Tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu thiazid

Thuốc lợi tiểu thiazide được sử dụng trong nhiều trường hợp khác nhau, chẳng hạn như điều trị một số bệnh lý liên quan đến tim mạch, rối loạn điện giải của cơ thể…. Tuy nhiên, thuốc có thể gây ra tác dụng phụ cho một số đối tượng. Vì vậy, cần có kế hoạch sử dụng thuốc lợi tiểu thiazide theo chỉ định của bác sĩ.

1. Thuốc lợi tiểu thiazide là gì

Thuốc lợi tiểu thiazide là nhóm thuốc thường được dùng trong điều trị tăng huyết áp và tình trạng phù. Về bản chất, thuốc giúp cơ thể đào thải bớt muối và nước, từ đó làm giảm thể tích máu và hạ huyết áp.

Cơ chế tác dụng của thuốc lợi tiểu thiazide là ức chế quá trình tái hấp thu natri tại ống lượn xa của thận. Khi natri không được tái hấp thu, nước sẽ đi theo natri ra ngoài qua nước tiểu, tạo tác dụng lợi tiểu. Thuốc chủ yếu chặn kênh vận chuyển natri – clorua tại vị trí này, làm giảm lượng natri quay trở lại máu.

Sự thay đổi cân bằng natri ở ống thận cũng kéo theo các điều chỉnh khác của ion, trong đó có tăng thải kali qua nước tiểu. Ngoài ra, thuốc không làm tăng thải bicarbonat nhưng lại làm giảm bài tiết acid uric, vì vậy có thể khiến tình trạng gout nặng hơn ở một số người. Nhờ khả năng tăng thải muối và nước, thuốc lợi tiểu thiazide giúp hạ huyết áp hiệu quả, đặc biệt ở những trường hợp tăng huyết áp liên quan đến giữ muối trong cơ thể.

2. Lợi tiểu thiazide gồm thuốc nào

Lợi tiểu thiazid gồm thuốc nào là thắc mắc thường gặp khi tìm hiểu về nhóm thuốc này. Thực tế, các thuốc lợi tiểu thiazid được chia thành hai nhóm chính dựa theo cấu trúc nhưng có cơ chế tác dụng tương tự nhau:

Nhóm thứ nhất là thuốc lợi tiểu thiazid cổ điển, bao gồm các hoạt chất như hydrochlorothiazide, chlorothiazide và methyclothiazide. Đây là những thuốc được sử dụng phổ biến từ lâu trong điều trị tăng huyết áp và phù.
Nhóm thứ hai là thuốc lợi tiểu giống thiazid, tuy có cấu trúc khác nhưng tác dụng tương tự. Đại diện thường gặp gồm indapamide, metolazone và chlorthalidone. Các nghiên cứu cho thấy nhóm thuốc này có hiệu quả tốt trong việc giảm biến cố tim mạch và nguy cơ suy tim ở người tăng huyết áp.

Hiện nay, một số thuốc lợi tiểu thiazide vàthiazide thường được sử dụng trên lâm sàng như Xipamid (Chronexan), chlorthalidone (Hygroton) và indapamide (Fludex, Natrilix). Các thuốc này thường dùng 1 lần mỗi ngày, chủ yếu vào buổi sáng, nhằm phát huy hiệu quả hạ huyết áp và lợi tiểu.

3. Tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu thiazide thường gặp

Tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu thiazide chủ yếu xuất phát từ sự rối loạn cân bằng các chất điện giải trong cơ thể, đặc biệt là natri và kali. Dưới đây là những tác dụng phụ thường gặp, được trình bày theo cách dễ hiểu:

Hạ kali máu: Đây là tác dụng phụ phổ biến nhất. Kali giảm quá thấp có thể gây mệt mỏi, yếu cơ, rối loạn nhịp tim và cần được theo dõi chặt chẽ, nhất là trong vài tuần đầu dùng thuốc.
Hạ natri máu: Thường xuất hiện trong 2–3 tuần đầu điều trị, do cơ thể mất nhiều natri và nước hơn bình thường.
Nhiễm kiềm chuyển hóa: Thuốc làm tăng thải kali và ion H+, dẫn đến mất cân bằng toan–kiềm trong máu.
Tăng canxi máu: Thiazid làm giảm lượng canxi thải qua nước tiểu, khiến canxi trong máu tăng lên.
Tăng đường huyết: Do hạ kali, quá trình tiết insulin của tuyến tụy bị giảm, từ đó làm đường huyết tăng.
Tăng acid uric máu: Có thể làm nặng thêm hoặc khởi phát bệnh gout.
Tăng mỡ máu: Thường gặp khi dùng thuốc ở liều cao, dù cơ chế chưa rõ ràng.
Dị ứng sulfonamide: Một số người có thể bị phát ban, nổi mề đay, khó thở hoặc phản ứng dị ứng nặng nếu mẫn cảm với sulfa.
Nguy cơ viêm tụy: Hiếm gặp nhưng có thể xảy ra do thuốc ảnh hưởng đến chức năng tuyến tụy.

Vì những tác dụng phụ này, người dùng thuốc lợi tiểu thiazide cần được theo dõi định kỳ và dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ.

4. Ai dễ gặp tác dụng phụ khi sử dụng thuốc lợi tiểu thiazid

Những trường hợp dễ gặp tác dụng phụ:

Bệnh nhân suy gan thận nặng, thuốc có thể khiến cho chức năng thận và gan bị suy giảm nặng dẫn tới hôn mê
Bệnh nhân có tiền sử dị ứng với sulfonamide bởi vì thành phần thuốc có chứa sulfa.
Bệnh nhân bị gout, thuốc có thể làm tăng acid uric khiến bệnh nặng hơn.
Bệnh nhân đái tháo đường, thuốc có thể làm tăng đường huyết đột ngột.
Bệnh nhân là người cao tuổi dễ gặp tình trạng mất nước chóng mặt
Bệnh nhân có rối loạn điện giải dễ gây ra tình trạng hạ kali máu, và natri máu.

5. Cách giảm nguy cơ tác dụng phụ của thuốc lợthiazide

Tham khảo và sử dụng nhóm thuốc an toàn cho những trường hợp có thể gặp tác dụng phụ khi sử dụng các thuốc lợi tiểu thiazid.
Cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi quyết định sử dụng. Đồng thời tuân thủ liều sử dụng và thời gian sử dụng.
Nên thực hiện chế độ ăn bổ sung canxi cho cơ thể, lựa chọn thực phẩm phù hợp như chuối, cam…

Thuốc lợi tiểu thiazide giúp gia tăng khả năng đào thải nước, muối ở thận, khi đó nước ở gian bào và hệ tuần hoàn sẽ giảm đi đáng kể, giúp cho quá trình bài tiết của cơ thể hoạt động bình thường. Tuy nhiên, sử dụng thuốc lá lợi tiểu cần theo chỉ định của bác sĩ để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Nguồn tài liệu tham khảo: NCBI