt bắn… gặp ở enterovirus, virus cúm, quai bị, sởi.
Đường tiêu hóa (phân – miệng): qua tay nhiễm bẩn, vệ sinh kém… thường gặp với enterovirus (nguyên nhân phổ biến nhất).
Tiếp xúc gần: lây khi dùng chung đồ dùng cá nhân, tiếp xúc với dịch tiết mũi họng.
Qua côn trùng trung gian muỗi đốt (arboviruses như West Nile virus).
Tiếp xúc với động vật mang mầm bệnh như chuột và loài gặm nhấm (LCMV).

Cách phòng ngừa viêm màng não do virus gồm:

Tiêm vắc xin giúp phòng các bệnh có thể gây viêm màng não: Sởi – quai bị – rubella (MMR), Cúm, Thủy đậu, zona
Vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho, hắt hơi và không dùng chung đồ cá nhân.
Tránh tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh virus và nên ở nhà khi bị ốm để tránh lây lan.
Tránh muỗi đốt, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi.
Hạn chế tiếp xúc với chuột và chất thải của chúng.

5. Làm sao để trị viêm màng não virus?

Hiện nay chưa có thuốc đặc trị cho hầu hết các trường hợp viêm màng não do virus. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc và theo dõi triệu chứng. Cách điều trị chính gồm:

Nghỉ ngơi nhiều, tránh hoạt động nặng;
Uống đủ nước, có thể truyền dịch nếu cần;
Hạ sốt, giảm đau (thường dùng paracetamol);
Chống nôn nếu buồn nôn, nôn ói.

Đa số người bệnh tự khỏi sau 7 – 10 ngày. Thuốc kháng virus chỉ áp dụng nếu viêm màng não do virus herpes (HSV, VZV). Lúc này bác sĩ sẽ dùng acyclovir, thường bằng đường truyền tĩnh mạch. Lưu ý quan trọng là kháng sinh không có tác dụng với viêm màng não do virus tuy nhiên có thể dùng kháng sinh tạm thời cho đến khi loại trừ viêm màng não do vi khuẩn.

Tóm lại, viêm màng não do virus có thể do nhiều loại virus khác nhau gây ra, trong đó enterovirus là nguyên nhân phổ biến nhất. Bệnh thường không quá nguy hiểm và đa số người bệnh có thể tự hồi phục với điều trị hỗ trợ thích hợp. Dù nguy cơ lây truyền không cao nhưng việc tiêm phòng đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân và tránh tiếp xúc với nguồn lây vẫn là những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Nguồn thông tin tham khảo: CDC, NHS, Cleveland Clinic, Mayo Clinic