Làm gì ngay khi bị vật nhọn đâm vào mắt?

Vật nhọn đâm vào mắt được xếp vào nhóm chấn thương nhãn cầu nguy hiểm. Tùy vào vị trí va chạm và độ sâu của vật nhọn, tổn thương có thể ảnh hưởng đến giác mạc, thủy tinh thể hoặc các cấu trúc quan trọng bên trong mắt, làm suy giảm thị lực nhanh chóng. Khi gặp phải tai nạn này, cần bình tĩnh sơ cứu và đưa người bị thương đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý kịp thời.

1. Chấn thương mắt xuyên thấu là gì? Vì sao đây là cấp cứu nhãn khoa?

Chấn thương mắt xuyên thấu là tình trạng mắt bị tổn thương do vật nhọn đâm vào mắt như mảnh kính vỡ, dao kéo, đất đá… gây rách và chảy máu, làm hư hại các cấu trúc quan trọng cả bên trong lẫn bên ngoài mắt. Trường hợp bị vật nhọn đâm vào mắt, người bệnh có thể bị:

Rách mi mắt, rách kết mạc và giác mạc
Tổn thương đường lệ
Vỡ thể thủy tinh
Thậm chí có dị vật mắc kẹt trong nhãn cầu hay hốc mắt.

Tai nạn này được xem là cấp cứu nhãn khoa vì tổn thương thường sâu, nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn rất cao, dễ gây nhiễm trùng nội nhãn nguy hiểm. Do vậy cần được xử trí, phẫu thuật khẩn cấp để bảo tồn mắt và hạn chế biến chứng nặng.

2. Mức độ nguy hiểm khi vật nhọn đâm vào mắt

Khi bị vật nhọn đâm vào mắt, tuỳ vào vị trí bị đâm và mức độ nông sâu có thể để lại những hậu quả khác nhau. Tổn thương có thể chỉ là trầy xước nhẹ ở giác mạc, nhưng cũng có thể tiến triển nhanh thành thủng nhãn cầu, xuất huyết nội mắt hoặc tổn thương thần kinh thị giác, dẫn đến giảm thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa.

Mức độ nguy hiểm và một số biến chứng có thể gặp khi không may bị vậy nhọn chọc vào mắt đó là:

Tổn thương bề mặt: Trầy xước giác mạc, rách mí mắt, rách kết mạc gây đau và chảy nước mắt.
Xuất huyết trong mắt: Máu tụ ở tiền phòng hoặc dịch kính, làm nhìn mờ rõ rệt.
Nhiễm trùng: Vi khuẩn xâm nhập gây viêm loét giác mạc, viêm nội nhãn, có nguy cơ mất nhãn cầu.
Tổn thương cấu trúc sâu: Hư hại thuỷ tinh thể, võng mạc, dây thần kinh thị giác và để lại di chứng thị lực lâu dài.
Vỡ nhãn cầu: Xảy ra khi vật nhọn đâm vào mắt với lực đâm mạnh hoặc dị vật lớn.
Di chứng kéo dài: Sẹo giác mạc, biến dạng mắt, suy giảm thị lực không hồi phục.

3. Cách sơ cứu khẩn cấp khi bị vật nhọn đâm vào mắt

Việc sơ cứu người bị vật nhọn đâm vào mắt đúng cách trong những phút đầu có ý nghĩa quyết định đến khả năng bảo tồn thị lực. Xử trí sai có thể làm tổn thương lan rộng, gây nhiễm trùng hoặc mù vĩnh viễn. Cách sơ cứu khẩn cấp cho trường hợp này như sau:

Giữ bình tĩnh: Không chà xát, không ấn hay dụi mắt vì có thể làm vết thương nặng thêm.
Bảo vệ mắt bị thương: Thực hiện nguyên tắc an toàn ban đầu bằng cách Đánh giá nguy hiểm – Kiểm tra đáp ứng – Gọi cấp cứu – Đường thở – Hô hấp – Tuần hoàn – Sốc – Khử rung để đảm bảo xử trí đúng tình huống. Sau đó, dùng gạc sạch, băng hoặc vật cứng sạch (ví dụ đáy ly) che nhẹ lên mắt để tạo lớp bảo vệ; lưu ý không băng quá chặt.
Nếu vật nhọn còn cắm trong mắt, tuyệt đối không rút ra, chỉ che chắn và cố định.
Đến cơ sở y tế: Dù tổn thương nhẹ hay nặng, cần đưa người bị thương đến bệnh viện hoặc chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt để tránh biến chứng nguy hiểm do vật nhọn đâm vào mắt.

4. Những việc TUYỆT ĐỐI không được làm

Trong quá trình xử lý khi bị vật nhọn đâm vào mắt, điều quan trọng nhất là không tự ý can thiệp sai cách vì có thể làm tổn thương lan rộng và tăng nguy cơ mất thị lực. Dưới đây là những việc tuyệt đối không được làm để tránh khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn:

Không dụi hay ấn vào mắt: Hành động này dễ làm vật nhọn đâm sâu hơn, gây rách giác mạc và tổn thương cấu trúc bên trong mắt.
Không tự rút vật nhọn ra: Việc cố lấy dị vật có thể gây chảy máu ồ ạt và tổn thương mắt vĩnh viễn.
Không rửa mắt bằng nước (trừ bỏng hoá chất): Nước có thể làm tổn thương lan rộng nếu mắt đang bị xuyên thấu.
Không tự ý bôi hoặc nhỏ thuốc: Thuốc có thể làm vết thương nặng hơn hoặc gây khó khăn cho việc chẩn đoán của bác sĩ.
Không dùng thuốc giảm đau: Một số loại thuốc giảm đau như Aspirin hay Ibuprofen có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

5. Khi nào cần đi cấp cứu ngay?

Nếu chẳng may bị vật nhọn đâm vào mắt, bạn cần đi cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Bởi đây là chấn thương nhãn khoa rất nguy hiểm, có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu xử lý chậm hoặc sai cách. Các dấu hiệu nguy hiểm:

Giảm hoặc mất thị lực: Nhìn mờ, nhìn đôi, tối sầm hoặc không còn nhìn thấy.
Dị vật nằm sâu trong mắt: Kim loại, thủy tinh, móc câu… không tự rơi ra.
Đau nhức dữ dội: Cơn đau sâu trong mắt, tăng dần, không thuyên giảm.
Chảy dịch bất thường: Nước mắt hoặc dịch trong suốt chảy liên tục.
Biến dạng mắt: Mắt lồi, sưng nề, mí rách, bầm tím.
Không mở được mắt, sợ ánh sáng: Co quắp mi, chói mắt nhiều.
Đồng tử bất thường: Không đều, kích thước khác nhau hoặc không phản ứng với ánh sáng.

Vật nhọn đâm vào mắt không chỉ gây đau đớn tức thì mà còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và mất thị lực vĩnh viễn. Vì vậy, việc nhận biết mức độ nguy hiểm và xử trí đúng ngay từ đầu là vô cùng cần thiết. Tuyệt đối không dụi mắt, không rửa hay bôi thuốc khi chưa có chỉ định y tế. Đưa người bị thương đến bệnh viện chuyên khoa mắt sớm là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực.