Viêm kết mạc: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả
Viêm kết mạc hay còn gọi là đau mắt đỏ là bệnh lý mắt thường gặp, có thể xuất hiện ở cả người lớn và trẻ em. Bệnh thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt, ngứa hoặc tiết dịch và có thể lây lan nhanh nếu nguyên nhân do virus, vi khuẩn. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng đau mắt đỏ, cách điều trị và phòng ngừa sẽ giúp người bệnh chăm sóc mắt đúng cách, hạn chế lây nhiễm và biến chứng.
1. Các nguyên nhân phổ biến gây nên viêm kết mạc
Phần kết mạc là lớp màng mỏng bao phủ lòng trắng mắt và mặt trong mí mắt. Khi lớp này bị viêm do nhiều tác nhân khác nhau, tình trạng đó được gọi là viêm kết mạc. Viêm kết mạc thường gặp nhất do virus, vi khuẩn và dị ứng.
1.1. Viêm kết mạc do virus
Viêm kết mạc do virus là nguyên nhân phổ biến nhất, thường do Adenovirus gây ra. Bệnh lây lan nhanh qua tiếp xúc với dịch mắt hoặc dùng chung đồ cá nhân.
1.2. Viêm kết mạc do vi khuẩn
Viêm kết mạc do vi khuẩn thường do tụ cầu hoặc Haemophilus influenzae. Người bệnh có mắt đỏ, nhiều ghèn vàng/xanh, dễ dính mí mắt vào buổi sáng. Bệnh có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc đồ dùng nhiễm khuẩn.
1.3. Viêm kết mạc dị ứng
Viêm kết mạc dị ứng xảy ra khi mắt bị tiếp xúc với bụi, phấn hoa, lông thú hoặc dị nguyên khác. Triệu chứng chính là ngứa, chảy nước mắt, thường ở cả hai mắt. Thể này không lây nhưng dễ tái phát nếu còn tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.
1.4. Các nguyên nhân khác
Khói bụi, hóa chất, nước hồ bơi, mỹ phẩm hoặc dị vật cũng có thể kích thích kết mạc và gây viêm. Ngoài ra, việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ các vấn đề ở mắt.
2. Nhận biết các triệu chứng của bệnh viêm kết mạc
Các triệu chứng đau mắt đỏ hay mắt đỏ ngứa thay đổi tùy theo nguyên nhân gây bệnh, nhưng thường gặp nhất là đỏ mắt, chảy nước mắt, cộm rát, sưng mí và tiết dịch ở mắt.
2.1. Các triệu chứng của bệnh viêm kết mạc do virus
Người bệnh thường có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt trong, cộm rát và sưng mí. Dịch mắt thường trong, không có mủ. Bệnh có thể bắt đầu ở một mắt rồi sẽ lan sang mắt còn lại.
2.2. Các triệu chứng của bệnh viêm kết mạc do vi khuẩn
Triệu chứng điển hình là mắt đỏ kèm dịch mủ màu vàng, xanh hoặc vàng xanh, đặc quánh. Người bệnh thường bị dính mi mắt vào buổi sáng, khó mở mắt sau khi ngủ dậy. Ngoài ra có thể kèm chảy nước mắt, cộm và khó chịu. Trường hợp nặng có thể ảnh hưởng giác mạc gây đau mắt, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực.
2.3. Các triệu chứng của bệnh viêm kết mạc dị ứng
Triệu chứng nổi bật nhất là ngứa mắt dữ dội, kèm đỏ mắt, chảy nước mắt và thường xuất hiện ở cả hai mắt. Người bệnh có thể đồng thời bị hắt hơi, ngứa mũi hoặc các biểu hiện dị ứng khác, đặc biệt ở người có cơ địa dị ứng hoặc hen suyễn.
3. Chẩn đoán viêm kết mạc
Bác sĩ thường dựa vào triệu chứng, tiền sử bệnh và khám trực tiếp bằng các thiết bị chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra dịch tiết hoặc thực hiện thêm xét nghiệm để phân biệt nhiễm virus, vi khuẩn với dị ứng. Việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng bởi mỗi loại có hướng xử trí khác nhau.
Đặc biệt, không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào biểu hiện đỏ mắt vì các thể bệnh có thể có triệu chứng tương tự nhau.
4. Các phương pháp điều trị viêm kết mạc
Cách chữa viêm kết mạc phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, bao gồm virus, vi khuẩn hoặc dị ứng. Mục tiêu chính là giảm triệu chứng, kiểm soát nhiễm trùng và ngăn ngừa biến chứng.
4.1. Điều trị viêm kết mạc do virus
Phần lớn trường hợp do virus có thể tự khỏi mà không cần dùng thuốc đặc hiệu. Người bệnh chủ yếu được hướng dẫn chăm sóc hỗ trợ như chườm lạnh, vệ sinh mắt bằng nước sạch hoặc dung dịch phù hợp, kết hợp sử dụng nước mắt nhân tạo để giảm khô và khó chịu. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng sinh nhằm phòng ngừa nhiễm khuẩn thứ phát.
4.2. Điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn
Với viêm kết mạc do vi khuẩn, phương pháp chính là sử dụng kháng sinh tại chỗ dưới dạng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ tra mắt. Việc dùng thuốc giúp tiêu diệt vi khuẩn, giảm tiết dịch và cải thiện nhanh các triệu chứng.
4.3. Điều trị viêm kết mạc dị ứng
Đối với viêm kết mạc dị ứng, nguyên tắc quan trọng nhất là xác định và tránh tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng. Người bệnh có thể được chỉ định thuốc chống dị ứng kết hợp nước mắt nhân tạo để làm dịu cảm giác ngứa, đỏ và khó chịu ở mắt.
Nhìn chung, điều trị viêm kết mạc cần được lựa chọn dựa trên nguyên nhân và mức độ bệnh. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng thuốc thuốc trị viêm kết mạc, đặc biệt thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm, khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
5. Phòng ngừa viêm kết mạc hiệu quả
Dưới đây là những biện pháp giúp bạn phòng tránh viêm kết mạc hiệu quả trong sinh hoạt hằng ngày.
5.1. Vệ sinh cá nhân
Hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Khi mắt có nhiều ghèn, nên dùng khăn giấy hoặc gạc y tế dùng một lần để vệ sinh rồi bỏ đúng nơi quy định.
5.2. Tránh sử dụng chung đồ dùng cá nhân
Không dùng chung khăn mặt, chăn, gối, đồ ăn, đồ uống và các vật dụng cá nhân với người bệnh để hạn chế lây nhiễm.
5.3. Sử dụng các loại kính áp tròng đúng cách
Không nên đeo kính áp tròng khi đang bị viêm kết mạc. Sau khi mắt hồi phục, cần vệ sinh và bảo quản kính đúng hướng dẫn trước khi sử dụng lại.
5.4. Giảm thiểu việc tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng
Đeo khẩu trang khi ho, hắt hơi; hạn chế đến nơi đông người khi đang có triệu chứng. Đồng thời, vệ sinh bàn ghế và không gian sinh hoạt, đặc biệt tại nơi trẻ vui chơi.
Viêm kết mạc ở trẻ em cần được chú ý đặc biệt. Khi trẻ bị đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc nhiều ghèn, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và xử lý kịp thời.
6. Khi nào thì cần đi khám bác sĩ?
Viêm kết mạc thường có thể cải thiện sau một thời gian chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt sớm nếu xuất hiện:
- Đau mắt nhiều, cảm giác cộm hoặc có dị vật trong mắt.
- Nhìn mờ và nhạy cảm với ánh sáng.
- Đỏ mắt kéo dài hoặc triệu chứng ngày càng nặng.
- Đang đeo kính áp tròng và xuất hiện triệu chứng viêm kết mạc; nên ngừng đeo kính và đi khám nếu không cải thiện sau 12–24 giờ.
Việc thăm khám kịp thời giúp xác định nguyên nhân và loại trừ các bệnh lý mắt nghiêm trọng hơn.
7. Các biến chứng có thể xảy ra
Phần lớn trường hợp viêm kết mạc có thể hồi phục tốt nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp, đặc biệt khi bệnh diễn tiến nặng hoặc điều trị không phù hợp, có thể gây viêm giác mạc, ảnh hưởng đến thị lực.
Nếu xuất hiện đau mắt, cảm giác có dị vật, nhìn mờ hoặc nhạy cảm với ánh sáng, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt sớm. Phát hiện và xử trí kịp thời giúp hạn chế biến chứng viêm kết mạc và bảo vệ thị lực.
Viêm kết mạc hay đau mắt đỏ thường có tiên lượng tốt nếu được phát hiện và chăm sóc đúng cách. Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh, vì vậy viêm kết mạc bao lâu thì khỏi không giống nhau ở mỗi người. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn điều trị và tái khám khi triệu chứng kéo dài hoặc bất thường.
