Phân biệt viêm màng não mô cầu AC và BC

Viêm màng não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, với nhiều tuýp khác nhau, trong đó AC và BC là những nhóm huyết thanh phổ biến. Việc phân biệt viêm màng não mô cầu AC và BC là rất quan trọng, vì mỗi loại có đặc điểm lây lan, mức độ nguy hiểm và khả năng phòng ngừa bằng vắc xin khác nhau. Hiểu rõ sự khác biệt sẽ giúp mọi người chủ động phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe hiệu quả hơn.

Nguồn:

1. Viêm màng não mô cầu AC và BC là gì?

Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) được bao bọc bởi một lớp vỏ polysaccharide. Dựa trên đặc điểm cấu tạo của lớp vỏ này, các nhà khoa học chia chúng thành ít nhất 12 nhóm huyết thanh (serogroups). Trong đó, các nhóm A, B, C, W, X và Y là những tác nhân chính gây ra các vụ dịch trên toàn cầu. Các serogroup này khác nhau về cấu trúc vỏ polysaccharide, ảnh hưởng đến vaccine và phân bố địa lý.

Viêm màng não mô cầu AC hay serogroup AC (A và C) là bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng do vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm A hoặc C gây ra, thường dẫn đến viêm màng não hoặc nhiễm trùng máu.

Viêm màng não mô cầu BC hay Serogroup BC (B và C) tương tự nhưng liên quan đến nhóm B hoặc C, với nhóm B phổ biến hơn ở các nước phát triển. Nghiên cứu cho thấy bệnh có thể tiến triển nhanh và gây tử vong, nhưng không phải tất cả các trường hợp đều nghiêm trọng như nhau.

2. Viêm màng não mô cầu AC và BC khác nhau như thế nào?

Để hiểu rõ sự khác biệt của viêm màng não mô cầu AC và BC khác nhau như thế nào, chúng ta cần xem xét trên ba phương diện: Cấu trúc sinh học, dịch tễ học và cách thức sản xuất vaccine.

2.1. Sự khác biệt về cấu tạo vỏ (Polysaccharide)

Đây là khác biệt cốt lõi nhất. Vi khuẩn nhóm A, C, Y, W-135 có lớp vỏ polysaccharide có tính kháng nguyên cao, giúp hệ miễn dịch dễ dàng nhận biết khi được đưa vào vaccine. Ngược lại, nhóm B có lớp vỏ chứa cấu trúc giống với các phân tử đường trong mô thần kinh của con người. Do đó, hệ miễn dịch thường “nhầm lẫn” và không phản ứng mạnh với lớp vỏ này, khiến việc sản xuất vaccine truyền thống dựa trên polysaccharide không có tác dụng với nhóm B.

2.2. Sự khác nhau của viêm màng não mô cầu AC và BC về dịch tễ học

Dịch tễ học giúp chúng ta hiểu rõ viêm màng não mô cầu AC và BC khác nhau như thế nào về mức độ phổ biến, đối tượng mắc bệnh và khả năng lây lan trong cộng đồng:

Nhóm A: Thường là tác nhân chính gây ra các vụ đại dịch lớn, đặc biệt là tại “vành đai viêm màng não” ở Châu Phi cận Sahara. Trước năm 2010, serogroup A chiếm 80-85% các ca dịch ở khu vực này, dẫn đến hàng chục nghìn ca bệnh và hàng nghìn tử vong mỗi năm.
Nhóm B: Hiện nay là nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca bệnh đơn lẻ (tản phát) tại nhiều khu vực trên thế giới, bao gồm Châu Âu, Mỹ và một số quốc gia Châu Á. Việc chế tạo vaccine cho nhóm B khó khăn hơn các nhóm khác do cấu tạo hóa học đặc biệt của lớp vỏ vi khuẩn này.
Nhóm C: Serogroup C xuất hiện ở cả các khu vực dịch tễ khác nhau, thường kết hợp với A hoặc B trong các đợt bùng phát. Nó chiếm tỷ lệ lớn ở châu Phi sau khi serogroup A giảm, và ở Mỹ, serogroup C cùng với Y và W chiếm hơn nửa số ca.

2.3. Cơ chế phòng ngừa bằng vaccine

Do sự khác biệt về sinh học, chúng ta không có một loại vaccine duy nhất phòng được cả A, B và C trong một mũi tiêm.

Vaccine AC/ACYW: Sử dụng công nghệ cộng hợp (conjugate), đưa trực tiếp polysaccharide của vỏ vi khuẩn vào cơ thể.
Vaccine nhóm B: Phải sử dụng công nghệ “Reverse Vaccinology” (vắc xin dựa trên protein) để tìm kiếm các protein nằm trên màng tế bào vi khuẩn thay vì lớp vỏ.

3. Cách phòng ngừa viêm màng não mô cầu AC và BC

Viêm màng não mô cầu lây truyền qua đường hô hấp (giọt bắn khi ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân). Do đó, phòng ngừa cần sự phối hợp giữa vệ sinh cá nhân và tiêm chủng.

Viêm màng não mô cầu lây qua giọt bắn đường hô hấp, vì vậy phòng bệnh cần kết hợp tiêm vắc xin và giữ vệ sinh cá nhân.

Tiêm vắc xin (quan trọng nhất): Vắc xin nhóm B (Bexsero, Trumenba) phòng chủng B, thường tiêm từ 2 tháng tuổi. Vắc xin nhóm A, C, Y, W-135 (Menactra, Menveo) bảo vệ 4 nhóm phổ biến, tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi hoặc thanh thiếu niên. Lưu ý: Hai loại vắc xin này không thay thế nhau, cần tiêm đủ để bảo vệ toàn diện.
Giữ vệ sinh, sinh hoạt lành mạnh: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; súc miệng, họng định kỳ; không dùng chung đồ cá nhân như cốc, bàn chải, khăn mặt; ăn uống đủ chất, giữ nhà cửa thông thoáng.
Khi tiếp xúc gần với người bệnh: Đến cơ sở y tế sớm để uống kháng sinh dự phòng theo chỉ định bác sĩ.

Tóm lại, hiểu rõ viêm màng não mô cầu AC và BC khác nhau như thế nào giúp lựa chọn vắc xin và biện pháp phòng ngừa phù hợp. Nhóm AC dễ kiểm soát hơn nhờ vắc xin liên hợp, trong khi nhóm BC cần vắc xin đặc hiệu và theo dõi chặt chẽ. Vì vậy, tiêm chủng đúng loại và nâng cao nhận thức cộng đồng là cách hiệu quả nhất để phòng bệnh.

Nguồn tài liệu tham khảo: CDC, WHO