Virus gây bệnh viêm phổi ở người (hMPV) lây lan ở Trung Quốc và Việt Nam là gì?
Virus gây dịch bệnh hMPV Trung Quốc khiến nhiều người lo ngại khi số ca mắc có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Không phải là virus mới nhưng hMPV dễ gây nhầm lẫn với cúm hay COVID-19 do triệu chứng hô hấp tương tự, từ ho, sốt đến viêm phổi nặng. Vậy hMPV là virus gì? Lây truyền ra sao và mức độ nguy hiểm đến đâu đối với sức khỏe cộng đồng?
1. Virus hMPV Trung Quốc là gì?
Virus hMPV (Human metapneumovirus) là một loại virus gây bệnh đường hô hấp ở người, có thể dẫn đến các triệu chứng giống cảm lạnh hoặc cúm như ho, sổ mũi, đau họng, sốt và đôi khi viêm phổi ở người lớn và trẻ em. Đây không phải là một loại virus hoàn toàn mới, nó đã được phát hiện từ năm 2001 và lưu hành ổn định trên toàn thế giới trong nhiều năm qua.
Virus hMPV Trung Quốc lây truyền chủ yếu qua giọt bắn khi ho hoặc hắt hơi, tiếp xúc gần và chạm vào bề mặt có virus rồi đưa tay lên mũi hoặc miệng. Những người dễ bị bệnh nặng nhất là trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch yếu.
2. Nguyên nhân và dấu hiệu virus hMPV
Dịch bệnh hMPV ở Trung Quốc do virus metapneumo virus, thuộc họ Pneumoviridae , cùng với virus hợp bào hô hấp (RSV) gây ra. Bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp. Virus có thể truyền từ người sang người thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần, hoặc qua việc chạm tay vào các bề mặt có dính virus rồi đưa lên mũi, miệng, mắt. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm là những nhóm dễ bị nhiễm và có nguy cơ diễn biến nặng hơn khi mắc bệnh đường hô hấp do virus hMPV.
Các dấu hiệu virus hMPV thường xuất hiện sau vài ngày ủ bệnh và khá giống với cảm lạnh hoặc cúm thông thường, nên dễ bị nhầm lẫn. Người bệnh có thể bắt đầu với các triệu chứng nhẹ như sốt, ho, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng và mệt mỏi. Trong nhiều trường hợp, bệnh diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc phù hợp.
Tuy nhiên, ở một số đối tượng nguy cơ cao, bệnh virus hMPV có thể tiến triển nặng hơn, gây viêm phế quản, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu virus hMPV nghiêm trọng như ho nhiều, khò khè, khó thở, thở nhanh hoặc tức ngực. Những biểu hiện này cần được theo dõi sát và thăm khám y tế sớm để tránh biến chứng.
3. Điều trị thế nào? Bệnh có nguy hiểm không?
Với hMPV, người bệnh chủ yếu điều trị triệu chứng giống cảm lạnh hoặc cúm. Có thể dùng thuốc không kê đơn để hạ sốt, giảm đau, giảm nghẹt mũi và ho, kết hợp nghỉ ngơi và uống đủ nước. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho hMPV, vì vậy đa số ca bệnh sẽ tự khỏi sau vài ngày. Nếu triệu chứng nặng lên, khó thở hoặc sốt cao kéo dài thì người bệnh cần đi khám. Trường hợp nặng phải nhập viện, bác sĩ có thể hỗ trợ thở oxy.
Phần lớn ca nhiễm hMPV diễn tiến nhẹ. Tuy nhiên, người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch yếu có nguy cơ biến chứng cao hơn. Trong bối cảnh dịch bệnh hMPV ở Trung Quốc, các cơ quan y tế vẫn theo dõi sát vì mức độ nặng nhẹ có thể thay đổi theo từng chủng virus. WHO phối hợp giám sát toàn cầu để kịp thời phát hiện biến động. Nhìn chung, cúm hMPV Trung Quốc không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng không nên chủ quan, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao.
4. Tình hình bệnh đường hô hấp do virus hMPV ở Trung Quốc và Việt Nam
Virus hMPV (human metapneumovirus) không phải là virus mới, nhưng thường bùng phát theo mùa lạnh, đặc biệt tại các khu vực có mật độ dân cư cao. Nhiều trường hợp được ghi nhận có triệu chứng tương tự cúm mùa, khiến không ít người lo ngại về nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Về bản chất, bệnh virus hMPV là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, có thể gây bệnh từ mức độ nhẹ đến nặng. Ở Trung Quốc, các chuyên gia y tế cho biết sự gia tăng ca bệnh chủ yếu liên quan đến yếu tố thời tiết và chu kỳ lưu hành tự nhiên của virus, chứ không phải do biến chủng mới nguy hiểm. Vì có biểu hiện giống cúm, tình trạng này đôi khi còn được gọi phổ biến là cúm hMPV Trung Quốc, dù hMPV khác với virus cúm mùa thông thường.
Tại Việt Nam, bệnh virus hMPV đã lưu hành từ nhiều năm nay và vẫn nằm trong hệ thống giám sát các bệnh hô hấp cấp. Dù theo dõi sát diễn biến dịch hMPV Trung Quốc, nhưng đến nay Việt Nam chưa ghi nhận dấu hiệu bùng phát bất thường. Người dân được khuyến cáo không hoang mang, đồng thời chủ động phòng bệnh bằng các biện pháp quen thuộc như đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp, rửa tay thường xuyên và theo dõi sớm các dấu hiệu virus hMPV để đi khám kịp thời.
5. Khuyến cáo của Bộ Y tế
Đến nay, WHO chưa ban hành bất kỳ thông báo chính thức nào về một ổ dịch bất thường liên quan đến hMPV Trung Quốc. Các báo cáo giám sát của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật Trung Quốc cho thấy, các ca nhiễm trùng hô hấp hiện nay chủ yếu do virus cúm mùa, RSV và human metapneumovirus (hMPV) – những tác nhân thường gặp vào mùa đông. Số ca bệnh có triệu chứng giống cúm còn thấp hơn cùng kỳ năm trước.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng khẳng định các bệnh nhiễm trùng hô hấp đang lưu hành là bệnh thường quy theo mùa, không phải sự kiện y tế bất thường, và chưa có bằng chứng cho thấy dịch bệnh hMPV ở Trung Quốc đang bùng phát ngoài tầm kiểm soát.
Trên cơ sở đó, Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo người dân không hoang mang trước các thông tin chưa được kiểm chứng về dịch hMPV ở Trung Quốc, đồng thời không chủ quan trong giai đoạn thời tiết đông – xuân, khi các bệnh lây qua đường hô hấp dễ gia tăng.
Tóm lại, trước những thông tin liên quan đến hMPV Trung Quốc, người dân không nên quá hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không chủ quan. Việc theo dõi sát diễn biến dịch bệnh, cập nhật khuyến cáo từ cơ quan y tế, chủ động phòng ngừa bằng các biện pháp vệ sinh cá nhân và bảo vệ đường hô hấp là yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.
