Đục thủy tinh thể: Nguyên nhân và cách điều trị

Đục thủy tinh thể thường xuất hiện khi tuổi tác tăng lên và có thể khiến khả năng nhìn rõ giảm dần theo thời gian. Nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp, đục thủy tinh thể có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu, cách chẩn đoán và các phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh chủ động chăm sóc đôi mắt và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.

1. Đục thủy tinh thể là gì?

Thủy tinh thể nằm bên trong mắt, phía sau mống mắt và có vai trò điều chỉnh, hội tụ ánh sáng lên võng mạc để hình ảnh được tạo thành rõ nét. Khi cấu trúc này trở nên đục, ánh sáng đi qua bị cản trở và chất lượng hình ảnh giảm xuống.

Bệnh đục thủy tinh thể còn được gọi bằng một số tên quen thuộc như cườm khô, cườm đá hoặc đục nhân mắt. Tình trạng này thường tiến triển từ từ, ban đầu có thể chỉ gây nhìn mờ nhẹ nhưng càng về sau thị lực càng giảm.

2. Nguyên nhân gây đục thủy tinh thể

Khi cơ thể lão hóa, các thành phần protein trong thủy tinh thể dần thay đổi, khiến cấu trúc vốn trong suốt trở nên kém trong và ảnh hưởng đến khả năng truyền ánh sáng.

Ngoài quá trình lão hóa, đục thủy tinh thể còn có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác:

Tuổi tác: Nguy cơ tăng dần khi tuổi cao, đặc biệt ở nhóm trung niên và người lớn tuổi.
Bẩm sinh và di truyền: Một số trẻ đã có bất thường ở thủy tinh thể ngay từ khi sinh ra.
Bệnh lý toàn thân: Đái tháo đường có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện đục thủy tinh thể sớm hơn.
Chấn thương mắt: Tổn thương trực tiếp tại mắt có thể làm thay đổi cấu trúc thủy tinh thể.
Bệnh lý tại mắt: Một số bệnh như viêm màng bồ đào hoặc các tình trạng viêm kéo dài có thể làm tăng nguy cơ.
Sử dụng thuốc kéo dài: Corticoid dùng trong thời gian dài có thể liên quan đến một số dạng đục thủy tinh thể.
Tiếp xúc với tia cực tím: Ánh nắng và tia UV trong thời gian dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Thói quen sinh hoạt: Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia quá mức và chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mắt.

3. Triệu chứng nhận biết đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể thường không gây đau và diễn tiến chậm. Vì vậy, nhiều người chỉ nhận ra vấn đề khi thị lực đã thay đổi rõ rệt.

Nhìn mờ như có màn sương hoặc lớp màng che trước mắt.
Khó nhìn rõ khi đọc sách, xem tivi hoặc thực hiện công việc cần quan sát chi tiết.
Mắt trở nên nhạy cảm hơn, dễ khó chịu khi gặp nguồn sáng mạnh.
Có thể xuất hiện hiện tượng nhìn thấy vòng sáng hoặc ánh hào quang quanh bóng đèn, rõ hơn vào ban đêm.
Khả năng quan sát giảm khi ở nơi có ánh sáng yếu hoặc thiếu sáng.
Màu sắc nhìn kém tươi hoặc có vẻ nhạt hơn trước.
Thường xuyên phải thay đổi số kính nhưng khả năng nhìn vẫn không cải thiện như mong muốn.
Một số trường hợp có thể xuất hiện nhìn đôi ở một mắt.

Ở trẻ nhỏ, triệu chứng đục thủy tinh thể bẩm sinh có thể khó nhận biết nếu mức độ đục nhẹ. Cha mẹ nên chú ý khi trẻ có biểu hiện đồng tử bất thường, không phản ứng tốt với ánh sáng, nhìn kém, hay nheo mắt hoặc có dấu hiệu lác.

4. Chẩn đoán đục thủy tinh thể

Khi có biểu hiện thị lực thay đổi, người bệnh nên được khám mắt để xác định nguyên nhân. Bác sĩ sẽ kết hợp hỏi bệnh, kiểm tra thị lực và quan sát các cấu trúc bên trong mắt.

Đo thị lực: Người bệnh lần lượt kiểm tra từng mắt bằng bảng thị lực hoặc thiết bị chuyên dụng để đánh giá khả năng nhìn rõ.
Khám mắt bằng sinh hiển vi: Bác sĩ sử dụng kính hiển vi chuyên dụng để quan sát giác mạc, tiền phòng, mống mắt và thủy tinh thể với độ phóng đại cao.
Đánh giá đáy mắt: Giúp kiểm tra võng mạc, dây thần kinh thị giác và các cấu trúc phía sau mắt khi điều kiện quan sát cho phép.
Đo khúc xạ: Xác định tình trạng cận, viễn hoặc loạn thị đi kèm, từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của đục thủy tinh thể đến thị lực.
Siêu âm mắt: Có thể được chỉ định trong trường hợp thủy tinh thể đục nhiều khiến bác sĩ khó quan sát đáy mắt.

5. Phương pháp điều trị đục thủy tinh thể

5.1. Phẫu thuật đục thủy tinh thể

Kỹ thuật Phaco

Thủy tinh thể tự nhiên có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi bị đục, cấu trúc này cản trở đường truyền của ánh sáng và khiến hình ảnh trở nên mờ, kém rõ nét.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể bằng kỹ thuật Phaco là phương pháp sử dụng năng lượng siêu âm để phân tách thủy tinh thể đã đục thành những mảnh nhỏ, sau đó hút ra ngoài qua đường mổ nhỏ. Bác sĩ tiếp tục đặt một thấu kính nội nhãn nhân tạo (IOL) vào vị trí phù hợp để thay thế thủy tinh thể tự nhiên.

Ưu điểm của phẫu thuật Phaco

So với các kỹ thuật mổ lấy thủy tinh thể truyền thống, kỹ thuật Phaco sử dụng đường mổ nhỏ và thực hiện quá trình tán nhuyễn thủy tinh thể ngay bên trong mắt trước khi hút ra ngoài.

Một số ưu điểm có thể kể đến:

Đường mổ nhỏ, thường không cần khâu trong những trường hợp phù hợp.
Ít tác động đến các mô xung quanh hơn so với phương pháp mổ lấy thủy tinh thể ngoài bao truyền thống.
Thời gian thực hiện tương đối ngắn.
Người bệnh có thể về trong ngày nếu sức khỏe ổn định và được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện.
Thị lực thường cải thiện sau phẫu thuật nhưng tốc độ hồi phục khác nhau ở mỗi người.
Có thể lựa chọn loại IOL phù hợp để đồng thời điều chỉnh một số tật khúc xạ đi kèm.

Hiệu quả phẫu thuật còn phụ thuộc vào sức khỏe tổng thể của mắt, bao gồm tình trạng giác mạc, võng mạc, thần kinh thị giác và các bệnh lý nhãn khoa đi kèm.

Các loại thủy tinh thể nhân tạo

Sau khi lấy thủy tinh thể bị đục, bác sĩ sẽ thay thủy tinh thể nhân tạo vào mắt. Việc lựa chọn loại IOL cần dựa trên kết quả đo mắt, tình trạng thị giác và nhu cầu sinh hoạt của từng người.

Thủy tinh thể nhân tạo đơn tiêu cự: Được thiết kế để giúp mắt nhìn rõ ở một khoảng cách chính, thường là nhìn xa. Người bệnh có thể vẫn cần kính để đọc sách hoặc thực hiện các công việc ở khoảng cách gần.
Thủy tinh thể nhân tạo đa tiêu cự: Có khả năng tạo nhiều vùng tiêu điểm, hỗ trợ người bệnh nhìn ở các khoảng cách khác nhau. Đây có thể là lựa chọn phù hợp với một số người muốn giảm sự phụ thuộc vào kính sau phẫu thuật.
Thủy tinh thể nhân tạo Toric: Được thiết kế để điều chỉnh loạn thị giác mạc đi kèm. Loại IOL này có thể được cân nhắc khi người bệnh có mức loạn thị phù hợp với chỉ định.

5.2. Các phương pháp hỗ trợ khác

Trong giai đoạn đục thủy tinh thể còn nhẹ, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp giúp việc nhìn trở nên thuận tiện hơn. Tuy nhiên, đây không phải phương pháp loại bỏ tình trạng đục của thủy tinh thể.

Điều chỉnh kính: Đo lại thị lực và thay kính khi số kính thay đổi có thể giúp hình ảnh rõ hơn.
Tăng ánh sáng khi làm việc gần: Đảm bảo khu vực sinh hoạt và làm việc có đủ ánh sáng để giảm khó khăn khi quan sát.
Giảm chói: Sử dụng kính chống tia UV khi ở ngoài trời, đặc biệt trong môi trường có ánh sáng mạnh.
Theo dõi định kỳ: Tái khám theo hướng dẫn để đánh giá mức độ tiến triển và xác định thời điểm cần can thiệp.

Nếu thị lực tiếp tục giảm dù đã điều chỉnh kính, người bệnh nên tái khám thay vì tự tăng độ kính hoặc sử dụng các sản phẩm không có chỉ định.

6. Phòng ngừa đục thủy tinh thể hiệu quả

Một số thói quen dưới đây có thể giúp bảo vệ sức khỏe mắt và hạn chế các yếu tố nguy cơ:

Ưu tiên chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt và nhiều nhóm thực phẩm khác để bổ sung vitamin, khoáng chất và dưỡng chất có lợi cho đôi mắt. Không tự ý sử dụng vitamin hoặc thực phẩm bổ sung với mục đích phòng đục thủy tinh thể nếu chưa có chỉ định.
Bảo vệ mắt khi hoạt động ngoài trời: Sử dụng kính có khả năng chống tia UV khi tiếp xúc với ánh nắng trong thời gian dài. Khi làm việc trong môi trường có bụi, hóa chất hoặc nguy cơ dị vật bắn vào mắt, cần đeo kính bảo hộ phù hợp.
Hạn chế các yếu tố gây hại cho mắt: Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tránh để mắt tiếp xúc thường xuyên với khói bụi, hóa chất hoặc các tác nhân có thể gây tổn thương.
Kiểm soát tốt bệnh lý toàn thân: Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì hoặc các bệnh lý mạn tính khác nên tuân thủ điều trị và kiểm soát bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khám mắt định kỳ: Chủ động kiểm tra mắt theo lịch phù hợp giúp nhận biết sớm các bất thường ở thủy tinh thể và phát hiện kịp thời những bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến thị lực.

7. Biến chứng có thể gặp sau phẫu thuật đục thủy tinh thể

Phẫu thuật Phaco nhìn chung là một thủ thuật phổ biến, nhưng giống các can thiệp y khoa khác, vẫn có thể xuất hiện biến chứng đục thủy tinh thể. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào tình trạng mắt, bệnh lý đi kèm và quá trình chăm sóc sau mổ.

Phù giác mạc hoặc viêm trong mắt sau phẫu thuật.
Tăng nhãn áp tạm thời.
Nhiễm trùng nội nhãn, dù hiếm gặp.
Chảy máu hoặc các tổn thương cấu trúc bên trong mắt trong một số trường hợp.
Bong võng mạc, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ.
Đục bao sau, có thể xuất hiện sau một thời gian và làm thị lực giảm trở lại.

Người bệnh cần sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng hướng dẫn, tránh tự ý ngừng thuốc và tái khám theo lịch. Nếu sau mổ xuất hiện đau mắt nhiều, đỏ mắt tăng, nhìn mờ đột ngột, chớp sáng hoặc nhiều ruồi bay, cần liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra sớm.

8. Chuyên khoa Mắt tại Hệ Thống Y Tế Thu Cúc TCI

Tại Chuyên khoa Mắt – Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, người bệnh được thăm khám và đánh giá toàn diện trước khi lựa chọn phương án điều trị. Hệ thống thiết bị hỗ trợ bác sĩ kiểm tra thị lực, đo khúc xạ, đánh giá giác mạc, thủy tinh thể và các cấu trúc quan trọng khác của mắt.

Với trường hợp cần phẫu thuật, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ đục thủy tinh thể, tình trạng mắt và các bệnh lý đi kèm để xác định khả năng can thiệp. Người bệnh cũng được tư vấn về kỹ thuật Phaco, loại thủy tinh thể nhân tạo phù hợp và những lưu ý cần thiết trước – sau phẫu thuật.

Để chủ động kiểm tra thị lực và được bác sĩ tư vấn hướng điều trị phù hợp, người bệnh có thể đặt lịch qua ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn.

Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ nên người bệnh có thể không nhận ra những thay đổi nhỏ về thị lực trong thời gian đầu. Chủ động khám mắt, bảo vệ mắt trước các yếu tố nguy cơ và kiểm soát tốt bệnh lý toàn thân sẽ giúp theo dõi sức khỏe mắt hiệu quả hơn.