U hạch thần kinh có nguy hiểm không? Chẩn đoán và điều trị thế nào?

U hạch thần kinh thường tiến triển âm thầm, thậm chí được phát hiện tình cờ khi người bệnh kiểm tra sức khỏe vì một nguyên nhân khác. Dù phần lớn là khối u lành tính, vị trí và kích thước u hạch thần kinh có thể khiến khối u chèn ép tủy sống, mạch máu hoặc các cơ quan lân cận, từ đó gây ra những vấn đề đáng lưu ý. Vì vậy, đánh giá đúng mức độ nguy hiểm và lựa chọn hướng theo dõi hay điều trị u hạch thần kinh phù hợp có ý nghĩa quan trọng.

1. U hạch thần kinh là gì?

U hạch thần kinh (ganglioneuroma) là khối u hiếm gặp, hình thành từ các tế bào của hệ thần kinh tự chủ, chủ yếu thuộc hệ thần kinh giao cảm. Về cấu tạo, u gồm các tế bào hạch thần kinh trưởng thành, tế bào Schwann và mô sợi thần kinh, không chứa các tế bào thần kinh chưa trưởng thành như trong u nguyên bào thần kinh.

Bệnh có thể xuất hiện dọc theo đường đi của các hạch thần kinh tự chủ, thường gặp ở trung thất sau, khoang sau phúc mạc, tuyến thượng thận và vùng cổ. U thường phát triển chậm, ít hoặc không gây triệu chứng nên nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ hoặc khi khối u đã có kích thước lớn.

Hiện chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây u hạch thần kinh. Khối u được cho là bắt nguồn từ các tế bào mào thần kinh, vốn tham gia hình thành hệ thần kinh giao cảm trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, cơ chế khiến những tế bào này phát triển bất thường và tạo thành khối u vẫn chưa được làm rõ.

Một số trường hợp có thể liên quan đến yếu tố di truyền hoặc các hội chứng di truyền, trong đó có bệnh u sợi thần kinh type 1 (NF1). Ngoài ra, u hạch thần kinh đôi khi được phát hiện ở những người có tiền sử mắc các khối u thần kinh khác và khối u có sự trưởng thành hoặc biến đổi theo thời gian.

*U hạch thần kinh phát triển chậm từ các tế bào của hệ thần kinh tự chủ*

2. U hạch thần kinh có nguy hiểm không? Biến chứng thường gặp là gì?

U hạch thần kinh thường là khối u lành tính, phát triển chậm và ít khi gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, bản thân khối u không được xem là bệnh ung thư. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc vào tính chất của u mà còn liên quan đến vị trí, tốc độ phát triển và kích thước u hạch thần kinh.

Khi khối u nhỏ, chưa gây chèn ép, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi định kỳ theo chỉ định của bác sĩ. Ngược lại, những khối u phát triển lớn có thể chiếm chỗ, bao quanh hoặc đè ép các mạch máu và cơ quan quan trọng. U ở vùng trung thất có thể ảnh hưởng đến tim, phổi; trong khi u sau phúc mạc có khả năng chèn ép thận, mạch máu lớn và các cơ quan trong ổ bụng.

Các biến chứng u hạch thần kinh có thể gặp gồm:

Chèn ép tim, phổi: Khối u ở trung thất khi tăng kích thước có thể gây khó thở, ảnh hưởng chức năng hô hấp hoặc tuần hoàn.
Chèn ép mạch máu lớn: U có thể bao quanh hoặc gây áp lực lên động mạch chủ, tĩnh mạch và các bó mạch lân cận, khiến việc phẫu thuật trở nên phức tạp và tăng nguy cơ tổn thương mạch.
Ảnh hưởng chức năng cơ quan: Khối u sau phúc mạc lớn có thể chèn ép thận hoặc các tạng trong ổ bụng, thậm chí làm thay đổi hình dạng và chức năng của cơ quan bị ảnh hưởng.
Chèn ép cấu trúc thần kinh: Một số u phát triển dọc cột sống có thể lan qua lỗ thần kinh và gây ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh lân cận.

*U hạch thần kinh có thể gây biến chứng khi phát triển lớn*

3. Dấu hiệu nào nhận biết u hạch thần kinh?

U hạch thần kinh thường phát triển chậm và không gây triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi khối u còn nhỏ. Vì vậy, nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ trong quá trình siêu âm, chụp CT hoặc MRI vì một lý do sức khỏe khác. Khi xuất hiện biểu hiện, triệu chứng thường phụ thuộc vào vị trí và kích thước của khối u, nhất là khi u phát triển lớn và chèn ép các cơ quan lân cận.

Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

U ở trung thất sau: Có thể gây ho, khó thở, đau hoặc cảm giác tức ngực khi khối u chèn ép các cấu trúc trong lồng ngực.
U ở khoang sau phúc mạc: Người bệnh có thể bị đau bụng, đau lưng, đầy bụng hoặc chướng bụng.
U gần cột sống, tủy sống: Khi khối u gây chèn ép thần kinh, có thể xuất hiện đau lưng, đau lan theo đường đi của dây thần kinh, tê bì, giảm cảm giác, yếu tay chân hoặc hạn chế vận động.
U có hoạt tính nội tiết: Một số trường hợp hiếm có thể xuất hiện các biểu hiện như tăng huyết áp hoặc tiêu chảy do khối u tiết ra các chất có hoạt tính sinh học.

Dấu hiệu nhận biết u hạch thần kinh không đặc hiệu và dễ nhầm với nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài, bất thường hoặc có khối u được phát hiện qua thăm khám hình ảnh, người bệnh cần được đánh giá thêm để xác định chính xác nguyên nhân.

4. Chẩn đoán và điều trị u hạch thần kinh như thế nào?

Do u hạch thần kinh thường phát triển âm thầm, việc chẩn đoán u hạch thần kinh thường bắt đầu từ thăm khám lâm sàng kết hợp các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Mục tiêu là xác định vị trí, kích thước, đặc điểm của khối u và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến các cơ quan hoặc cấu trúc lân cận.

4.1. Chẩn đoán u hạch thần kinh bằng phương pháp nào?

Siêu âm có thể được sử dụng để phát hiện hoặc đánh giá ban đầu các khối u ở vùng bụng. Khi cần khảo sát rõ hơn, bác sĩ có thể chỉ định CT hoặc MRI. Trên CT, u thường biểu hiện dưới dạng khối đặc, ranh giới tương đối rõ, đôi khi có vôi hóa. MRI đặc biệt hữu ích khi khối u nằm cạnh cột sống, giúp đánh giá sự liên quan với tủy sống, dây thần kinh và các mô xung quanh.

Trong một số trường hợp, sinh thiết được thực hiện để kiểm tra mô bệnh học, xác định thành phần tế bào và phân biệt u hạch thần kinh với các khối u thần kinh khác.

*Sinh thiết phân tích mô bệnh học, hỗ trợ xác định bản chất khối u*

4.2. Cách điều trị u hạch thần kinh

Điều trị u hạch thần kinh phụ thuộc vào kích thước, vị trí, tốc độ phát triển của khối u, triệu chứng và nguy cơ chèn ép các cấu trúc quan trọng. Không phải mọi trường hợp đều cần can thiệp ngay.

Theo dõi định kỳ: Có thể được lựa chọn với khối u nhỏ, phát triển chậm, chưa gây triệu chứng hoặc chưa ảnh hưởng đến các cơ quan lân cận. Người bệnh cần tái khám và thực hiện chẩn đoán hình ảnh theo lịch của bác sĩ để theo dõi sự thay đổi của khối u.
Phẫu thuật u hạch thần kinh: Thường được cân nhắc khi khối u phát triển lớn, tiếp tục tăng kích thước, gây triệu chứng hoặc chèn ép tủy sống, đường thở, mạch máu hay các cơ quan quan trọng. Mục tiêu là loại bỏ khối u an toàn, đồng thời hạn chế tổn thương các cấu trúc xung quanh.

Với những khối u nằm ở vị trí phức tạp như trung thất sau, cạnh cột sống hoặc bao quanh mạch máu lớn, quyết định phẫu thuật cần được đánh giá kỹ dựa trên hình ảnh học và tình trạng cụ thể của người bệnh. Một số ca có khối u rất lớn hoặc trải rộng qua nhiều vùng có thể cần phối hợp các phương pháp phẫu thuật phù hợp.

U hạch thần kinh thường có tiên lượng tốt nhưng không nên chủ quan, bởi mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc vào vị trí, kích thước và khả năng chèn ép của khối u. Chẩn đoán u hạch thần kinh bằng thăm khám kết hợp các phương tiện hình ảnh giúp xác định đặc điểm, vị trí và mối liên quan với các cấu trúc lân cận. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể theo dõi định kỳ hoặc chỉ định phẫu thuật u hạch thần kinh khi khối u lớn, phát triển hoặc gây ảnh hưởng đến cơ quan xung quanh.