Nguồn gốc virus Nipah Ấn Độ, lây qua đường nào?

Virus Nipah Ấn Độ không chỉ gây lo ngại vì tỷ lệ tử vong cao, mà còn bởi khả năng lây lan âm thầm từ động vật sang người. Vậy nguồn gốc virus Nipah ở Ấn Độ từ đâu? Virus này lây qua những con đường nào và vì sao các ổ dịch thường bùng phát bất ngờ? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế lây nhiễm, đối tượng nguy cơ và những thông tin quan trọng cần biết để chủ động phòng tránh.

1. Nipah virus là gì?

Nipah virus (hay virus Nipah) là một loại virus nguy hiểm có khả năng lây truyền từ động vật sang người, đồng thời cũng có thể lây từ người sang người. Con người có thể nhiễm Nipah virus khi tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể (máu, nước tiểu, phân, nước bọt) của động vật/ người đang mắc bệnh hoặc khi ăn thực phẩm bị nhiễm bẩn do động vật mang virus.

Việc chăm sóc, tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị hay vắc-xin phòng bệnh, việc điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ y tế. Những năm gần đây, các đợt bùng phát virus Nipah ở Ấn Độ liên tục được ghi nhận, khiến loại virus này trở thành mối lo ngại lớn về y tế công cộng.

2. Virus Nipah gây bệnh gì?

Virus Nipah gây ra bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng với mức độ bệnh rất đa dạng, từ không có triệu chứng rõ rệt tới rất nặng và tử vong. Tỷ lệ tử vong của bệnh này trong các đợt bùng phát được ước tính khoảng 40-75%, tùy theo điều kiện chăm sóc y tế và kiểm soát dịch bệnh tại khu vực đó.

Ban đầu, bệnh dễ nhầm với các bệnh cúm thông thường, nhưng lại có thể diễn tiến rất nhanh và nghiêm trọng, đặc biệt khi ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Việc hiểu rõ bản chất bệnh là rất quan trọng để giám sát, phòng ngừa và xử lý kịp thời.

3. Nguồn gốc Nipah virus?

Nguồn gốc Nipah virus xuất phát từ dơi ăn quả (chi Pteropus), còn gọi là cáo bay. Đây là vật chủ tự nhiên mang mầm bệnh. Từ dơi, virus Nipah có thể lây sang động vật trung gian như lợn, sau đó truyền sang người khi con người tiếp xúc gần hoặc xử lý động vật nhiễm bệnh.

Nipah virus được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia và Singapore, sau một đợt bùng phát lớn trên đàn lợn. Khoảng 300 người mắc bệnh và hơn 100 ca tử vong, buộc hơn 1 triệu con lợn phải tiêu hủy, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Từ đó đến nay, virus Nipah bùng phát thêm khoảng 20 đợt khác tại châu Á.

Hiện nay, virus Nipah bùng phát gần như hàng năm tại một số quốc gia, đặc biệt là virus Nipah ở Ấn Độ và Bangladesh. Các ổ dịch tại virus Nipah Ấn Độ thường liên quan đến tiếp xúc với nguồn lây từ dơi hoặc lây truyền giữa người với người trong quá trình chăm sóc bệnh nhân.

Dù số ca bệnh chủ yếu được báo cáo ở Bangladesh, Ấn Độ, Malaysia, Philippines và Singapore, nhưng dơi ăn quả mang virus Nipah lại phân bố rộng khắp châu Á, Nam Thái Bình Dương và cả Úc. Điều này khiến nguy cơ dịch bệnh vẫn luôn hiện hữu, nhất là với những khu vực có điều kiện tiếp xúc gần giữa con người, động vật và môi trường tự nhiên.

4.Virus Nipah triệu chứng như thế nào?

Người nhiễm virus Nipah triệu chứng khá đa dạng, từ nhẹ đến rất nặng. Ở giai đoạn đầu, virus Nipah triệu chứng thường giống cúm hoặc bệnh hô hấp, xuất hiện sau khi nhiễm khoảng 4-14 ngày. Người bệnh có thể bị sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, ho, đau họng, khó thở, kèm theo buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Thông thường, sốt và đau đầu là dấu hiệu xuất hiện sớm nhất, sau đó mới đến các triệu chứng về hô hấp.

Khi bệnh tiến triển nặng, Nipah virus có thể tấn công não, gây viêm não và đe dọa tính mạng. Lúc này, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lú lẫn, mất phương hướng, nói khó, co giật, buồn ngủ nhiều và khó thở nghiêm trọng. Một số trường hợp diễn biến rất nhanh, có thể hôn mê chỉ sau 24-48 giờ.

Cần lưu ý rằng không phải ai nhiễm virus Nipah cũng có triệu chứng rõ ràng. Có người chỉ bị nhẹ, nhưng cũng có trường hợp phù não và tử vong. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến virus Nipah triệu chứng, đặc biệt trong bối cảnh dịch virus Nipah bùng phát, người bệnh cần được theo dõi và thăm khám y tế sớm.

5. Virus Nipah lây như thế nào?

Virus Nipah có khả năng lây lan khá nhanh thông qua nhiều con đường khác nhau. Loại virus này có thể lây từ động vật sang người. Nguồn lây phổ biến nhất là dơi ăn quả và lợn. Con người có thể nhiễm bệnh khi:

• Tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm virus (qua nước bọt, nước tiểu, phân hoặc máu).
• Ăn trái cây hoặc uống nhựa cây chà là tươi bị dơi nhiễm bệnh làm ô nhiễm.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể người, virus Nipah có thể lây từ người sang người. Việc lây truyền xảy ra khi:

• Tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người bệnh như nước bọt, máu, nước tiểu hoặc phân.
• Hít phải các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, đặc biệt trong quá trình chăm sóc, điều trị nếu không có biện pháp bảo hộ phù hợp.

6. Virus Nipah ở Ấn Độ có nguy hiểm không?

Virus Nipah ở Ấn Độ được đánh giá là rất nguy hiểm vì có thể gây biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao. Người nhiễm có nguy cơ bị viêm não cấp tính – tình trạng não sưng nhanh, dễ dẫn đến hôn mê và tử vong nếu không điều trị kịp thời. Ngay cả khi qua khỏi, một số bệnh nhân vẫn gặp di chứng lâu dài như co giật, thay đổi tính cách.

Đáng lo hơn, virus Nipah Ấn Độ có thể tồn tại ở trạng thái “ngủ yên” trong cơ thể và tái phát viêm não sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Ngoài tổn thương não, virus còn gây bệnh hô hấp nghiêm trọng như viêm phổi hoặc hội chứng suy hô hấp cấp, đặc biệt trong các đợt bùng phát lớn.

Chính vì mức độ nặng và nguy cơ tử vong cao, virus Nipah Ấn Độ được xem là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại những khu vực có dịch.

7. Virus Nipah có ở Việt Nam không?

Virus Nipah có ở Việt Nam không là lo lắng của nhiều người khi nghe tin virus Nipah bùng phát. Tính đến thời điểm này, Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah nào. Tuy nhiên, virus này đã xuất hiện tại một số quốc gia trong khu vực, vì vậy việc chủ động phòng ngừa vẫn rất cần thiết, đặc biệt với người sinh sống hoặc du lịch đến vùng có dịch.

Để giảm nguy cơ lây nhiễm virus Nipah, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên;
• Tránh tiếp xúc với dơi, lợn hoặc động vật có dấu hiệu bệnh;
• Vệ sinh, khử trùng chuồng trại chăn nuôi và cách ly ngay động vật nghi nhiễm.
• Không đứng gần cây, bụi rậm – nơi dơi thường trú ngụ.
• Tránh ăn uống thực phẩm có nguy cơ nhiễm bẩn như nhựa cây cọ hoặc trái cây rơi xuống đất;
• Trái cây cần được rửa sạch, gọt vỏ và nhựa cây cọ phải đun sôi trước khi dùng.

Ngoài ra, cần tránh tiếp xúc với nước bọt, máu hoặc dịch cơ thể của người nghi nhiễm. Khi chăm sóc người bệnh, phải sử dụng đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân như áo choàng, găng tay, kính bảo hộ và khẩu trang y tế. Tại các cơ sở y tế, việc tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn và khử trùng bề mặt đúng quy định sẽ giúp hạn chế nguy cơ lây lan virus Nipah.

Tóm lại, trước những diễn biến phức tạp của virus Nipah Ấn Độ, việc chủ động cập nhật thông tin chính xác, nâng cao ý thức phòng ngừa và tuân thủ khuyến cáo của cơ quan y tế là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Mỗi cá nhân cần thận trọng trong sinh hoạt, ăn uống an toàn và kịp thời đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ lây lan của virus nguy hiểm này.