Xuất huyết tiêu hóa dưới: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Xuất huyết tiêu hóa dưới có thể biểu hiện từ chảy máu nhẹ đến mất máu nghiêm trọng, tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Nhận biết sớm dấu hiệu, xác định vị trí chảy máu và điều trị đúng nguyên nhân giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.

1. Xuất huyết tiêu hóa dưới là gì?

Xuất huyết tiêu hóa dưới là tình trạng chảy máu xảy ra ở phần dưới của đường tiêu hóa, chủ yếu từ đại tràng, trực tràng hoặc hậu môn. Máu có thể được nhìn thấy bằng mắt thường dưới dạng máu đỏ tươi, đỏ sẫm, máu cục trong phân. Một số trường hợp chảy máu ít hoặc kéo dài có thể không nhận biết bằng mắt mà chỉ phát hiện qua xét nghiệm.

Mức độ xuất huyết không được đánh giá đơn thuần dựa vào kích thước xuất huyết tiêu hóa dưới. Bác sĩ thường xem xét lượng máu mất, tốc độ chảy máu, huyết áp, mạch, tình trạng thiếu máu và các dấu hiệu ảnh hưởng đến tuần hoàn để xác định mức độ nặng. Xuất huyết nhiều có thể gây tụt huyết áp, choáng hoặc đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

2. Nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hóa dưới thường gặp là gì?

Một số nguyên nhân phổ biến gây xuất huyết tiêu hóa dưới gồm:

Bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn: Các tĩnh mạch ở vùng hậu môn bị giãn hoặc niêm mạc hậu môn bị rách, gây chảy máu khi đại tiện. Máu thường có màu đỏ tươi, xuất hiện trên giấy vệ sinh hoặc phủ bên ngoài phân.
Bệnh túi thừa đại tràng: Các túi nhỏ hình thành trên thành đại tràng có thể làm tổn thương mạch máu và gây chảy máu đột ngột. Lượng máu mất đi có thể ít hoặc nhiều.
Viêm đại tràng: Viêm đại tràng do nhiễm trùng, thiếu máu cục bộ hoặc bệnh viêm ruột như Crohn, viêm loét đại tràng có thể gây tổn thương niêm mạc, dẫn đến chảy máu.
Polyp và ung thư đại trực tràng: Các khối polyp hoặc khối u có thể làm tổn thương niêm mạc, gây chảy máu âm thầm hoặc kéo dài. Người bệnh đôi khi chỉ phát hiện khi xét nghiệm phân hoặc nội soi.
Tổn thương mạch máu đường tiêu hóa: Những mạch máu bất thường hoặc giãn rộng tại ruột có thể vỡ, gây chảy máu, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Ngoài ra, việc sử dụng một số thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể làm tăng nguy cơ chảy máu đường tiêu hóa. Thuốc chống đông cũng có thể khiến tình trạng chảy máu trở nên nghiêm trọng hơn.

Mức độ chảy máu không chỉ phụ thuộc vào nguyên nhân mà còn liên quan đến vị trí tổn thương, kích thước mạch máu bị ảnh hưởng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Vì vậy, không thể xác định mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào kích thước xuất huyết tiêu hóa dưới hay lượng máu quan sát được. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, nội soi đại tràng hoặc chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân và đánh giá mức độ mất máu.

Người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và có kế hoạch theo dõi xuất huyết tiêu hóa dưới phù hợp. Nếu đi ngoài ra máu nhiều, chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hoặc da tái nhợt, cần đến cơ sở y tế ngay vì đây có thể là dấu hiệu mất máu nghiêm trọng.

*Việc sử dụng một số thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể làm tăng nguy cơ chảy máu đường tiêu hóa*

3. Dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa dưới nhận biết như thế nào?

Dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa dưới thường dễ nhận biết nhất qua sự thay đổi màu sắc và tính chất phân. Người bệnh có thể thấy máu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm trong phân, máu chảy ra khi đi đại tiện hoặc dính trên giấy vệ sinh.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

Đi ngoài ra máu: Máu có thể phủ bên ngoài phân, trộn lẫn với phân hoặc xuất hiện riêng khi đại tiện.
Phân sẫm màu hoặc đen: Có thể gặp trong xuất huyết tiêu hóa, nhưng phân đen không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ đường tiêu hóa dưới.
Đau hoặc khó chịu vùng bụng: Có thể xuất hiện tùy theo nguyên nhân gây chảy máu.
Mệt mỏi, da xanh, khó thở: Thường liên quan đến tình trạng mất máu và thiếu máu, đặc biệt khi chảy máu kéo dài.
Chóng mặt, choáng váng hoặc ngất: Có thể là dấu hiệu mất máu nhiều, cần được đánh giá y tế sớm.

Nếu lượng máu mất nhiều, người bệnh có thể tim đập nhanh, tụt huyết áp, da lạnh, vã mồ hôi, lú lẫn hoặc mất ý thức. Đây là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng nặng và cần cấp cứu ngay.

4. Chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa dưới bằng phương pháp nào?

Để chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa dưới, bác sĩ thường kết hợp thăm khám, xét nghiệm và các phương pháp nội soi, chẩn đoán hình ảnh:

Xét nghiệm máu: Đánh giá mức độ mất máu, thiếu máu và tình trạng đông máu.
Nội soi đại tràng: Giúp xác định vị trí, nguyên nhân chảy máu và có thể can thiệp cầm máu trong một số trường hợp.
CT mạch máu: Thường được cân nhắc khi chảy máu đang diễn ra hoặc cần xác định nhanh vị trí xuất huyết.
Chụp mạch: Có thể vừa xác định nguồn chảy máu vừa thực hiện can thiệp cầm máu khi cần.

Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào lượng máu mất, tình trạng huyết động và diễn biến chảy máu của từng người bệnh.

*Để chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa dưới, bác sĩ thường kết hợp thăm khám, xét nghiệm và các phương pháp nội soi và chẩn đoán hình ảnh*

5. Điều trị xuất huyết tiêu hóa dưới như thế nào?

Điều trị xuất huyết tiêu hóa dưới được lựa chọn dựa trên lượng máu mất, tình trạng huyết động, vị trí và nguyên nhân chảy máu. Trường hợp chảy máu nhiều cần được xử trí sớm để ổn định tuần hoàn, đồng thời xác định và kiểm soát nguồn xuất huyết.

Ổn định tình trạng mất máu: Bác sĩ theo dõi huyết áp, nhịp tim, xét nghiệm công thức máu và có thể truyền dịch hoặc truyền hồng cầu khi cần. Nếu người bệnh đang sử dụng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, bác sĩ sẽ đánh giá việc điều chỉnh thuốc tùy từng trường hợp.
Nội soi đại tràng: Đây là phương pháp vừa giúp tìm vị trí chảy máu vừa có thể can thiệp cầm máu. Tùy tổn thương, bác sĩ có thể sử dụng kẹp clip, nhiệt, tiêm thuốc hoặc phối hợp nhiều kỹ thuật.
Chụp CT mạch máu (CTA) và can thiệp mạch: Với người bệnh đang chảy máu nhiều hoặc tiếp diễn, CTA có thể giúp xác định vị trí xuất huyết. Nếu phát hiện mạch đang chảy máu, bác sĩ can thiệp có thể đưa ống thông vào mạch và thực hiện nút mạch để kiểm soát xuất huyết.
Phẫu thuật: Chỉ được cân nhắc trong trường hợp xuất huyết nặng không kiểm soát được bằng nội soi hoặc can thiệp mạch, hoặc không xác định được nguồn chảy máu bằng các phương pháp khác.

Sau khi cầm máu, người bệnh cần điều trị nguyên nhân gây xuất huyết và phòng tái phát, chẳng hạn xử trí bệnh túi thừa đại tràng, tổn thương mạch máu hoặc bệnh lý viêm ruột tùy nguyên nhân cụ thể.

Tóm lại, xuất huyết tiêu hóa dưới có thể biểu hiện từ chảy máu nhẹ đến mất máu nghiêm trọng, vì vậy không nên chủ quan khi xuất hiện đi ngoài ra máu, phân đen hoặc các dấu hiệu bất thường khác. Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân, mức độ chảy máu và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời.