Các xét nghiệm tầm soát ung thư phổi

Theo ước tính của GLOBOCAN năm 2022, ung thư phổi nằm trong nhóm các bệnh ung thư phổ biến và có tỷ lệ tử vong cao tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, các xét nghiệm tầm soát ung thư phổi ngày càng được quan tâm nhờ khả năng hỗ trợ phát hiện nguy cơ sớm và ít xâm lấn. Việc hiểu đúng về các xét nghiệm này giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe, đồng thời biết khi nào cần thực hiện sàng lọc chuyên sâu hơn.

1. Các xét nghiệm quan trọng trong tầm soát ung thư phổi

1.1. Xét nghiệm CYFRA 21-1

CYFRA 21-1 là một trong những xét nghiệm chỉ điểm khối u quan trọng, thường tăng cao ở ung thư phổi không tế bào nhỏ, đặc biệt là thể tế bào vảy. Chỉ số này được sử dụng phổ biến trong các gói xét nghiệm ung thư phổi hoặc gói khám tầm soát ung thư nhằm:

Gợi ý nguy cơ ung thư phổi khi kết hợp với lâm sàng
Theo dõi đáp ứng điều trị
Phát hiện sớm nguy cơ tái phát

Tuy nhiên, CYFRA 21-1 cũng có thể tăng trong một số bệnh lý lành tính ở phổi, do đó cần được diễn giải thận trọng hoặc kết hợp với các chẩn đoán khác.

1.2. Xét nghiệm CEA

CEA là dấu ấn khối u có thể tăng trong nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư phổi, đặc biệt là ung thư phổi tuyến. Giá trị của CEA chủ yếu là:

Hỗ trợ đánh giá nguy cơ ác tính
Theo dõi tiến triển bệnh theo thời gian
Kết hợp với các chỉ điểm khác để tăng độ tin cậy

CEA không được sử dụng đơn lẻ để chẩn đoán mà luôn cần đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể.

1.3. Xét nghiệm NSE

NSE (Neuron Specific Enolase) là dấu ấn đặc hiệu hơn cho ung thư phổi tế bào nhỏ. Chỉ số này thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ thể bệnh có tốc độ tiến triển nhanh và nguy cơ di căn sớm. Việc theo dõi NSE giúp đánh giá hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh.

1.4. Xét nghiệm máu tổng quát

Xét nghiệm máu tổng quát không nhằm chẩn đoán trực tiếp ung thư phổi, nhưng đóng vai trò nền tảng trong quá trình tầm soát. Sự bất thường kéo dài ở các chỉ số này là cơ sở để chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn nhằm loại trừ nguy cơ ác tính.

Ngoài ra, một số xét nghiệm khác có thể được sử dụng trong chẩn đoán ung thư phổi gồm: xét nghiệm ProGRP, SCC, CA 19 – 9…

Nhiều người lựa chọn tầm soát ung thư phổi bằng xét nghiệm máu bởi tính thuận tiện và ít xâm lấn. Trên thực tế, xét nghiệm máu có giá trị sàng lọc nguy cơ ban đầu, theo dõi biến động sinh học theo thời gian và hỗ trợ quyết định thời điểm cần chẩn đoán chuyên sâu. Tuy nhiên, đây không phải phương pháp chẩn đoán xác định mà cần kết hợp các kỹ thuật khác.

2. Kết quả xét nghiệm như thế nào là bình thường, như thế nào là bất thường và cần sàng lọc tiếp?

2.1. Kết quả xét nghiệm tầm soát ung thư phổi khi nào được xem là bình thường

Kết quả xét nghiệm máu và dấu ấn khối u được coi là bình thường khi:

Các chỉ số nằm trong ngưỡng tham chiếu
Không có xu hướng tăng dần qua nhiều lần kiểm tra
Người bệnh không có triệu chứng hô hấp kéo dài

Trong trường hợp này, bác sĩ thường khuyến nghị theo dõi định kỳ, đặc biệt với người có yếu tố nguy cơ cao.

2.2. Kết quả xét nghiệm tầm soát ung thư phổi như thế nào là bất thường?

Kết quả được xem là bất thường khi:

Một hoặc nhiều dấu ấn khối u tăng vượt ngưỡng cho phép:

Nồng độ CYFRA 21-1 tăng trên 3,3 ng/mL: Đây được xem là dấu hiệu bất thường, gợi ý nguy cơ ung thư phổi, đặc biệt là ung thư phổi không tế bào nhỏ.
- Chỉ số NSE trong máu tăng cao, đặc biệt vượt ngưỡng 25 ng/mL: Dấu hiệu bất thường thường gặp ở bệnh nhân ung thư phổi, nhất là thể tế bào nhỏ.
- CEA tăng cao hơn ngưỡng sinh lý (trên 2.5 ng/mL).
- Chỉ số tăng liên tục qua các lần xét nghiệm
Kèm theo các biểu hiện lâm sàng như ho kéo dài, sụt cân, đau ngực
Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư nhưng cần được đánh giá thêm.

2.3. Trường hợp cần sàng lọc chuyên sâu

Bác sĩ thường sẽ chỉ định các phương pháp kiểm tra tiếp theo để chẩn đoán ung thư phổi khi:

Chỉ điểm khối u tăng rõ rệt và kéo dài
Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao (hút thuốc lâu năm, tiền sử gia đình)
Kết quả xét nghiệm máu không giải thích được bằng bệnh lý lành tính

Trường hợp chỉ số CYFRA 21-1 tăng đồng thời với CEA càng làm tăng giá trị cảnh báo và cần được chỉ định sàng lọc chuyên sâu.

Khi NSE tăng kéo dài, bác sĩ thường cân nhắc phối hợp thêm ProGRP để đánh giá chính xác hơn nguy cơ ác tính và theo dõi tiến triển bệnh.

CEA trên 10 ng/mL có thể liên quan đến ung thư phổi và là cơ sở để bác sĩ chỉ định các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu nhằm làm rõ bản chất tổn thương.

3. Các phương pháp chẩn đoán ung thư phổi khác

Khi xét nghiệm máu và dấu ấn khối u gợi ý nguy cơ, người bệnh có thể được chỉ định:

Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu (CT ngực, CT có tiêm cản quang)
Nội soi phế quản
Sinh thiết tổn thương nghi ngờ

Xét nghiệm máu đóng vai trò quan trọng trong tầm soát nguy cơ ung thư phổi, đặc biệt ở giai đoạn sớm khi triệu chứng chưa rõ ràng. Việc hiểu đúng ý nghĩa các chỉ số giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và lựa chọn thời điểm sàng lọc chuyên sâu phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả phát hiện sớm và điều trị.

Gói khám Tầm soát phát hiện sớm ung thư phổi của Thu Cúc TCI được xây dựng với các danh mục chi tiết từ khám chuyên khoa, xét nghiệm huyết học, xét nghiệm sinh hoá (ure, creatinin, glucose, cholesterol, men gan), xét nghiệm chỉ điểm khối u CYFRA 21-1, cùng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại, giúp phát hiện sớm và theo dõi ung thư phổi hiệu quả. Liên hệ để được tư vấn và đặt lịch khám.