Phình mạch máu não có phải mổ không, điều trị thế nào?

Phình mạch máu não có phải mổ không và nếu chưa cần mổ thì nên điều trị, theo dõi thế nào là lo lắng của nhiều người khi được chẩn đoán có bất thường này. Thực tế, không phải trường hợp phình mạch nào cũng cần phẫu thuật. Cùng tìm hiểu các yếu tố giúp lựa chọn phương án phù hợp và cách phát hiện sớm, kiểm soát hiệu quả.

1. Phình động mạch não là gì?

Phình động mạch não là tình trạng một vùng thành động mạch trong não bị yếu, giãn và phồng bất thường. Có nhiều dạng phình mạch khác nhau nhưng túi phình mạch não là phổ biến nhất.

Túi phình thường hình thành tại những vị trí thành mạch chịu áp lực dòng máu lớn. Phần lớn túi phình chưa vỡ không gây triệu chứng rõ ràng và có thể được phát hiện tình cờ khi chụp CT, MRI hoặc khảo sát mạch máu não vì nguyên nhân khác.

Một số yếu tố như tăng huyết áp, hút thuốc lá, xơ vữa động mạch có thể liên quan đến sự hình thành hoặc tiến triển của phình động mạch não. Khi túi phình tăng kích thước, nó có thể chèn ép mô não, dây thần kinh lân cận. Nguy hiểm hơn là thành túi phình có thể vỡ, gây chảy máu trong sọ.

Do đó, việc phát hiện túi phình không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn phải can thiệp ngay, nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và theo dõi phù hợp.

2. Phình mạch máu não có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nhiều vào tình trạng túi phình. Một túi phình nhỏ, chưa vỡ, ổn định trong thời gian dài có thể ít nguy hiểm hơn so với túi phình lớn, tăng kích thước nhanh, hình dạng bất thường hoặc nằm ở vị trí nguy cơ cao.

Biến chứng đáng lo ngại nhất là túi phình bị vỡ, khiến máu chảy vào khoang dưới nhện và gây xuất huyết dưới nhện. Đây là tình trạng cấp cứu, có thể đe dọa tính mạng và để lại di chứng thần kinh nặng.

Theo Hướng dẫn quản lý bệnh nhân xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình mạch não của AHA/ASA năm 2023, khi xác định xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình, nguồn chảy máu cần được xác định và túi phình nên được điều trị sớm để hạn chế nguy cơ tái xuất huyết.

Khi túi phình chưa vỡ nhưng có kích thước lớn, người bệnh cũng có thể xuất hiện triệu chứng do chèn ép các cấu trúc xung quanh, chẳng hạn đau đầu, rối loạn thị giác hoặc một số biểu hiện thần kinh khác.

3. Phình động mạch não có phải mổ không?

3.1 Phình động mạch não có phải mổ không?

Câu trả lời cho vấn đề phình mạch máu não có phải mổ không là: không phải tất cả trường hợp đều cần mổ.

Với túi phình chưa vỡ, nguy cơ thấp, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay. Quyết định điều trị phình mạch máu não cần cân bằng giữa nguy cơ túi phình vỡ trong tương lai và nguy cơ biến chứng từ chính thủ thuật điều trị.

Ngược lại, can thiệp thường được cân nhắc nhiều hơn khi túi phình tăng kích thước trong quá trình theo dõi, hình dạng không đều hoặc có thùy phụ, nằm ở vị trí nguy cơ cao, gây triệu chứng, người bệnh từng xuất huyết dưới nhện hoặc có thêm các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, hút thuốc và tiền sử gia đình.

Trong trường hợp túi phình đã vỡ, việc can thiệp là bắt buộc. Đặc biệt, cần phân biệt “điều trị can thiệp” với “mổ mở”. Ngay cả khi cần xử trí túi phình, người bệnh không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật mở sọ. Bác sĩ có thể lựa chọn can thiệp nội mạch tùy đặc điểm từng trường hợp.

3.2 Phình mạch máu não kích thước bao nhiêu thì mổ?

Không có một con số duy nhất để trả lời chính xác cho câu hỏi này. Kích thước túi phình là yếu tố quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất để chỉ định điều trị. Các khuyến cáo hiện nay nhấn mạnh việc đánh giá cá thể hóa dựa trên kích thước, vị trí, hình thái, sự phát triển của túi phình và đặc điểm của người bệnh.

Thông thường, với túi phình động mạch não có kích thước trên 7 mm, đã gây triệu chứng hoặc được đánh giá có nguy cơ vỡ cao, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch (nút mạch).

Một số tài liệu cho thấy túi phình nhỏ dưới 7 mm ở tuần hoàn trước, không có triệu chứng và không kèm yếu tố nguy cơ đáng kể có thể được cân nhắc theo dõi thay vì can thiệp ngay. Tuy nhiên, túi phình nhỏ vẫn có thể cần điều trị nếu có vị trí hoặc hình thái nguy cơ cao, tăng kích thước khi theo dõi hay người bệnh có tiền sử xuất huyết dưới nhện.

Với phương pháp mổ phình mạch máu não, bác sĩ mở sọ và đặt clip chuyên dụng vào cổ túi phình nhằm ngăn dòng máu đi vào túi phình. Phương pháp này vẫn có vai trò quan trọng ở những túi phình có đặc điểm giải phẫu phù hợp.

Tuy nhiên không nên tự kết luận “khi nào đủ kích thước để mổ” chỉ dựa trên kết quả đo đường kính túi phình.

4. Các phương pháp điều trị phình mạch máu não khác

Ngoài phẫu thuật, tùy trường hợp bác sĩ có thể lựa chọn điều trị phình mạch máu não bằng các phương pháp:

– Theo dõi bảo tồn: Dùng trong các trường hợp túi phình nhỏ và nguy cơ vỡ phình mạch máu thấp. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể dùng một số loại thuốc để kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ vỡ mạch.

– Can thiệp nội mạch: Can thiệp nội mạch ít xâm lấn hơn do không cần mở sọ. Bác sĩ đưa ống thông qua hệ động mạch đến vị trí tổn thương. Tùy trường hợp có thể sử dụng coil để bít túi phình, stent hỗ trợ coil đối với một số túi phình cổ rộng hoặc thiết bị chuyển hướng dòng chảy (flow diverter).

Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc đặc điểm túi phình và tình trạng của từng người bệnh.

5. Làm thế nào để phát hiện sớm và kiểm soát phình mạch máu não?

Nhiều túi phình động mạch não chưa vỡ hầu như không biểu hiện triệu chứng. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp CT, MRI não có thể được bác sĩ sử dụng tùy mục đích chẩn đoán và theo dõi.

Khi đã phát hiện túi phình nhưng chưa có chỉ định can thiệp, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám và kiểm tra hình ảnh để đánh giá sự thay đổi về kích thước, hình dạng. Đồng thời, kiểm soát tốt huyết áp, ngừng hút thuốc, hạn chế đồ uống có cồn và quản lý các yếu tố nguy cơ tim mạch là những biện pháp quan trọng.

Đặc biệt, nếu xuất hiện cơn đau đầu dữ dội đột ngột, khác thường nhất là kèm nôn, cứng gáy, ngất, co giật, yếu liệt, nói khó hoặc rối loạn thị giác, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình.

Như vậy, phình mạch máu não có phải mổ không cần được quyết định sau khi đánh giá đầy đủ nguy cơ của từng trường hợp. Không nên vì phát hiện túi phình mà quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan khi chưa có triệu chứng.

Nếu thường xuyên đau đầu, chóng mặt, tê yếu, suy giảm trí nhớ hoặc có yếu tố nguy cơ bệnh lý mạch máu não, người bệnh có thể thăm khám chuyên khoa Nội thần kinh tại Thu Cúc TCI để được bác sĩ đánh giá và tư vấn phương án kiểm tra phù hợp. Chủ động liên hệ để lựa chọn thời gian thăm khám thuận tiện và hạn chế thời gian chờ đợi.