Các thuốc kháng sinh mắt an toàn, hiệu quả

Các thuốc kháng sinh mắt an toàn, hiệu quả là lựa chọn quan trọng trong điều trị nhiễm trùng mắt do vi khuẩn. Sử dụng đúng thuốc sẽ giúp mắt nhanh hồi phục, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng và hạn chế tình trạng kháng kháng sinh.

1. Thuốc kháng sinh mắt là gì? Khi nào cần dùng thuốc kháng sinh mắt?

Thuốc kháng sinh mắt được dùng để điều trị các bệnh nhiễm trùng ở mắt do vi khuẩn gây ra. Thuốc có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngăn chặn chúng phát triển, giúp giảm viêm, sưng, đỏ và chảy mủ ở mắt.

Khi nào cần dùng thuốc kháng sinh mắt? Bạn nên sử dụng thuốc kháng sinh mắt khi có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng mắt do vi khuẩn và đã được bác sĩ thăm khám, chỉ định điều trị. Những triệu chứng thường gặp gồm đau mắt, mắt sưng, đỏ, nhạy cảm với ánh sáng và đặc biệt là chảy dịch mủ vàng xanh. Lưu ý, thuốc nhỏ mắt kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm trùng do vi khuẩn, không hiệu quả với viêm mắt do virus, dị ứng hay nấm.

2. Các loại thuốc kháng sinh mắt thường dùng

2.1. Thuốc nhỏ mắt Besifloxacin (Besivance)

Besifloxacin là kháng sinh phổ rộng thuộc nhóm fluoroquinolone, được sản xuất dưới dạng hỗn dịch nhỏ mắt với nồng độ 0,6%. Thuốc được chỉ định điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn và đã được phê duyệt sử dụng cho cả trẻ em lẫn người lớn. Besifloxacin chỉ dùng tại chỗ ở mắt, với liều nhỏ 3 lần mỗi ngày trong vòng 7 ngày theo hướng dẫn.

2.2. Dung dịch nhỏ mắt Gatifloxacin 0,3% (Zymaxid)

Gatifloxacin là thuốc nhỏ mắt kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone thế hệ 4, được chỉ định điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn. Thuốc có cơ chế tác động kép nhờ nhóm 8-methoxy, giúp ức chế đồng thời hai enzyme quan trọng của vi khuẩn là DNA gyrase và topoisomerase IV, từ đó ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn.

2.3. Thuốc nhỏ mắt Moxifloxacin (Moxeza, Vigamox)

Moxifloxacin là một loại thuốc fluoroquinolone thế hệ thứ tư, nó được chỉ định để điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn H. influenzae, S. pneumoniae và vi khuẩn kỵ khí. 

2.4. Levofloxacin dùng cho mắt

Thuốc kháng sinh mắt Levofloxacin thuộc nhóm fluoroquinolone thế hệ thứ ba. Thuốc tác động bằng cách ức chế enzyme DNA gyrase ở các vi khuẩn nhạy cảm, từ đó ngăn cản quá trình tháo xoắn DNA, làm gián đoạn quá trình sao chép và dẫn đến đứt gãy các chuỗi DNA, gây ức chế và tiêu diệt vi khuẩn.

2.5. Thuốc nhỏ mắt Ciprofloxacin (Ciloxan)

Ciprofloxacin là kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone thế hệ thứ hai, có tác dụng ức chế sự phát triển của vi khuẩn thông qua việc kìm hãm enzyme DNA gyrase. Thuốc được chỉ định điều trị các nhiễm trùng mắt nông ở kết mạc hoặc giác mạc do vi khuẩn nhạy cảm gây ra. Ciprofloxacin cho hiệu quả tốt trong đa số trường hợp viêm kết mạc thường gặp, kể cả những ca do tụ cầu vàng, liên cầu nhóm A, Haemophilus influenzae và Pseudomonas aeruginosa gây bệnh.

2.6. Thuốc nhỏ mắt Ofloxacin (Ocuflox)

Ofloxacin là kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone thế hệ thứ hai, có nguồn gốc từ dẫn xuất axit pyridine carboxylic và sở hữu phổ diệt khuẩn rộng. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế enzyme DNA gyrase, từ đó kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn. Ofloxacin được chỉ định điều trị các nhiễm trùng bề mặt ở mắt như kết mạc và giác mạc do vi khuẩn nhạy cảm gây ra. Hiện nay, các dạng thuốc generic của ofloxacin khá phổ biến và dễ tìm trên thị trường.

2.7. Thuốc nhỏ mắt Tobramycin (Tobrex)

Tobramycin là kháng sinh thuộc nhóm aminoglycoside, hoạt động bằng cách ức chế quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn thông qua việc gắn vào tiểu đơn vị ribosome 30S và 50S, làm rối loạn cấu trúc màng tế bào. Thuốc có phổ tác dụng hẹp nhưng đặc biệt hiệu quả với vi khuẩn gram âm, nhất là Pseudomonas aeruginosa, đồng thời tác động tốt trên nhiều chủng MRSA và MRSE. Tobramycin được bào chế dưới dạng dung dịch, thuốc mỡ và kem bôi, ngoài ra còn được phối hợp với steroid để tạo thành thuốc nhỏ mắt kháng sinh – steroid.

2.8. Thuốc kháng sinh mắt Gentamicin (Garamycin, Gentak)

Gentamicin là kháng sinh nhóm aminoglycoside dùng tại chỗ khá phổ biến, được chỉ định điều trị vi khuẩn gram âm như Pseudomonas và cả tụ cầu gram dương. Thuốc hiện có dạng dung dịch nhỏ mắt và thuốc mỡ tra mắt. Tuy nhiên, nếu dùng gentamicin bôi tại chỗ trong thời gian dài hoặc lặp lại nhiều lần, có thể gây độc cho giác mạc và làm tăng nguy cơ xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc trên bề mặt mắt.

2.9. Thuốc nhỏ mắt Trimethoprim/polymyxin B

Polymyxin B thường được dùng đường toàn thân để điều trị các vi khuẩn gram âm đa kháng, trong đó có Pseudomonas aeruginosa. Khi sử dụng tại chỗ, thuốc có phổ tác dụng rộng hơn đối với vi khuẩn gram âm. Do đặc biệt hiệu quả với Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae – những tác nhân thường gặp ở trẻ em – nên thuốc được ưu tiên lựa chọn cho bệnh nhi. Dạng phối hợp của polymyxin B được dùng dưới dạng thuốc nhỏ mắt, nhỏ mỗi 4 giờ trong thời gian từ 7 đến 10 ngày.

2.10. Thuốc nhỏ mắt Neomycin/polymyxin B/gramicidin

Neomycin là kháng sinh thuộc nhóm aminoglycoside, được dùng trong điều trị các nhiễm trùng nhẹ nhờ khả năng ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn, từ đó kìm hãm sự phát triển của chúng. Trong khi đó, polymyxin B hoạt động bằng cách phá vỡ màng tế bào vi khuẩn, khiến các thành phần bên trong rò rỉ ra ngoài và làm vi khuẩn mất khả năng tồn tại. Neosporin được bào chế dưới dạng thuốc mỡ tra mắt và thuốc nhỏ mắt, thường dùng mỗi 4 giờ trong thời gian từ 7 đến 10 ngày.

2.11. Thuốc nhỏ mắt Neomycin/polymyxin B/bacitracin (Neo-Polycin)

Neomycin có tác dụng trên cả vi khuẩn gram âm và gram dương. Khi phối hợp với polymyxin B và bacitracin, thuốc giúp mở rộng phổ kháng khuẩn, bao gồm vi sinh vật gram dương, gram âm và cả vi khuẩn kỵ khí. Do bacitracin không tan trong nước nên dạng phối hợp này thường được bào chế dưới dạng thuốc mỡ.

2.12. Thuốc nhỏ mắt Azithromycin (AzaSite)

Thuốc kháng sinh macrolide thế hệ thứ hai dùng trong nhãn khoa được chỉ định điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn. Thuốc có hiệu quả với các tác nhân như vi khuẩn nhóm G dạng coryneform theo CDC, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, nhóm Streptococcus mitis và Streptococcus pneumoniae.

2.13. Thuốc nhỏ mắt Erythromycin (Ilotycin)

Thuốc mỡ erythromycin dùng bôi ngoài da được chỉ định điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn nhạy cảm, chủ yếu là vi khuẩn gram dương, đồng thời giúp phòng ngừa nhiễm trùng giác mạc và kết mạc. Thuốc cho hiệu quả tốt trong đa số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn, kể cả những ca gây ra bởi tụ cầu vàng, liên cầu nhóm A, phế cầu khuẩn và Haemophilus influenzae.

2.14. Thuốc nhỏ mắt Bacitracin

Thuốc kháng sinh mắt Bacitracin ngăn chặn sự chuyển giao mucopeptide vào thành tế bào đang phát triển, ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Nó là một hỗn hợp các peptide vòng có hiệu quả chống lại cả vi khuẩn gram dương và gram âm. Hầu hết các trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn thông thường sẽ đáp ứng với bacitracin

2.15. Azithromycin (Zithromax, Zmax)

Liều đơn 1 gam, thường được phối hợp với ceftriaxone tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch, là phác đồ hiệu quả trong điều trị nhiễm lậu do N. gonorrhoeae. Đây cũng là lựa chọn điều trị cho viêm kết mạc do Chlamydia ở người lớn kèm theo nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục. Do viêm kết mạc Chlamydia luôn được xem là có liên quan đến nhiễm trùng sinh dục, nên việc điều trị toàn thân là bắt buộc.

2.16. Doxycycline (Doryx, Vibramycin, Adoxa, Monodox)

Doxycycline là kháng sinh thuộc nhóm tetracycline, có tác dụng ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách gắn vào tiểu đơn vị ribosome 30S và có thể cả 50S, từ đó cản trở quá trình tổng hợp protein. Thuốc đặc biệt hiệu quả trong điều trị các nhiễm trùng do Chlamydia ở người lớn.

2.17. Erythromycin dạng base (Ery-Tab, PCE, EES)

Erythromycin là kháng sinh có tác dụng kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn bằng cách ức chế quá trình tổng hợp protein. Thuốc hoạt động thông qua việc ngăn phức hợp peptidyl-tRNA tách khỏi ribosome, từ đó làm gián đoạn quá trình tạo protein phụ thuộc RNA của vi khuẩn.

3. Cách sử dụng thuốc kháng sinh mắt đúng cách

Nhỏ hoặc tra thuốc kháng sinh là cách dùng phổ biến, tiện lợi, giúp kháng sinh tập trung trực tiếp tại vùng mắt bị viêm. Tuy nhiên, thuốc dạng lỏng dễ bị trôi nên cần dùng nhiều lần trong ngày. Một số loại thuốc cũng khó thấm sâu vào bên trong mắt.

Lưu ý khi sử dụng:

• Thuốc dạng lỏng cần nhỏ nhiều lần, hạn chế chớp mắt ngay sau khi dùng.
• Thuốc dạng hỗn dịch phải lắc đều trước khi nhỏ để thuốc phân bố đồng đều.
• Thuốc mỡ lưu lại trên mắt lâu hơn nên thường dùng ít lần, tốt nhất là buổi tối trước khi ngủ.
• Nếu dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt, hãy nhỏ thuốc dạng lỏng trước, thuốc mỡ sau, cách nhau khoảng 5 phút để tránh thuốc bị trôi.

Rửa mắt bằng dung dịch kháng sinh chỉ áp dụng cho trường hợp nhiễm trùng nặng như loét giác mạc. Cách này giúp đưa thuốc liên tục vào mắt và làm sạch vi khuẩn nhanh hơn.

Tóm lại, các thuốc kháng sinh mắt chỉ dùng để điều trị nhiễm trùng mắt do vi khuẩn, thường gặp như viêm kết mạc, viêm giác mạc. Chỉ nên sử dụng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn như đau, đỏ, sưng mắt, chảy mủ vàng xanh và phải theo chỉ định bác sĩ. Thuốc không có tác dụng với viêm mắt do virus, dị ứng hay nấm, tránh tự ý dùng để phòng kháng thuốc.