Bong võng mạc là gì? Dấu hiệu, chẩn đoán và cách chữa

Bong võng mạc xảy ra khi lớp võng mạc bị tách ra khỏi vị trí giải phẫu vốn có, khiến quá trình tiếp nhận và truyền thông tin thị giác bị ảnh hưởng. Đây là một cấp cứu nhãn khoa vì nếu không được điều trị sớm, tình trạng bong có thể lan rộng và gây mất thị lực vĩnh viễn. Nhận biết sớm các dấu hiệu như ruồi bay xuất hiện đột ngột, chớp sáng hoặc cảm giác có màn đen che trước mắt giúp người bệnh chủ động đi khám kịp thời.

1. Bong võng mạc là gì?

Bong võng mạc là tình trạng võng mạc bị tách khỏi lớp mô bên dưới, khiến chức năng tiếp nhận và truyền tín hiệu hình ảnh bị ảnh hưởng. Đây là tình trạng cấp cứu về mắt, bởi nếu không được điều trị sớm có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.

Bệnh có nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, cận thị nặng, từng phẫu thuật hoặc chấn thương mắt, có tiền sử hoặc một số bệnh lý võng mạc. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và thăm khám kịp thời giúp hạn chế nguy cơ tổn thương thị lực.

2. Bong võng mạc có dấu hiệu gì?

Dấu hiệu bong võng mạc thường liên quan đến những thay đổi đột ngột trong tầm nhìn. Bệnh có thể được nhận biết qua các biểu hiện sau:

Chớp sáng: Xuất hiện các tia sáng lóe lên, nhất là trong bóng tối hoặc khi liếc mắt.
Ruồi bay: Đột ngột xuất hiện nhiều chấm đen, sợi hoặc đốm nhỏ trôi nổi trước mắt.
Màn che hoặc vùng tối: Cảm giác như có bóng đen, màn chắn che một phần tầm nhìn.
Giảm thị lực: Nhìn mờ hoặc mất một phần thị trường, có thể tiến triển nhanh.
Méo hình: Hình ảnh trở nên cong, biến dạng hoặc không còn rõ như bình thường.

Các triệu chứng bong võng mạc có thể xuất hiện đột ngột và không phải lúc nào cũng đầy đủ. Nếu bất ngờ thấy nhiều ruồi bay, chớp sáng hoặc màn đen trước mắt, người bệnh cần đi khám chuyên khoa mắt ngay để kiểm tra và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ mất thị lực.

3. Nguyên nhân bong võng mạc là gì?

Nguyên nhân có thể liên quan đến tuổi tác, cấu trúc mắt, chấn thương hoặc một số bệnh lý. Một số yếu tố có khả năng làm tăng nguy cơ gồm:

Lão hóa: Theo tuổi tác, dịch kính thay đổi và có thể kéo võng mạc, tạo điều kiện hình thành vết rách hoặc bong.
Cận thị nặng: Nhãn cầu dài hơn khiến võng mạc có thể mỏng và dễ xuất hiện rách, làm tăng nguy cơ bong.
Chấn thương mắt: Va đập hoặc tổn thương mạnh vùng mắt có thể gây rách và bong.
Bệnh lý võng mạc: Đặc biệt, bệnh võng mạc do tiểu đường có thể tạo mô xơ co kéo võng mạc và dẫn đến bong.
Tiền sử phẫu thuật mắt: Một số phẫu thuật, chẳng hạn phẫu thuật đục thủy tinh thể, có thể làm tăng nguy cơ bong.
Tiền sử gia đình: Người từng bị hoặc có người thân mắc bệnh có nguy cơ cao hơn.

Đặc biệt, người cận thị nặng, từng chấn thương hoặc có tiền sử bệnh lý võng mạc nên khám mắt định kỳ để phát hiện sớm các tổn thương bất thường.

4. Chẩn đoán bong võng mạc thế nào?

Chẩn đoán bong võng mạc chủ yếu dựa trên thăm khám mắt, đặc biệt là kiểm tra võng mạc sau khi giãn đồng tử. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể lựa chọn các phương án sau:

Soi đáy mắt: Giúp bác sĩ quan sát võng mạc, xác định vị trí rách, lỗ võng mạc và vùng bị bong.
Siêu âm mắt B-scan: Được chỉ định khi không thể quan sát rõ đáy mắt, chẳng hạn do xuất huyết dịch kính.
Khám cả hai mắt: Dù triệu chứng chỉ xuất hiện ở một bên, bác sĩ thường kiểm tra cả hai mắt để đánh giá nguy cơ và phát hiện tổn thương liên quan.

Nếu chưa xác định rõ tổn thương hoặc xuất hiện thêm chớp sáng, ruồi bay, màn đen hay giảm thị lực, người bệnh cần tái khám sớm theo hướng dẫn của bác sĩ.

5. Biến chứng bong võng mạc

Biến chứng có thể nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Võng mạc bong kéo dài có thể gây tổn thương không hồi phục, dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn. Một số biến chứng có thể gặp gồm:

Suy giảm hoặc mất thị lực: Đặc biệt khi vùng trung tâm võng mạc bị ảnh hưởng.
Tổn thương võng mạc kéo dài: Làm giảm khả năng phục hồi thị lực sau điều trị.
Tái bong: Một số trường hợp có thể cần điều trị hoặc phẫu thuật lại.
Tăng sinh mô xơ và co kéo võng mạc: Có thể khiến tình trạng tiến triển hoặc tái phát.

Vì vậy, khi xuất hiện chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, màn đen trước mắt hoặc giảm thị lực, người bệnh cần khám chuyên khoa mắt ngay để hạn chế nguy cơ biến chứng.

6. Điều trị bong võng mạc bằng cách nào?

Cách chữa bong võng mạc phụ thuộc vào mức độ tổn thương, vị trí rách và tình trạng hoàng điểm. Nếu võng mạc mới xuất hiện rách hoặc lỗ nhưng chưa bong, bác sĩ có thể xử lý sớm để ngăn tình trạng bong tiến triển. Khi võng mạc đã bong, phẫu thuật thường là phương pháp điều trị chính.

6.1. Điều trị bong võng mạc

Tùy vào tình trạng rách hoặc bong, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhằm ngăn tổn thương tiến triển và bảo vệ thị lực.

Laser quang đông: Tạo các điểm laser quanh vùng rách để tạo sẹo, giúp cố định võng mạc và hạn chế dịch lọt qua vết rách.
Đông lạnh (cryopexy): Sử dụng nhiệt độ thấp để tạo phản ứng dính quanh vị trí rách, giúp ngăn bong.
Bơm khí nội nhãn: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đưa bóng khí vào mắt để ép vùng võng mạc bị rách về vị trí phù hợp, thường kết hợp laser hoặc đông lạnh.

6.2. Phẫu thuật bong võng mạc

Khi võng mạc đã bong, người bệnh có thể được chỉ định một trong các phương pháp:

Đai củng mạc: Đặt một dải vật liệu quanh nhãn cầu để giảm lực kéo lên võng mạc và hỗ trợ áp võng mạc.
Cắt dịch kính: Loại bỏ dịch kính gây co kéo, sau đó có thể kết hợp laser, bơm khí hoặc dầu silicone để giữ võng mạc ở vị trí phù hợp.

Kết quả phẫu thuật phụ thuộc vào thời gian bong, mức độ tổn thương và việc hoàng điểm có bị ảnh hưởng hay không. Trong một số tình huống, người bệnh có thể cần tiếp tục điều trị hoặc thực hiện thêm phẫu thuật.

Bong võng mạc là tình trạng cấp cứu về mắt, có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Khi xuất hiện các dấu hiệu như chớp sáng, ruồi bay đột ngột, màn đen trước mắt hoặc giảm thị lực, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.