U lành tuyến yên có nguy hiểm không

Tuyến yên tuy chỉ nhỏ bằng hạt đậu nhưng được mệnh danh là “tuyến chỉ huy” của hệ nội tiết. Khi xuất hiện khối u tại đây, nhiều người không khỏi lo lắng và đặt ra hàng loạt câu hỏi: Bệnh u tuyến yên là gì, liệu u lành tuyến yên có nguy hiểm không? Thực tế, đa số các khối u này là lành tính, nhưng mức độ ảnh hưởng của nó đến sức khỏe lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước, vị trí và khả năng tiết hormone.

1. Phân loại u lành tuyến yên

U lành tuyến yên là gì? Trong định nghĩa y khoa, đây là sự phát triển bất thường của các tế bào trong tuyến yên nhưng không phải là ung thư.

U lành tuyến yên được phân loại dựa trên kích thước và khả năng tiết hormone:

Theo kích thước trên MRI, u nhỏ dưới 10mm gọi là microadenoma, ít chèn ép nhưng có thể gây rối loạn nội tiết; u từ 10mm trở lên là macroadenoma, dễ chèn ép dây thần kinh và ảnh hưởng thị lực.
Theo chức năng, u được chia thành u tăng tiết hormone (như u tiết Prolactin, GH, ACTH, TSH) gây các hội chứng đặc trưng và u không tăng tiết, thường chỉ được phát hiện khi phát triển lớn hoặc tình cờ qua chụp não.

Theo Mayo Clinic, hầu hết các khối u tuyến yên không phải là ung thư. Những khối u này còn được gọi là u tuyến yên hoặc u tuyến và không di căn sang cơ quan khác. Tuy không phải ung thư, chúng vẫn có thể làm rối loạn hoạt động bình thường của tuyến yên và dẫn đến một số vấn đề sức khỏe.

2. U lành tuyến yên có nguy hiểm không? Trường hợp nào nguy hiểm, trường hợp nào không?

Một trong những câu hỏi phổ biến nhất của bệnh nhân là u lành tuyến yên có nguy hiểm không? Vì từ “u” thường gợi lên nỗi sợ hãi về tử vong hoặc di căn. Tuy nhiên, hầu hết các khối u lành tuyến yên thường không nguy hiểm. Nhưng mức độ nguy hiểm của bệnh cũng phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước khối u và loại hormone mà nó ảnh hưởng.

2.1. Trường hợp ít nguy hiểm

Nhiều trường hợp u lành tuyến yên là u tình cờ phát hiện khi đi khám bệnh khác và hoàn toàn không gây triệu chứng.

Đặc điểm: Khối u nhỏ (microadenoma), không tiết hormone, không gây chèn ép thị giác.
Hướng xử lý: Bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ bằng MRI và xét nghiệm máu mà không cần can thiệp phẫu thuật ngay.

2.2. Trường hợp nguy hiểm

Các khối u lành tuyến yên vẫn có thể biến đổi theo hướng nguy hiểm nếu nó có một số đặc điểm sau:

U lớn gây chèn ép dây thần kinh thị giác dẫn đến mờ mắt, giảm thị trường hoặc mù.
Khối u lớn chèn ép mô tuyến yên lành, khiến cơ thể không sản xuất đủ các hormone sinh tồn như Cortisol hay hormone tuyến giáp.
U tiết hormone mạnh gây rối loạn nội tiết nghiêm trọng: Cushing làm tăng nguy cơ tim mạch, đái tháo đường; to đầu chi gây biến dạng xương khớp, ngưng thở khi ngủ.
Biến chứng hiếm nhưng cấp cứu: Xuất huyết vào u gây đau đầu dữ dội, rối loạn thị giác, suy thượng thận cấp – có thể đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.

3. U tuyến yên lành tính sống được bao lâu?

Một câu hỏi thường gặp là u tuyến yên lành tính sống được bao lâu? Với u lành tuyến yên được chẩn đoán và điều trị đúng cách, tiên lượng rất tốt. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm gần như 97 – 100%, nhiều người trở lại cuộc sống bình thường, chỉ cần bổ sung hormone thay thế nếu suy tuyến yên sau phẫu thuật. U tuyến yên lành tính sống được bao lâu chủ yếu phụ thuộc vào việc phát hiện sớm và kiểm soát biến chứng chứ không phải bản thân khối u.

4. Những tác động u lành tuyến yên có thể gây ra

Dù lành tính, u lành tuyến yên vẫn có thể gây nhiều tác động đáng kể đến sức khỏe do chèn ép hoặc rối loạn hormone.

4.1. Tác động do chèn ép

U chèn ép tuyến yên bình thường gây suy đa hormone: mệt mỏi, giảm ham muốn, vô sinh, loãng xương, hạ huyết áp. Chèn ép giao thoa thị giác gây mất thị trường hai bên thái dương, đau đầu mạn tính. Hiếm hơn là chèn ép vùng dưới đồi gây rối loạn ăn uống, nhiệt độ cơ thể.

4.2. Tác động do tăng tiết hormone

Tăng prolactin: Rối loạn kinh nguyệt, vô sinh, giảm mật độ xương.
Tăng GH: Biến dạng khuôn mặt, tay chân to, đau khớp, tăng nguy cơ ung thư đại tràng, tim mạch.
Tăng ACTH: Béo phì trung tâm, da mỏng dễ bầm, loãng xương, trầm cảm, tăng huyết áp.
Tăng TSH: Cường giáp với tim đập nhanh, sụt cân, lo âu.

4.3. Tác động lâu dài

Nếu không điều trị, có thể dẫn đến biến chứng tim mạch, đái tháo đường type 2, loãng xương, gãy xương, suy giảm chất lượng cuộc sống. Sau điều trị (phẫu thuật qua mũi hoặc xạ trị), một số bệnh nhân cần bổ sung hormone suốt đời nhưng vẫn sống khỏe mạnh.

5. Dấu hiệu cảnh báo u tuyến yên cần đi khám sớm

Nhiều người vẫn mơ hồ không biết bệnh u tuyến yên là gì cho đến khi các triệu chứng trở nên trầm trọng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo dưới đây là chìa khóa để bảo vệ thị lực và sức khỏe nội tiết, đồng thời giải tỏa lo lắng về việc u lành tuyến yên có nguy hiểm không.

Dấu hiệu mắt và thần kinh:

Suy giảm thị lực không rõ nguyên nhân: Đặc biệt là hiện tượng “bán manh” (mất tầm nhìn hai bên thái dương).
Đau vùng trán hoặc hốc mắt, đau tăng lên về sáng, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi.
Sụp mi mắt hoặc nhìn đôi

Dấu hiệu về ngoại hình và cân nặng:

Xương hàm bành ra, trán dô, mũi to, giày dép chật đi nhanh chóng, ngón tay to bè (dấu hiệu thừa GH).
Tăng cân tập trung ở vùng bụng, mặt tròn đỏ, xuất hiện bướu mỡ sau gáy, da bụng có vết rạn tím (dấu hiệu thừa ACTH).

Dấu hiệu về chức năng sinh lý:

Mất kinh hoặc kinh nguyệt không đều dù không mang thai.
Đầu vú rỉ sữa (ở cả nam và nữ không nuôi con).
Giảm ham muốn, “bất lực” ở nam giới không rõ nguyên nhân.

Dấu hiệu toàn thân:

Mệt mỏi triền miên, yếu cơ, chịu lạnh kém (dấu hiệu suy tuyến yên).

Lông tóc rụng hoặc mọc nhiều lông bất thường ở phụ nữ.

Bất kỳ ai có triệu chứng trên, đặc biệt kèm tiền sử gia đình hội chứng nội tiết (như MEN1), nên chụp MRI não và xét nghiệm hormone sớm. Nhiều trường hợp u nhỏ được phát hiện tình cờ qua chụp vì lý do khác, nhưng theo dõi định kỳ rất quan trọng.

Như vậy, u lành tuyến yên tuy không phải ung thư nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu khối u phát triển lớn hoặc tiết hormone bất thường. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào kích thước và chức năng của u. Vì vậy, khi được chẩn đoán u lành tuyến yên, người bệnh cần theo dõi định kỳ và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.