Dấu hiệu bệnh động kinh ở trẻ em

Động kinh là một trong những rối loạn thần kinh phổ biến nhất ở trẻ em, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất nếu không được phát hiện sớm. Tuy nhiên, các biểu hiện của bệnh ở trẻ thường rất đa dạng và dễ nhầm lẫn với những hành vi sinh lý bình thường hoặc các bệnh lý khác. Vậy “dấu hiệu bệnh động kinh ở trẻ em” cụ thể là gì và cha mẹ cần quan sát những biểu hiện nào để kịp thời đưa trẻ đi khám? Bài viết sau sẽ giúp bạn giải đáp. 

1. Dấu hiệu bệnh động kinh ở trẻ em

Khi nhắc đến động kinh, nhiều người thường lập tức liên tưởng đến hình ảnh một người ngã vật xuống đất, co giật mạnh mẽ và sùi bọt mép. Tuy nhiên, trong thực tế y khoa, các biểu hiện của căn bệnh này ở trẻ nhỏ lại vô cùng đa dạng và đôi khi rất kín đáo, khiến người lớn dễ dàng bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các vấn đề sinh lý bình thường khác. Việc nhận biết sớm và chính xác các dấu hiệu bệnh động kinh ở trẻ em là bước đầu tiên và quan trọng nhất để giúp các bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, bảo vệ sự phát triển trí não của trẻ.

Các triệu chứng của bệnh không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số trẻ có thể chỉ biểu hiện bằng những thay đổi rất nhỏ trong chớp mắt. Điển hình như, một dấu hiệu động kinh ở trẻ nhỏ thường gặp nhưng lại hay bị nhầm lẫn với sự lơ đãng là hiện tượng trẻ đột nhiên nhìn chằm chằm vào khoảng không vô định, gọi lay không phản ứng trong vài giây đến vài chục giây. Sau đó, trẻ lại tiếp tục hoạt động bình thường mà không hề nhớ chuyện gì vừa xảy ra.

Ngoài ra, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý quan sát các biểu hiện bất thường lặp đi lặp lại. Một dấu hiệu bệnh đông kinh ở trẻ em thường thấy khác là các cử động tự động, vô thức nhịp nhàng như chép miệng, nhai, nuốt liên tục, hoặc các ngón tay tự động xoa vào nhau dù không cầm nắm vật gì. Ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, đôi khi dấu hiệu chỉ là những cái gật đầu lặp lại, những cơn co thắt cơ bắp ngắn khiến trẻ gập người lại một cách đột ngột.

2. Các dạng cơn động kinh thường gặp ở trẻ

Động kinh không phải là một tình trạng duy nhất mà là một nhóm các rối loạn với nhiều biểu hiện khác nhau. Các bác sĩ phân loại chúng dựa trên khu vực não bộ bị ảnh hưởng bởi sự phóng điện bất thường. 

2.1. Cơn vắng ý thức (Absence Seizures)

Trước đây, dạng này thường được gọi là “động kinh cơn nhỏ”. Nó cực kỳ phổ biến ở trẻ trong độ tuổi đến trường. Trẻ đang làm một việc gì đó (như ăn, chơi, học bài) bỗng nhiên dừng bặt, ánh mắt đờ đẫn nhìn chằm chằm về phía trước. 

2.2. Cơn co cứng – co giật toàn thể (Tonic-Clonic Seizures)

Đây là dạng điển hình nhất và thường gây hoảng sợ nhất cho người chứng kiến (trước đây gọi là “động kinh cơn lớn”). Cơn thường trải qua hai giai đoạn rõ rệt. Giai đoạn “co cứng” và giai đoạn “co giật”. Cơn giật thường tự kết thúc sau 1 đến 3 phút.

2.3. Cơn động kinh cục bộ (Focal Seizures)

Dạng này xảy ra khi sự phóng điện bất thường chỉ giới hạn ở một vùng nhỏ của một bán cầu não. Cơn cục bộ được chia làm hai loại:

• Cục bộ nhận biết (Simple Focal): Trẻ hoàn toàn tỉnh táo và biết chuyện gì đang xảy ra. Trẻ có thể cảm thấy giật ở một ngón tay, một bên mặt, hoặc đột ngột cảm thấy một mùi vị kỳ lạ, chóng mặt hoặc buồn nôn.
• Cục bộ suy giảm nhận thức (Complex Focal): Trẻ bị mất ý thức một phần, ánh mắt đờ đẫn và thường kèm theo các hành vi tự động vô nghĩa như chép miệng, nhặt nhạnh quần áo, đi lại vô định và không phản hồi khi được hỏi.

2.4. Cơn mất trương lực cơ (Atonic Seizures)

Còn được gọi là “cơn đổ gục” (drop attacks). Trẻ đang đứng hoặc ngồi bỗng nhiên mất hoàn toàn sức mạnh của các cơ bắp, khiến trẻ ngã khuỵu xuống đất ngay lập tức. Dạng này vô cùng nguy hiểm vì trẻ rất dễ bị chấn thương vùng đầu và mặt do té ngã đột ngột.

3. Triệu chứng cảnh báo trước và sau cơn động kinh

Cơn động kinh không chỉ là khoảnh khắc co giật diễn ra trong vài phút, mà nó thực chất là một quá trình bao gồm ba giai đoạn: trước, trong và sau cơn. Việc cha mẹ chú ý quan sát và ghi chép lại toàn bộ quá trình này (như lập một nhật ký theo dõi) sẽ mang lại thông tin cực kỳ quý giá cho các bác sĩ trong việc lên kế hoạch chăm sóc.

3.1. Giai đoạn trước cơn

Nhiều trẻ em, đặc biệt là những trẻ lớn và có khả năng diễn đạt, có thể cảm nhận được cơn co giật sắp xảy ra. Đây được gọi là “tiền triệu” – thực chất chính là phần mở đầu của một cơn động kinh cục bộ.

Đôi khi, một dấu hiệu bệnh đông kinh ở trẻ em ở giai đoạn cảnh báo chỉ đơn giản là việc trẻ đột nhiên than phiền về một cảm giác kỳ lạ trong dạ dày, hoặc đột nhiên ngửi thấy một mùi khét dù xung quanh không có khói. Một số trẻ khác lại có những thay đổi đột ngột về mặt cảm xúc như sợ hãi tột độ, hoảng loạn mà không có lý do, hoặc nhìn thấy những tia sáng chớp nháy. Việc phụ huynh tinh ý nhận ra các thay đổi này rất quan trọng. Nhờ đó, cha mẹ có thể kịp thời đưa trẻ đến nơi an toàn, hướng dẫn trẻ nằm xuống để phòng tránh chấn thương do té ngã.

3.2. Giai đoạn sau cơn

Lúc này, một dấu hiệu động kinh ở trẻ nhỏ vô cùng điển hình là tình trạng kiệt sức hoàn toàn. Trẻ có thể cảm thấy vô cùng buồn ngủ và thường rơi vào một giấc ngủ sâu kéo dài từ vài mươi phút đến vài giờ. Khi tỉnh dậy, trẻ thường cảm thấy bối rối, lú lẫn, không biết mình đang ở đâu, đau đầu hoặc đau nhức khắp các cơ bắp do việc gồng cứng trước đó. Trong một số trường hợp hiếm gặp hơn, trẻ có thể bị yếu hoặc liệt tạm thời ở một bên cơ thể (còn gọi là liệt Todd), tình trạng này sẽ tự thuyên giảm sau một thời gian ngắn.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ cần phải biết rõ các tình huống khẩn cấp cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức (gọi cấp cứu hoặc đưa vào khoa Hồi sức Cấp cứu). Hãy đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

• Cơn co giật kéo dài quá 5 phút: Đây là trạng thái được gọi là “trạng thái động kinh” (Status Epilepticus), một tình trạng cấp cứu thần kinh có thể gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp bằng thuốc dứt điểm cơn giật ngay lập tức.
• Các cơn co giật xảy ra liên tiếp: Trẻ bị co giật hết cơn này đến cơn khác mà không hề tỉnh lại hoặc không phục hồi ý thức hoàn toàn giữa các cơn.
• Vấn đề về hô hấp: Trẻ có biểu hiện khó thở dữ dội, môi và mặt tím tái sau khi cơn co giật đã kết thúc.
• Trẻ bị chấn thương: Trong quá trình co giật và té ngã, đầu của trẻ va đập mạnh vào vật cứng, hoặc trẻ bị thương chảy máu.
• Trẻ có bệnh lý nền: Trẻ đang mắc bệnh tiểu đường, bệnh tim mạch hoặc có kèm theo sốt cao bất thường.

Như vậy, dấu hiệu bệnh động kinh ở trẻ em rất đa dạng, bao gồm cả cơn co giật toàn thể (run tay chân, mất ý thức, sùi bọt mép) lẫn các cơn vắng ý thức thoáng qua (mơ hồ, ngừng hoạt động, mắt nhìn xa vời) hoặc các biểu hiện bất thường khác. Cha mẹ cần quan sát kỹ, ghi lại thời gian, tần suất, hình thái cơn để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ. Nếu nghi ngờ trẻ có dấu hiệu động kinh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh nhi để được chẩn đoán và can thiệp sớm, tránh ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ.