Tăng huyết áp: Hiểu rõ nguyên nhân, kiểm soát hiệu quả

Tăng huyết áp là bệnh lý tim mạch phổ biến, có thể diễn tiến âm thầm nhưng gây nhiều biến chứng nếu không được kiểm soát. Hiểu đúng nguyên nhân tăng huyết áp, nhận biết yếu tố nguy cơ và theo dõi huyết áp thường xuyên giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch.

1. Tăng huyết áp là gì?

Huyết áp là áp lực của máu tác động lên thành động mạch. Chỉ số huyết áp gồm huyết áp tâm thu – áp lực khi tim co bóp và huyết áp tâm trương – áp lực khi tim nghỉ giữa hai nhịp.

Theo Bộ Y tế và Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam, ngưỡng tăng huyết áp tại phòng khám được xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Chẩn đoán cần dựa trên nhiều lần đo đúng kỹ thuật, không nên kết luận chỉ từ một lần đo.

Đáng chú ý, nhiều người cao huyết áp nhưng không có biểu hiện rõ rệt. Vì vậy, kiểm tra huyết áp định kỳ có vai trò quan trọng trong phát hiện bệnh sớm.

Huyết áp cao là tình trạng áp lực của máu lên thành mạch lớn hơn mức tiêu chuẩn.

2. Nguyên nhân gây tăng huyết áp

2.1. Tăng huyết áp nguyên phát (vô căn)

Đây là dạng phổ biến nhất, thường không xác định được một nguyên nhân cụ thể. Bệnh có thể liên quan đến tuổi tác, di truyền và các yếu tố như ăn mặn, thừa cân, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia hoặc căng thẳng kéo dài.

2.2. Tăng huyết áp thứ phát

Dạng này xảy ra do một bệnh lý hoặc nguyên nhân xác định, chẳng hạn bệnh thận, bệnh nội tiết, hẹp động mạch thận, ngưng thở khi ngủ hoặc tác dụng của một số loại thuốc.

Việc xác định đúng nguyên nhân tăng huyết áp giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.

3. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến tăng huyết áp

Nguy cơ huyết áp cao thường tăng theo tuổi, đặc biệt ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch. Ngoài ra, thừa cân, béo phì, ăn nhiều muối, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia và stress kéo dài đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Người có đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận hoặc bệnh tim mạch nên theo dõi huyết áp thường xuyên để phát hiện bất thường sớm.

4. Nhận biết sớm triệu chứng của tăng huyết áp

Triệu chứng tăng huyết áp thường không đặc hiệu. Một số người có thể gặp đau đầu, chóng mặt, mỏi gáy, hồi hộp hoặc nóng bừng mặt. Tuy nhiên, không ít trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ tình cờ phát hiện khi kiểm tra sức khỏe.

Nếu huyết áp tăng rất cao kèm đau ngực, khó thở, nhìn mờ, yếu liệt, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để đánh giá.

Người bị tăng huyết áp có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng khiến người bệnh chủ quan và phát hiện muộn.

5. Những biến chứng nguy hiểm của tăng huyết áp không kiểm soát

Huyết áp cao kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng.

5.1. Tổn thương tim mạch

Tim phải hoạt động với áp lực lớn trong thời gian dài, từ đó tăng nguy cơ phì đại cơ tim, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và suy tim.

5.2. Tổn thương não bộ

Một trong những biến chứng tăng huyết áp nghiêm trọng là đột quỵ do nhồi máu não hoặc xuất huyết não.

5.3. Tổn thương thận

Huyết áp cao lâu ngày có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ tại thận, ảnh hưởng khả năng lọc và làm tăng nguy cơ bệnh thận mạn.

5.4. Tổn thương mắt

Tổn thương mạch máu võng mạc có thể gây nhìn mờ, xuất huyết võng mạc và ảnh hưởng thị lực nếu bệnh tiến triển nặng.

5.5. Các biến chứng khác

Bệnh còn thúc đẩy xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ bệnh động mạch ngoại biên và nhiều biến cố tim mạch khác.

6. Phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp hiệu quả

6.1. Thay đổi lối sống lành mạnh

Chế độ ăn uống khoa học

Chế độ ăn cho người tăng huyết áp nên tăng rau xanh, trái cây, cá, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm nhiều muối, đồ chế biến sẵn, mỡ động vật.

Vận động thể chất đều đặn

Đi bộ, đạp xe, bơi hoặc các bài tập phù hợp giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.

Kiểm soát cân nặng

Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm áp lực lên tim và hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Quản lý căng thẳng

Người bệnh nên bố trí thời gian nghỉ ngơi, thư giãn và tránh để stress kéo dài ảnh hưởng đến huyết áp.

Ngủ đủ giấc và bỏ thuốc lá

Ngủ đủ, hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá là những yếu tố quan trọng trong xây dựng lối sống lành mạnh và phòng ngừa tăng huyết áp.

Chuyên gia tim mạch giàu kinh nghiệm tại Thu Cúc TCI giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả.

6.2. Theo dõi huyết áp thường xuyên

Đo huyết áp tại nhà giúp người bệnh theo dõi sự thay đổi của chỉ số theo thời gian. Trước khi đo, người bệnh nên nghỉ khoảng 5 phút, ngồi đúng tư thế, đặt tay ngang mức tim và sử dụng vòng bít phù hợp.

Nên ghi lại kết quả để bác sĩ có thêm dữ liệu đánh giá khi tái khám. Không tự ý điều chỉnh thuốc khi thấy huyết áp tăng hoặc giảm bất thường.

6.3. Điều trị tăng huyết áp theo chỉ định của bác sĩ

Điều trị tăng huyết áp thường kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc tùy tình trạng từng người. Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, tái khám định kỳ và không tự ý ngừng thuốc khi huyết áp trở về mức ổn định.

Người có huyết áp cao kéo dài hoặc nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch nên chủ động thăm khám chuyên khoa. Chuyên khoa Tim mạch Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm như TTND.PGS.TS.BSCKII Nguyễn Văn Quýnh, BS.CKII Nguyễn Ngọc Lân… cùng hệ thống thiết bị hiện đại hỗ trợ chẩn đoán chính xác và nhanh chóng.

Người bệnh có thể chủ động đặt lịch khám qua ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn để lựa chọn cơ sở, bác sĩ và thời gian phù hợp, từ đó được thăm khám, tư vấn và xây dựng phương án kiểm soát huyết áp hiệu quả.