Dấu hiệu mắt bị đục thủy tinh thể giai đoạn đầu

Đục thủy tinh thể là bệnh lý nhãn khoa phổ biến nhưng ít được phát hiện kịp thời vì tiến triển âm thầm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đục thủy tinh thể vẫn là nguyên nhân gây mù lòa hàng đầu có thể điều trị được nếu phát hiện đúng thời điểm. Vì vậy, biết các dấu hiệu đục thủy tinh thể giai đoạn đầu có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ thị lực lâu dài.

1. Dấu hiệu đục thủy tinh thể giai đoạn đầu

Thủy tinh thể vốn trong suốt, có chức năng hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi cấu trúc protein bên trong thay đổi theo tuổi tác hoặc yếu tố nguy cơ khác, độ trong dần suy giảm. Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (National Eye Institute – NEI) cho biết quá trình này diễn ra từ từ và có thể kéo dài nhiều năm trước khi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

1.1. Thị lực suy giảm nhẹ – dấu hiệu sớm của đục thủy tinh thể giai đoạn đầu

Ở thời kỳ khởi phát, người bệnh thường cảm thấy hình ảnh kém rõ nét, giống như nhìn qua một lớp sương mỏng. Đặc biệt, tình trạng mờ tăng lên khi đọc sách trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc khi làm việc buổi tối.

Theo phân tích được NEI công bố trong các tài liệu giáo dục sức khỏe cộng đồng, sự mờ này không cố định mà có thể thay đổi theo môi trường ánh sáng. Chính sự thất thường này khiến nhiều người nhầm lẫn đục thủy tinh thể với tình trạng mỏi mắt thông thường.

1.2. Nhạy cảm với ánh sáng, chói lóa khi lái xe ban đêm do đục thủy tinh thể giai đoạn đầu

Khi thủy tinh thể bắt đầu mất tính trong suốt, ánh sáng đi vào mắt bị tán xạ nhiều hơn. Hệ quả là người bệnh cảm thấy chói khi nhìn đèn pha ô tô hoặc ánh nắng mạnh.

Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (American Academy of Ophthalmology – AAO) lý giải rằng hiện tượng này xuất phát từ sự phân tán ánh sáng qua vùng đục nhỏ bên trong thủy tinh thể. Đây cũng được xem là một trong những dấu hiệu nhận biết mắt bị đục thủy tinh thể mà người trưởng thành cần đặc biệt lưu tâm.

1.3. Nhìn đôi ở một mắt hoặc thay đổi màu sắc hình ảnh

Một số người xuất hiện hiện tượng nhìn đôi ở một mắt dù mắt còn lại bình thường. Ngoài ra, màu sắc có thể trở nên ngả vàng hoặc kém tươi sáng hơn trước.

Trong tài liệu chuyên môn hướng dẫn chăm sóc mắt cộng đồng, Bộ Y tế Việt Nam đề cập rằng quá trình lão hóa thủy tinh thể có thể làm thay đổi khả năng truyền ánh sáng, từ đó ảnh hưởng đến cảm nhận màu sắc. Những thay đổi này tiến triển chậm nên rất dễ bị bỏ qua nếu không kiểm tra định kỳ.

2. Đục thủy tinh thể giai đoạn đầu có đau không?

Nhiều người lo ngại bệnh sẽ gây đau nhức hoặc khó chịu dữ dội. Tuy nhiên, các chuyên gia của AAO nhấn mạnh rằng đục thủy tinh thể ở giai đoạn khởi phát hầu như không gây đau.

Bệnh chủ yếu làm giảm chất lượng thị giác mà không gây đỏ hay cộm rát mắt rõ rệt. Chính vì không có cảm giác đau nên người bệnh thường trì hoãn việc thăm khám.

Ở một khía cạnh khác, hướng dẫn chuyên môn do Bộ Y tế Việt Nam ban hành lưu ý rằng nếu xuất hiện đau nhức kèm nhìn mờ đột ngột, cần loại trừ các bệnh lý cấp tính như tăng nhãn áp. Điều này cho thấy việc tự đánh giá triệu chứng tại nhà có thể không đủ an toàn.

3. Phân biệt đục thủy tinh thể giai đoạn đầu với các bệnh lý nhãn khoa gây suy giảm thị lực phổ biến khác

Suy giảm thị lực có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tài liệu của WHO cho thấy không phải mọi trường hợp nhìn mờ ở người trung niên đều do tổn thương thủy tinh thể.

3.1. So với tật khúc xạ

Cận thị, viễn thị hay loạn thị cũng khiến hình ảnh không hội tụ đúng trên võng mạc nhưng điểm khác biệt quan trọng giữa các tật khúc xạ đó và đục thủy tinh thể là nếu mắc tật khúc xạ, thị lực của người bệnh sẽ cải thiện đáng kể khi đeo kính đúng độ.

Trong khi đó, nếu mắc đục thủy tinh thể giai đoạn đầu, đeo kính có thể chỉ cải thiện một phần. Theo thông tin từ NEI, sự thay đổi độ kính liên tục trong thời gian ngắn đôi khi là dấu hiệu bác sĩ nghi ngờ bất thường ở thủy tinh thể.

3.2. So với thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng ảnh hưởng trực tiếp đến võng mạc, đặc biệt là vùng trung tâm thị giác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết bệnh này thường gây méo hình hoặc mất thị lực trung tâm.

Ngược lại, đục thủy tinh thể chủ yếu tạo cảm giác mờ và chói sáng, ít khi làm biến dạng hình ảnh ở giai đoạn đầu.

3.3. So với tăng nhãn áp

Tăng nhãn áp gây tổn thương thần kinh thị giác và có thể dẫn đến thu hẹp thị trường ngoại vi. Theo tài liệu đào tạo chuyên khoa mắt do Bộ Y tế Việt Nam công bố, bệnh thường diễn biến âm thầm và khó nhận biết nếu không đo nhãn áp định kỳ.

Trong khi đó, đục thủy tinh thể tác động đến môi trường quang học của mắt nên biểu hiện chủ yếu liên quan đến độ trong của hình ảnh.

4. Khi nào cần đi khám?

WHO khuyến cáo người trên 40 tuổi nên kiểm tra mắt định kỳ hằng năm, đặc biệt khi có bệnh lý toàn thân như đái tháo đường.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế Việt Nam cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khám chuyên khoa khi xuất hiện:

• Thị lực giảm dần dù đã điều chỉnh kính.
• Chói sáng nhiều khi ra ngoài trời.
• Màu sắc nhìn thấy kém tươi sáng hơn trước.

Phát hiện đục thủy tinh thể sớm giúp bác sĩ theo dõi tiến triển và tư vấn thời điểm can thiệp phù hợp, thay vì đợi đến khi thị lực suy giảm nghiêm trọng.

5. Đục thủy tinh thể giai đoạn đầu có cần mổ không?

Phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo hiện là phương pháp điều trị hiệu quả nhất khi bệnh tiến triển nặng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần mổ ngay.

Theo phân tích chuyên môn được AAO công bố, chỉ định phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày chứ không chỉ dựa trên mức độ đục quan sát được. Nếu thị lực vẫn đáp ứng tốt với kính và chưa ảnh hưởng công việc, bác sĩ thường khuyến nghị theo dõi định kỳ.

WHO cũng khẳng định rằng hiện chưa có loại thuốc nhỏ mắt nào được chứng minh có thể đảo ngược hoàn toàn tình trạng đục thủy tinh thể. Do đó, người bệnh cần cảnh giác với các sản phẩm quảng cáo không có cơ sở khoa học rõ ràng.

Có thể thấy, đục thủy tinh thể giai đoạn đầu tiến triển âm thầm, không gây đau nhưng làm giảm chất lượng thị giác theo thời gian. Nhận biết đúng dấu hiệu, phân biệt với các bệnh lý khác và thăm khám định kỳ theo khuyến cáo của cơ quan y tế uy tín sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng này. Chủ động theo dõi và can thiệp đúng thời điểm chính là cách bảo vệ thị lực bền vững trong suốt quá trình lão hóa.