Bé ngủ ngáy có sao không? Vì sao không nên chủ quan khi tình trạng kéo dài

Ngủ ngáy ở trẻ em khá phổ biến và trong nhiều trường hợp không phải là dấu hiệu đáng lo ngại. Tuy nhiên đây cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý đường hô hấp hoặc rối loạn giấc ngủ cần được thăm khám. Việc tìm hiểu bé ngủ ngáy có sao không hay trẻ em ngủ ngáy có ảnh hưởng gì không sẽ giúp cha mẹ có cái nhìn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe cũng như chất lượng giấc ngủ của trẻ.

1. Bé ngủ ngáy khi nào nguy hiểm?

1.1. Trường hợp ngáy sinh lý bình thường

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, cha mẹ đôi khi nghe thấy bé phát ra tiếng khịt khịt, khò khè hoặc những âm thanh giống như ngáy khi ngủ. Vậy bé ngủ ngáy có sao không? Điều này thường xảy ra vì đường thở của trẻ còn rất nhỏ và hẹp, chỉ cần một lượng nhỏ dịch nhầy hoặc nước bọt cũng có thể tạo ra tiếng động khi không khí đi qua. Một số trẻ còn có thể phát ra tiếng rên nhẹ (grunting) trong lúc ngủ do đang điều hòa nhịp thở hoặc tiêu hóa, nhưng vẫn ngủ ngon, bú tốt và phát triển bình thường. Tiếng ngáy sinh lý thường có những đặc điểm sau:

• Chỉ xuất hiện thỉnh thoảng, không phải mỗi đêm.
• Tiếng ngáy nhẹ, không kéo dài.
• Bé vẫn thở đều, không ngưng thở hay tím tái.
• Ban ngày bé bú tốt, tăng cân và sinh hoạt bình thường.
• Không kèm dấu hiệu khó thở hoặc ngủ chập chờn.

Trẻ em ngủ ngáy có sao không? Trong các trường hợp này, cha mẹ chỉ cần theo dõi thêm, giữ mũi bé thông thoáng và cho bé ngủ ở tư thế phù hợp. Nếu tiếng ngáy xuất hiện ngày càng nhiều hoặc kèm các dấu hiệu bất thường khác, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

1.2. Tác hại nguy hiểm của ngáy bệnh lý

Trẻ em ngủ ngáy có ảnh hưởng gì không? Ngáy kéo dài không chỉ đơn thuần là tiếng ồn khi ngủ mà còn có thể là dấu hiệu cho thấy đường thở của trẻ bị tắc nghẽn. Khi tình trạng này lặp đi lặp lại, chất lượng giấc ngủ bị giảm sút và cơ thể không được cung cấp đủ oxy trong lúc ngủ.

Ngáy bệnh lý có thể gây ra nhiều hậu quả như:

• Giấc ngủ bị chia cắt, trẻ ngủ không sâu và thường xuyên thức giấc.
• Ban ngày dễ buồn ngủ, cáu gắt, khó tập trung hoặc giảm khả năng học tập.
• Ảnh hưởng đến hành vi, trí nhớ và khả năng phát triển nhận thức.
• Trong những trường hợp nặng như hội chứng ngưng thở khi ngủ, trẻ có thể bị giảm oxy máu nhiều lần trong đêm, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến tim mạch và sức khỏe lâu dài nếu không được điều trị.

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý khi trẻ ngáy to hầu như mỗi đêm, thở bằng miệng, có những khoảng ngưng thở, thở hổn hển hoặc ngủ rất không yên. Đây là những dấu hiệu cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá sớm.

2. Bé ngủ ngáy là biểu hiện bệnh gì?

Vấn đề đặt ra là trẻ ngủ ngáy có sao không? Nếu tình trạng ngủ ngáy diễn ra thường xuyên hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường, nguyên nhân có thể liên quan đến một số bệnh lý làm hẹp đường thở của trẻ.

2.1. Phì đại amidan hoặc VA

Nhiều phụ huynh băn khoăn bé ngủ ngáy có sao không khi thấy con thường xuyên phát ra tiếng ngáy vào ban đêm. Thực tế, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là phì đại VA hoặc amidan.

VA (adenoid) và amidan là các tổ chức lympho nằm phía sau mũi và họng, có vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch ở trẻ nhỏ. Khi VA hoặc amidan phì đại, chúng có thể làm hẹp đường thở, đặc biệt khi trẻ nằm ngủ khiến không khí đi qua khó khăn hơn và tạo ra tiếng ngáy. Ngoài ngủ ngáy, trẻ có thể gặp các biểu hiện như:

• Thở bằng miệng.
• Nghẹt mũi kéo dài dù không bị cảm.
• Giọng nói có âm mũi.
• Ngủ không yên, có thể ngưng thở ngắn trong lúc ngủ.
• Ban ngày mệt mỏi hoặc khó tập trung.

Phì đại VA và amidan là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ ở trẻ em. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật.

2.2. Hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA)

Hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea – OSA) xảy ra khi đường thở bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn nhiều lần trong lúc ngủ, khiến hơi thở ngừng trong thời gian ngắn rồi tự hồi phục. Các dấu hiệu gợi ý OSA ở trẻ gồm:

• Ngáy lớn, xuất hiện gần như mỗi đêm.
• Có những khoảng ngưng thở hoặc thở hổn hển khi ngủ.
• Thở bằng miệng.
• Ngủ không yên, đổ mồ hôi nhiều khi ngủ.
• Buồn ngủ ban ngày, giảm chú ý hoặc có vấn đề về hành vi.

Trẻ con ngủ ngáy có sao không, đặc biệt là ngáy do OSA? OSA cần được chẩn đoán và điều trị vì nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, nhận thức và tim mạch của trẻ.

2.3. Viêm đường hô hấp hoặc béo phì

Những đợt cảm lạnh, viêm mũi, viêm xoang hoặc dị ứng có thể làm niêm mạc đường hô hấp sưng nề và tăng tiết dịch, khiến luồng không khí lưu thông khó khăn hơn khi ngủ. Đây là lý do nhiều trẻ chỉ ngáy trong thời gian bị bệnh và hết ngáy sau khi hồi phục.

Ở trẻ lớn, béo phì cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng của hội chứng ngưng thở khi ngủ. Mô mỡ tích tụ quanh vùng cổ và hầu họng có thể làm hẹp đường thở, khiến tiếng ngáy xuất hiện thường xuyên hơn và tăng nguy cơ OSA.

Nếu trẻ ngáy kéo dài sau khi đã khỏi bệnh hô hấp hoặc trẻ thừa cân kèm ngáy to mỗi đêm, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.

3. Cách xử lý cho cha mẹ tại nhà

Sau khi biết được bé ngủ ngáy có sao không hay trẻ em ngủ ngáy có ảnh hưởng gì không, cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan. Trước tiên, hãy quan sát tần suất ngáy, mức độ tiếng ngáy và các biểu hiện đi kèm như khó thở, ngưng thở hay ngủ không yên. Với những trường hợp ngáy nhẹ, chỉ xuất hiện khi bị nghẹt mũi hoặc cảm lạnh, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giúp đường thở thông thoáng hơn.

3.1. Các biện pháp chăm sóc đường thở

Nếu bé chỉ ngáy nhẹ và chưa có dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng, cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp sau:

• Giữ mũi thông thoáng bằng cách vệ sinh mũi khi bé bị nghẹt mũi hoặc có nhiều dịch tiết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Điều trị tốt các bệnh đường hô hấp như cảm lạnh, viêm mũi hoặc dị ứng nếu có, vì tình trạng sưng nề niêm mạc có thể làm hẹp đường thở và gây ngáy.
• Duy trì môi trường ngủ lành mạnh, tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và các tác nhân gây kích ứng đường hô hấp.
• Duy trì cân nặng phù hợp đối với trẻ lớn, vì thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở khi ngủ.

Theo dõi giấc ngủ của trẻ, ghi nhận tần suất ngáy và các biểu hiện bất thường để cung cấp thông tin cho bác sĩ nếu cần khám.

3.2. Dấu hiệu cần đưa bé đi khám gấp

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Ngáy to gần như mỗi đêm hoặc tình trạng ngáy kéo dài nhiều tuần.
• Có khoảng ngưng thở, thở hổn hển hoặc nghẹt thở trong lúc ngủ.
• Thở bằng miệng thường xuyên khi ngủ.
• Ngủ rất không yên, đổ nhiều mồ hôi khi ngủ hoặc thức giấc liên tục.
• Ban ngày buồn ngủ bất thường, mệt mỏi, cáu gắt, khó tập trung hoặc có thay đổi về hành vi.
• Trẻ sơ sinh có tiếng rên (grunting) kèm tím tái, thở nhanh, co kéo lồng ngực, bú kém hoặc khó đánh thức. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng hô hấp cần được cấp cứu ngay.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường giúp chẩn đoán nguyên nhân và điều trị kịp thời, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

3.3. Các giải pháp can thiệp y khoa

Khi xác định tiếng ngáy là do bệnh lý, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị dựa trên nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thở. Các biện pháp can thiệp  ngáy là do bệnh lý có thể bao gồm:

• Điều trị các bệnh lý đường hô hấp như viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm trùng nếu đây là nguyên nhân gây ngáy.
• Điều trị phì đại VA hoặc amidan. Với những trường hợp VA hoặc amidan phì đại gây tắc nghẽn đường thở rõ rệt hoặc gây hội chứng ngưng thở khi ngủ, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt VA, cắt amidan hoặc kết hợp cả hai.
• Điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA). Tùy mức độ bệnh, trẻ có thể được chỉ định theo dõi, điều trị nguyên nhân, phẫu thuật hoặc sử dụng máy thở áp lực dương liên tục (CPAP) trong một số trường hợp phù hợp.
• Kiểm soát cân nặng đối với trẻ thừa cân hoặc béo phì nhằm giảm mức độ tắc nghẽn đường thở và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt nếu trẻ có biểu hiện ngưng thở khi ngủ hoặc ngáy kéo dài.

Tóm lại, bé ngủ ngáy có sao không thì phần lớn trẻ ngủ ngáy không gặp vấn đề nghiêm trọng, nhưng cha mẹ không nên chủ quan nếu tình trạng này kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường. Việc theo dõi sát, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám khi cần sẽ giúp phát hiện sớm nguyên nhân, điều trị kịp thời và hạn chế ảnh hưởng đến sự phát triển của bé.