Viêm kết mạc ở trẻ: Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Viêm kết mạc ở trẻ là tình trạng viêm lớp màng bao phủ lòng trắng và mặt trong mí mắt, gây đỏ mắt, ngứa, chảy nước mắt hoặc tiết nhiều ghèn. Bệnh thường do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng, trong đó các trường hợp nhiễm trùng có khả năng lây lan nhanh. Nhận biết sớm triệu chứng và điều trị đúng nguyên nhân giúp trẻ hồi phục, hạn chế biến chứng ảnh hưởng đến thị lực.

1. Viêm kết mạc ở trẻ được hiểu như thế nào?

Viêm kết mạc (conjunctivitis), thường gọi là đau mắt đỏ, xảy ra khi lớp màng mỏng, trong suốt bao phủ phần lòng trắng nhãn cầu và mặt trong mí mắt bị viêm. Tình trạng này khiến các mạch máu kết mạc giãn nở, gây đỏ mắt, phù nề và tăng tiết dịch.

Dựa vào thời gian diễn tiến, bệnh được chia thành hai thể:

1.1. Viêm kết mạc ở trẻ cấp

Viêm kết mạc ở trẻ cấp thường khởi phát đột ngột với biểu hiện đỏ mắt, cộm, chảy nước mắt hoặc nhiều ghèn. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến nhiễm virus, vi khuẩn hoặc kích ứng.

Phần lớn trường hợp cải thiện trong 1–2 tuần. Tuy nhiên, viêm kết mạc cấp do virus có thể gây tổn thương giác mạc nếu bệnh diễn tiến nặng.

1.2. Viêm kết mạc ở trẻ mạn tính

Viêm kết mạc ở trẻ mạn tính là tình trạng viêm kéo dài, thường được xem xét khi triệu chứng tồn tại trên 4 tuần. Bệnh có thể liên quan đến dị ứng kéo dài, viêm bờ mi, nhiễm khuẩn dai dẳng hoặc kích ứng thường xuyên. Trẻ cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2. Những tác nhân nào có thể dẫn đến viêm kết mạc ở trẻ?

Nguyên nhân gây bệnh gồm hai nhóm chính: nhiễm trùng và không nhiễm trùng.

Adenovirus, enterovirus và một số virus khác có thể gây viêm kết mạc. Trẻ thường đỏ mắt, chảy nhiều nước mắt, cộm rát, đôi khi kèm sốt, ho, đau họng hoặc nổi hạch trước tai.

Các vi khuẩn như Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae và Staphylococcus aureus có thể gây bệnh. Đặc điểm thường gặp là mắt tiết dịch nhầy mủ màu vàng hoặc xanh, ghèn dính nhiều, đặc biệt sau khi ngủ dậy.

Tuy nhiên, màu sắc dịch tiết không đủ để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

2.1. Các yếu tố dị ứng và tác nhân kích thích

Những dị nguyên như phấn hoa, bụi trong nhà, lông động vật hoặc nấm mốc có thể khởi phát phản ứng viêm dị ứng tại kết mạc.

– Trẻ thường ngứa cả hai mắt, chảy nước mắt, có thể kèm hắt hơi, nghẹt mũi.

– Ngoài ra, việc tiếp xúc với khói, bụi hoặc một số hóa chất cũng có khả năng kích thích niêm mạc kết mạc.

Khác với viêm do nhiễm trùng, nhóm nguyên nhân này không lây truyền.

3. Triệu chứng viêm kết mạc ở trẻ là gì?

Các biểu hiện có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, bao gồm:

– Đỏ mắt: Lòng trắng chuyển hồng hoặc đỏ do mạch máu kết mạc giãn nở.

– Chảy nước mắt: Mắt thường xuyên ẩm ướt, tăng tiết nước mắt.

– Nhiều ghèn: Dịch tiết màu trắng, vàng hoặc xanh, có thể khiến hai mí dính vào nhau.

– Ngứa, cộm mắt: Trẻ thường xuyên dụi mắt, cảm giác như có dị vật.

– Sưng mí mắt: Mí mắt phù nhẹ hoặc sưng rõ hơn khi viêm tiến triển.

– Nhạy cảm ánh sáng: Trẻ khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.

Một số trường hợp còn kèm sốt, viêm đường hô hấp trên hoặc nổi hạch. Các biểu hiện đỏ mắt, ngứa và tăng tiết dịch có thể gặp ở nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, cần thăm khám để phân biệt viêm do virus, vi khuẩn hay dị ứng.

4. Viêm kết mạc có lây không?

Viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn có khả năng lây nhiễm, đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường học.

Mầm bệnh thường lây qua:

– Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt người bệnh.

– Dùng chung khăn mặt, chăn gối hoặc vật dụng cá nhân.

– Chạm vào đồ vật nhiễm mầm bệnh rồi dụi mắt.

– Tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp của người nhiễm bệnh.

Ngược lại, viêm kết mạc do dị ứng hoặc kích ứng không lây từ người sang người.

5. Viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Trẻ sơ sinh, đặc biệt trong tháng đầu đời, có nguy cơ mắc những dạng viêm kết mạc cần điều trị khẩn cấp. Nguyên nhân có thể liên quan đến vi khuẩn lây truyền trong quá trình sinh, nhiễm virus hoặc kích ứng do thuốc tra mắt.

Viêm kết mạc do Chlamydia trachomatis thường xuất hiện khoảng ngày thứ 5–14 sau sinh. Trong khi đó, nhiễm lậu cầu có thể gây sưng mí nghiêm trọng, chảy mủ nhiều ngay từ những ngày đầu.

Nếu không được điều trị kịp thời, một số trường hợp có nguy cơ loét giác mạc, ảnh hưởng thị lực. Vì vậy, khi trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, sưng mí hoặc chảy dịch mủ, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay.

6. Viêm kết mạc được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ thường chẩn đoán dựa trên khám lâm sàng, kết hợp đánh giá triệu chứng và tiền sử tiếp xúc với nguồn lây.

Quá trình thăm khám bao gồm:

– Kiểm tra mắt: Đánh giá mức độ đỏ, phù nề, dịch tiết và tình trạng giác mạc.

– Khai thác bệnh sử: Xác định thời điểm khởi phát, triệu chứng đi kèm và tiền sử dị ứng.

– Xét nghiệm dịch tiết: Cân nhắc khi nhiễm trùng nghiêm trọng, kéo dài, tái phát hoặc nghi ngờ tác nhân đặc biệt.

Thăm khám còn giúp phân biệt viêm kết mạc với dị vật mắt, tổn thương giác mạc hoặc tắc lệ đạo ở trẻ sơ sinh.

7. Cách chữa viêm kết mạc ở trẻ như thế nào?

Hướng điều trị được lựa chọn dựa trên căn nguyên gây bệnh, mức độ biểu hiện tại mắt và tình trạng sức khỏe chung của trẻ.

7.1. Lựa chọn phương pháp điều trị dựa trên căn nguyên

– Do virus: Phần lớn trường hợp tự cải thiện sau khoảng 7–14 ngày. Điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng và hạn chế lây nhiễm.

– Do vi khuẩn: Trường hợp nhẹ có thể tự khỏi. Khi cần thiết, bác sĩ chỉ định kháng sinh nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ phù hợp.

– Do dị ứng: Ưu tiên tránh dị nguyên. Thuốc kháng histamin hoặc các chế phẩm nhỏ mắt kiểm soát dị ứng có thể được bác sĩ cân nhắc tùy tình trạng của trẻ.

Với một số nhiễm trùng đặc biệt ở trẻ sơ sinh, có thể cần điều trị kháng sinh toàn thân.

7.2. Vệ sinh và chăm sóc mắt tại nhà

Cha mẹ cần chú ý vệ sinh mắt và sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng cách. Nên lau ghèn bằng gạc sạch thấm nước muối sinh lý 0,9%, dùng riêng từng miếng gạc cho mỗi mắt. Có thể chườm mát nhẹ nhàng để giảm khó chịu, đồng thời cho trẻ nghỉ ngơi và uống đủ nước.

Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, kháng sinh hoặc áp dụng mẹo dân gian như nhỏ sữa mẹ, nước lá vào mắt.

8. Những dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần được thăm khám sớm?

Phần lớn trường hợp bệnh có tiên lượng tốt. Tuy nhiên, viêm kéo dài hoặc diễn tiến nặng có thể gây tổn thương giác mạc, bội nhiễm và ảnh hưởng thị lực.

Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu ghi nhận một trong những biểu hiện sau:

– Đau mắt ở mức độ nhiều hoặc khó chịu rõ khi tiếp xúc với ánh sáng.

– Khả năng nhìn giảm hoặc trẻ xuất hiện biểu hiện nhìn không rõ như bình thường.

– Mắt đỏ nhiều, sưng nề tăng nhanh.

– Chảy mủ nhiều, kèm sốt cao hoặc mệt mỏi.

– Các biểu hiện tại mắt kéo dài, không thuyên giảm hoặc có xu hướng nặng dần.

– Trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị đỏ mắt, tiết dịch bất thường.

9. Phòng ngừa viêm kết mạc ở trẻ bằng cách nào?

– Giữ vệ sinh đúng cách và giảm nguy cơ tiếp xúc với tác nhân lây nhiễm là hai yếu tố cần được chú trọng để phòng viêm kết mạc ở trẻ.

– Cha mẹ nên tập cho trẻ rửa tay đều đặn bằng xà phòng, đồng thời nhắc trẻ hạn chế đưa tay lên dụi hoặc chạm vào mắt.

– Không dùng chung khăn mặt, chăn gối hoặc thuốc nhỏ mắt.

– Các đồ dùng cá nhân và những bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cần được làm sạch định kỳ.

– Hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc viêm kết mạc nhiễm trùng. Giữ môi trường sống sạch sẽ, giảm bụi, nấm mốc và tác nhân gây dị ứng.

– Khi trẻ mắc bệnh, việc đi học trở lại cần dựa trên tình trạng sức khỏe, nguy cơ lây nhiễm và quy định của trường.

Viêm kết mạc ở trẻ thường hồi phục tốt khi được chăm sóc và điều trị đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan trước tình trạng đỏ mắt kéo dài, chảy mủ hoặc thay đổi thị lực. Chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn xử trí phù hợp giúp bảo vệ sức khỏe đôi mắt của trẻ.