Áp xe liên cơ thắt là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán như thế nào?

Áp xe liên cơ thắt là một trong những dạng nhiễm trùng vùng hậu môn – trực tràng thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua do vị trí nằm sâu giữa hai lớp cơ thắt. Việc phát hiện sớm bệnh lý áp xe liên cơ thắt giúp người bệnh điều trị kịp thời, ngăn ngừa nguy cơ biến chứng rò hậu môn phức tạp và bảo vệ chức năng tự chủ của cơ thắt.

1. Áp xe liên cơ thắt là gì và có nguy hiểm không?

Áp xe liên cơ thắt là tình trạng tích tụ mủ cấp tính nằm trong khoang giữa cơ thắt trong và cơ thắt ngoài của hậu môn. Bệnh thường khởi phát từ sự mưng mủ của các tuyến hậu môn bị tắc nghẽn ở đường lược.

Nhiều người thắc mắc áp xe liên cơ thắt có nguy hiểm không. Tuy không lập tức nguy hại tính mạng, nhưng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, áp xe liên cơ thắt có thể lan rộng sang các khoang xung quanh như khoang quanh hậu môn, khoang ngồi – trực tràng hoặc khoang trên cơ nâng (tạo thành áp xe hình móng ngựa).

Đặc biệt, khoảng 30% đến 50% các trường hợp áp xe liên cơ thắt không điều trị triệt để sẽ tiến triển thành đường rò hậu môn phức tạp. Ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch hoặc tiểu đường, áp xe liên cơ thắt còn nguy cơ gây nhiễm trùng lan rộng nguy hiểm.

Áp xe liên cơ thắt là một trong những dạng nhiễm trùng vùng hậu môn - trực tràng — *Áp xe liên cơ thắt là một trong những dạng nhiễm trùng vùng hậu môn – trực tràng*

2. Nguyên nhân áp xe liên cơ thắt là gì và những ai có nguy cơ mắc bệnh?

Hơn 90% nguyên nhân áp xe liên cơ thắt bắt nguồn từ tình trạng tắc nghẽn và nhiễm trùng các tuyến hậu môn (thuyết tuyến nhu mô). Khi vi khuẩn, phân hoặc dị vật kẹt trong xoang hậu môn, ổ nhiễm trùng hình thành và đào sâu vào khoang giữa hai cơ thắt, phát triển thành áp xe liên cơ thắt. Các vi khuẩn thường được tìm thấy gồm Escherichia coli, Proteus vulgaris, Bacteroides, Streptococcus và Staphylococcus.

Ngoài ra, nguyên nhân áp xe liên cơ thắt thứ phát có thể do bệnh Crohn, viêm túi thừa, viêm nhiễm vùng chậu, chấn thương hậu môn hoặc lao.

Về đối tượng nguy cơ, áp xe liên cơ thắt gặp ở nam giới nhiều hơn nữ giới, phổ biến nhất trong độ tuổi từ 20 đến 40 tuổi. Bệnh nhân tiểu đường, người bị suy giảm miễn dịch, người mắc bệnh Crohn hoặc có tiền sử phẫu thuật vùng hậu môn – trực tràng cũng có nguy cơ mắc áp xe liên cơ thắt cao hơn rõ rệt.

3. Triệu chứng áp xe liên cơ thắt và dấu hiệu áp xe liên cơ thắt thường gặp là gì?

Do nằm sâu giữa hai lớp cơ thắt, triệu chứng áp xe liên cơ thắt đôi khi không hiện rõ ra ngoài da như các dạng áp xe nông. Tuy nhiên, bệnh nhân có thể nhận biết qua các biểu hiện điển hình.

Cụ thể, dấu hiệu áp xe liên cơ thắt phổ biến nhất là cảm giác đau nhức âm ỉ hoặc dữ dội vùng sâu bên trong hậu môn – trực tràng, đau tăng lên khi ngồi, đi lại hoặc khi đi tiêu. Người bệnh hay có cảm giác căng tức, nặng nề vùng trực tràng.

Một triệu chứng áp xe liên cơ thắt khác cần lưu ý là thăm khám trực tràng bằng tay (DRE) thấy có khối sưng nề, ấn đau chói và có cảm giác phập phồng ở thành trực tràng.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu áp xe liên cơ thắt toàn thân bao gồm sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, hoặc các bất thường về tiểu tiện như khó tiểu, đau khi tiểu do phản ứng viêm lan sang vùng cổ bàng quang.

*Áp xe liên cơ thắt gây đau sâu trong hậu môn, tăng khi đại tiện*

4. Chẩn đoán áp xe liên cơ thắt bằng những phương pháp nào?

Quy trình chẩn đoán áp xe liên cơ thắt bắt đầu từ việc khai thác tiền sử bệnh và thăm khám lâm sàng tỉ mỉ. Bác sĩ sẽ kiểm tra vùng quanh hậu môn và thực hiện thăm khám trực tràng bằng tay nhằm phát hiện điểm ấn đau hoặc khối sưng nề trong khoang liên cơ thắt.

Trường hợp chẩn đoán áp xe liên cơ thắt khó xác định bằng tay do ổ mủ nằm sâu, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại sẽ được chỉ định:

Siêu âm qua ngả hậu môn (EAUS): Siêu âm 2D hoặc 3D giúp xác định chính xác vị trí ổ mủ áp xe liên cơ thắt, đánh giá mức độ lan rộng và đường đi của đường rò kèm theo.
Chụp cộng hưởng từ vùng chậu (Pelvic MRI): Phương pháp có độ chính xác lên đến 90-95%, hỗ trợ chẩn đoán áp xe liên cơ thắt phức tạp và dựng bản đồ chi tiết liên quan đến các cơ thắt.
Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Thường áp dụng khi nghi ngờ áp xe liên cơ thắt lan lên cao hoặc liên quan đến bệnh lý nội ổ bụng.
Thám sát dưới gây mê (EUA): Được tiến hành tại phòng mổ đối với bệnh nhân quá đau không thể khám tại phòng khám.

5. Điều trị áp xe liên cơ thắt ra sao và chế độ ăn áp xe liên cơ thắt như thế nào để hỗ trợ hồi phục?

Nguyên tắc vàng trong điều trị áp xe liên cơ thắt là phẫu thuật rạch dẫn lưu ổ mủ sớm, không nên trì hoãn. Việc dẫn lưu áp xe liên cơ thắt thường được thực hiện qua đường nội bộ (qua rãnh liên cơ thắt hoặc xẻ cơ thắt trong vào lòng hậu môn) nhằm thoát mủ triệt để và tránh tạo đường rò ra da.

*Điều trị áp xe liên cơ thắt để dẫn lưu ổ áp xe và kiểm soát nhiễm trùng hiệu quả*

Kháng sinh đơn thuần không thể chữa khỏi áp xe liên cơ thắt. Bác sĩ chỉ chỉ định kháng sinh hỗ trợ (như ciprofloxacin, metronidazole) cho nhóm nguy cơ cao như bệnh nhân tiểu đường, suy giảm miễn dịch, có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân hoặc viêm mô tế bào diện rộng.

Song song với điều trị y khoa, chế độ ăn áp xe liên cơ thắt đóng vai trò quan trọng giúp vết mổ nhanh lành và ngăn ngừa táo bón. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn áp xe liên cơ thắt giàu chất xơ (rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt) và uống đủ 2 – 2,5 lít nước mỗi ngày để phân mềm, giảm áp lực lên vùng hậu môn khi đi tiêu.

Trong chế độ ăn áp xe liên cơ thắt, cần hạn chế tối đa đồ ăn cay nóng, rượu bia, caffeine và thực phẩm chế biến sẵn gây kích ứng đường tiêu hóa. Ngoài ra, việc ngâm hậu môn bằng nước ấm 2–3 lần mỗi ngày sau khi phẫu thuật sẽ giúp giảm đau, giãn cơ thắt và giữ vệ sinh vết mổ sạch sẽ.

Áp xe liên cơ thắt là bệnh lý nhiễm trùng vùng hậu môn cần được chẩn đoán và rạch dẫn lưu mủ kịp thời. Nhận biết sớm các triệu chứng, tuân thủ phác đồ điều trị chuyên khoa kết hợp cùng chế độ ăn áp xe liên cơ thắt khoa học là chìa khóa giúp bệnh nhân hồi phục hoàn toàn và tránh nguy cơ biến chứng rò hậu môn tái phát.