Tại sao trẻ ngủ ngáy? Khi nào là hiện tượng sinh lý, khi nào cần khám?

Ngủ ngáy ở trẻ em là tình trạng khá phổ biến và có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi. Trong một số trường hợp, đây chỉ là hiện tượng sinh lý và sẽ cải thiện khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, ngủ ngáy cũng có thể liên quan đến các bệnh lý đường hô hấp hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài. Việc nhận biết nguyên nhân tại sao trẻ ngủ ngáy, dấu hiệu bất thường và cách xử trí phù hợp sẽ giúp cha mẹ bảo vệ sức khỏe và giấc ngủ của trẻ tốt hơn.

1. Các nguyên nhân khiến trẻ ngủ ngáy

Bé ngủ ngáy do nguyên nhân gì? Trẻ ngủ ngáy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến tình trạng tắc nghẽn hoặc hẹp đường thở. Tùy từng trường hợp, nguyên nhân tại sao bé ngủ ngáy có thể chỉ là tạm thời nhưng cũng có thể liên quan đến một số bệnh lý cần được theo dõi và điều trị. Dưới đây là những nguyên nhân tại sao trẻ ngủ ngáy thường gặp.

1.1. Do phì đại VA hoặc amidan

Phì đại VA và amidan là một trong những nguyên nhân tại sao trẻ em ngủ ngáy phổ biến. Khi VA hoặc amidan bị viêm và tăng kích thước, đường thở sẽ bị thu hẹp hoặc cản trở, làm không khí đi qua khó khăn hơn trong lúc ngủ. Luồng khí khi đi qua vùng bị hẹp sẽ tạo ra rung động ở các mô mềm trong họng và phát ra tiếng ngáy.

1.2. Do viêm mũi dị ứng, cảm cúm, nghẹt mũi

Các tình trạng như viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng hoặc cảm cúm có thể khiến mũi bị nghẹt, làm trẻ khó thở bằng mũi. Khi đó, trẻ thường phải thở bằng miệng nhiều hơn trong lúc ngủ và dễ xuất hiện tiếng ngáy. Ngoài ra, một số bất thường như lệch vách ngăn mũi hoặc polyp mũi cũng có thể làm hẹp đường thở, khiến không khí lưu thông kém và gây ngủ ngáy.

1.3. Do thừa cân, béo phì

Trẻ thừa cân, béo phì có nguy cơ ngủ ngáy cao hơn. Bên cạnh đó, việc thường xuyên sống trong môi trường có khói thuốc lá cũng có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp, làm tăng nguy cơ xuất hiện tình trạng ngủ ngáy.

1.4. Do cấu trúc đường thở hẹp bẩm sinh

Tại sao trẻ ngủ ngáy? Nguyên nhân là một số trẻ có đường thở hẹp hoặc có bất thường về cấu trúc khuôn mặt, chẳng hạn như vòm miệng hoặc cằm, có thể khiến đường thở bị cản trở và gây ngủ ngáy. Ở trẻ nhỏ, đường thở vốn hẹp hơn so với người lớn nên hiện tượng ngủ ngáy sinh lý cũng có thể xảy ra. Tình trạng này có thể cải thiện khi trẻ lớn lên và đường thở phát triển hoàn thiện hơn.

2. Trẻ ngủ ngáy có nguy hiểm không?

Không phải mọi trường hợp trẻ ngủ ngáy đều nguy hiểm. Trên thực tế, ngủ ngáy được chia thành hai nhóm là ngủ ngáy sinh lý và ngủ ngáy bệnh lý. Ngủ ngáy sinh lý thường không đáng lo ngại và có thể tự cải thiện khi trẻ lớn lên. Ngược lại, nếu ngủ ngáy do bệnh lý, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân tại sao trẻ ngủ bị ngáy và có hướng điều trị phù hợp.

2.1. Trường hợp ngáy sinh lý bình thường

Ngủ ngáy sinh lý là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ nhỏ và thường không gây nguy hiểm. Nguyên nhân tại sao trẻ con ngủ ngáy chủ yếu là do gỉ mũi hoặc vì khoang mũi và đường thở của trẻ sơ sinh còn nhỏ, hẹp. Khi không khí đi qua đường thở hẹp sẽ tạo ra sự ma sát và phát sinh tiếng ngáy. Khi trẻ lớn dần, khoang mũi và đường thở phát triển rộng hơn nên hiện tượng ngủ ngáy sinh lý thường giảm dần và có thể tự hết.

2.2. Nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ

Nếu trẻ ngủ ngáy do bệnh lý, tình trạng này có thể đi kèm với rối loạn thở khi ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ. Trong đó, rối loạn thở khi ngủ là tình trạng trẻ gặp khó khăn trong việc hô hấp khi ngủ, còn ngưng thở khi ngủ là hiện tượng đường thở bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn và lặp đi lặp lại nhiều lần trong suốt giấc ngủ. Khi hơi thở bị gián đoạn, cơ thể sẽ phản ứng như đang bị nghẹn thở. Điều này có thể làm huyết áp tăng, kích thích não bộ khiến trẻ tỉnh giấc và làm giảm nồng độ oxy trong máu.

2.3. Tác hại đến phát triển trí tuệ và thể chất

Ngủ ngáy bệnh lý kèm theo rối loạn thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

• Ảnh hưởng đến tăng trưởng: Giảm sản xuất hormone tăng trưởng, khiến trẻ phát triển cơ thể chậm hơn.

• Tăng nguy cơ béo phì: Rối loạn thở khi ngủ có thể làm tăng tình trạng đề kháng insulin hoặc khiến trẻ mệt mỏi, ít vận động hơn, từ đó làm tăng nguy cơ béo phì.

• Tăng nguy cơ bệnh tim mạch: Có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, các rối loạn tim mạch và bệnh lý ở phổi.

• Ảnh hưởng đến trí tuệ: Việc não và cơ thể thường xuyên thiếu oxy có thể làm giảm khả năng học tập và sự tập trung của trẻ.

• Ảnh hưởng đến sinh hoạt: Tiếng ngáy cũng có thể làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của những trẻ ngủ cùng.

3. Dấu hiệu ngủ ngáy bất thường cần đi khám

Không phải mọi trường hợp trẻ ngủ ngáy đều cần điều trị. Tuy nhiên, nếu tình trạng ngủ ngáy đi kèm với các biểu hiện bất thường dưới đây, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn.

3.1. Biểu hiện nguy hiểm khi trẻ ngủ ban đêm

Trong khi ngủ, nếu trẻ ngáy to và xảy ra thường xuyên, kèm theo tình trạng thở hổn hển, khụt khịt hoặc hít mạnh, cha mẹ không nên chủ quan vì đây có thể là dấu hiệu đường thở đang bị cản trở. Bên cạnh đó, trẻ đái dầm nhưng không tìm được nguyên nhân cũng là một biểu hiện cần được lưu ý và nên được bác sĩ kiểm tra.

3.2. Biểu hiện mệt mỏi, kém tập trung ban ngày

Ngủ ngáy kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý nếu trẻ xuất hiện các thay đổi về tâm lý và hành vi như tâm trạng thất thường, dễ kích động, cáu gắt, thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày hoặc kết quả học tập giảm sút. Khi có những biểu hiện này, trẻ nên được đưa đi khám để xác định nguyên nhân tại sao trẻ ngủ ngáy.

4. Cách khắc phục tình trạng ngủ ngáy ở trẻ

Việc điều trị ngủ ngáy ở trẻ phụ thuộc vào nguyên nhân tại sao trẻ lại ngủ ngáy. Bên cạnh các biện pháp chăm sóc tại nhà, một số trường hợp cần được điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

4.1. Các biện pháp chăm sóc tại nhà

Để cải thiện tình trạng ngủ ngáy, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Giúp trẻ giảm cân nếu đang bị thừa cân hoặc béo phì.

• Hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.

• Sử dụng máy tạo độ ẩm để tăng độ ẩm trong phòng ngủ, giúp trẻ dễ thở hơn.

• Nhỏ nước muối sinh lý cho trẻ trước khi đi ngủ.

• Tập cho trẻ ngủ ở tư thế nằm nghiêng thay vì nằm ngửa.

• Vệ sinh phòng ngủ và giặt chăn, ga, gối thường xuyên để hạn chế các tác nhân gây dị ứng.

4.2. Giải pháp điều trị y khoa chuyên sâu

Viêm VA và viêm amidan gây phì đại là những nguyên nhân thường gặp làm cản trở đường thở và gây ngủ ngáy ở trẻ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định nạo VA hoặc cắt amidan. Nếu trẻ ngủ ngáy do các bệnh lý như viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên, việc điều trị sẽ tập trung vào các nguyên nhân này để cải thiện tình trạng ngủ ngáy.

Trẻ ngủ ngáy không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cha mẹ cũng không nên chủ quan nếu tình trạng này kéo dài hoặc kèm theo các biểu hiện bất thường. Theo dõi sát các triệu chứng và đưa trẻ đi khám khi cần sẽ giúp phát hiện sớm nguyên nhân tại sao trẻ ngủ ngáy và có hướng điều trị phù hợp, góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ và sự phát triển của trẻ.