Thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo là biến chứng có thể xảy ra sau phẫu thuật mở hậu môn nhân tạo, gây phồng lồi vùng da quanh lỗ mở, đau tức hoặc khó khăn khi chăm sóc hậu môn nhân tạo. Nhận biết sớm các dấu hiệu, tìm hiểu nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp hạn chế biến chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

1. Thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo là bệnh lý gì?

Thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo là tình trạng một phần ruột hoặc mô trong ổ bụng đẩy qua vùng thành bụng bị suy yếu ngay bên cạnh hậu môn nhân tạo (stoma), tạo thành khối phồng dưới da. Đây là một trong những biến chứng có thể gặp sau phẫu thuật mở hậu môn nhân tạo, thường được gọi là thoát vị cạnh lỗ mở thông (parastomal hernia).

Bệnh có thể gây phồng vùng quanh hậu môn nhân tạo, cảm giác nặng tức hoặc đau bụng, đồng thời khiến túi hậu môn nhân tạo khó bám kín, dễ rò rỉ và gây kích ứng da. Mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy từng trường hợp; một số người ít triệu chứng, trong khi những trường hợp nặng có thể gặp tắc ruột hoặc biến chứng cần can thiệp phẫu thuật.

Khi xuất hiện khối phồng bất thường quanh hậu môn nhân tạo, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Nếu đau bụng dữ dội, nôn ói, bụng chướng, hậu môn nhân tạo ngừng bài xuất hoặc đổi màu bất thường, cần được cấp cứu kịp thời vì đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nghiêm trọng.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo

Nguyên nhân chính là sự suy yếu của thành bụng tại vị trí tạo hậu môn nhân tạo. Lỗ mở có thể giãn rộng dần, tạo điều kiện cho mỡ hoặc quai ruột thoát ra ngoài. Tình trạng này dễ tiến triển hơn khi áp lực trong ổ bụng tăng kéo dài, chẳng hạn do ho mạn tính, táo bón phải rặn nhiều, nôn ói hoặc thường xuyên mang vác vật nặng.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

Thừa cân, béo phì: Làm tăng áp lực lên thành bụng, đặc biệt khi vòng eo lớn.
Tuổi cao: Cơ thành bụng và mô liên kết có thể suy yếu theo tuổi.
Lỗ mở hậu môn nhân tạo lớn: Có thể tạo khoảng yếu rộng hơn trên thành bụng.
Hoặc táo bón kéo dài: Ho thường xuyên và rặn khi đại tiện làm tăng áp lực trong ổ bụng.
Vết mổ chậm lành hoặc nhiễm trùng: Có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi sức bền của thành bụng.
Tiền sử thoát vị hoặc phẫu thuật ổ bụng: Có thể liên quan đến tình trạng thành bụng suy yếu.

Ngoài ra, người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy dinh dưỡng hoặc tăng cân sau phẫu thuật cũng có thể có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, sự hiện diện của một hay nhiều yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

3. Chẩn đoán thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo như thế nào?

Chẩn đoán thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo thường dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết.

3.1. Khám lâm sàng

Bác sĩ kiểm tra vùng quanh hậu môn nhân tạo khi người bệnh đứng, nằm hoặc ho, đồng thời đánh giá kích thước khối phồng, mức độ đau, tình trạng da và khả năng hoạt động của hậu môn nhân tạo. Tiền sử phẫu thuật, bệnh lý nền và các triệu chứng tiêu hóa cũng được xem xét.

3.2. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp xác định thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo gồm:

Chụp CT ổ bụng: Giúp xác định vị trí, kích thước khối thoát vị, thành phần thoát vị và các dấu hiệu tắc ruột hoặc biến chứng liên quan.
Siêu âm thành bụng: Có thể hỗ trợ đánh giá khối phồng và sự di chuyển của mô qua thành bụng trong một số trường hợp.

*Chụp CT giúp chẩn đoán chính xác thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo*

4. Biến chứng thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo

Thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo có thể gây nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt, đặc biệt khi khối thoát vị ngày càng lớn hoặc chèn ép đường ruột. Các biến chứng thường gặp gồm:

Đau và tăng kích thước khối thoát vị: Người bệnh có thể cảm thấy căng tức, đau bụng hoặc khó chịu quanh vị trí hậu môn nhân tạo, nhất là khi vận động, ho hoặc rặn.
Khó sử dụng túi hậu môn nhân tạo: Khối phồng làm thay đổi bề mặt da quanh lỗ mở, khiến túi khó bám kín, dễ rò rỉ chất thải và gây kích ứng da.
Tắc ruột: Một phần ruột bị kẹt trong khối thoát vị có thể cản trở lưu thông đường ruột, gây đau quặn bụng, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn.
Nghẹt thoát vị: Đây là biến chứng nguy hiểm khi nguồn máu nuôi đoạn ruột bị mắc kẹt bị gián đoạn, có thể dẫn đến hoại tử ruột nếu không được xử trí kịp thời.

Để hạn chế rủi ro, người bệnh nên thăm khám khi xuất hiện khối phồng bất thường, đau tăng hoặc lượng chất thải qua hậu môn nhân tạo giảm rõ rệt. Bác sĩ sẽ thực hiện chẩn đoán thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo thông qua thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định chụp CT khi cần đánh giá mức độ thoát vị hoặc nghi ngờ

5. Phương pháp điều trị thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo

Phương pháp điều trị thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo phụ thuộc vào kích thước khối thoát vị, mức độ triệu chứng, nguy cơ biến chứng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật; bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Điều trị bảo tồn: Áp dụng với trường hợp thoát vị nhỏ, ít triệu chứng hoặc chưa gây biến chứng. Người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng đai hỗ trợ phù hợp, điều chỉnh túi hậu môn nhân tạo, kiểm soát cân nặng, hạn chế mang vác nặng và phòng ngừa táo bón. Điều dưỡng chăm sóc hậu môn nhân tạo có thể hỗ trợ lựa chọn dụng cụ phù hợp, hạn chế rò rỉ và tổn thương da quanh lỗ mở.
Phẫu thuật: Bác sĩ cân nhắc mổ thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo khi người bệnh đau kéo dài, khối thoát vị lớn dần, gây khó khăn trong việc sử dụng túi chứa chất thải hoặc xuất hiện biến chứng. Các kỹ thuật có thể bao gồm khâu phục hồi thành bụng, đặt lưới gia cố vùng thoát vị hoặc di chuyển vị trí hậu môn nhân tạo trong những trường hợp phù hợp. Trong đó, gia cố bằng lưới thường được ưu tiên hơn khâu đơn thuần do nguy cơ tái phát cao khi chỉ khâu đóng lỗ thoát vị.

Sau điều trị, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc hậu môn nhân tạo, kiểm soát các yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng và tái khám theo lịch hẹn. Thoát vị vẫn có thể tái phát sau phẫu thuật nên cần được theo dõi lâu dài.

Lưu ý: Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, nôn ói, khối thoát vị căng đau hoặc lượng chất thải qua hậu môn nhân tạo giảm đột ngột, người bệnh cần đến cơ sở y tế cấp cứu vì đây có thể là dấu hiệu tắc ruột hoặc nghẹt thoát vị.

6. Phục hồi sau mổ thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo

Phục hồi sau mổ thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng, hỗ trợ lành vết mổ và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Người bệnh cần giữ vết mổ sạch, khô theo hướng dẫn của nhân viên y tế; theo dõi các dấu hiệu như sưng đỏ, chảy dịch, chảy máu hoặc sốt. Việc thay túi chứa phân cần được thực hiện đúng kỹ thuật để hạn chế rò rỉ và tổn thương da.
Trong giai đoạn đầu, nên đi lại nhẹ nhàng, tránh nâng vật nặng không rặn mạnh theo hướng dẫn của bác sĩ để hỗ trợ phục hồi
Chế độ ăn cần bảo đảm đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ lành thương. Tái khám theo lịch hẹn để đánh giá vết mổ, chức năng hậu môn nhân tạo và khả năng phục hồi của thành bụng. Nếu xuất hiện đau tăng, nôn ói, sốt, bụng chướng hoặc phân ngừng thoát ra túi, cần đến cơ sở y tế ngay.

Tóm lại, thoát vị cạnh hậu môn nhân tạo là biến chứng có thể xảy ra sau phẫu thuật mở thông ruột, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt và tiềm ẩn nguy cơ tắc ruột, nghẹt ruột. Nhận biết sớm triệu chứng giúp chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.