Cách điều trị tăng men gan do thuốc

Điều trị tăng men gan do thuốc là bước quan trọng giúp bảo vệ chức năng gan và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra. Tình trạng này thường xuất hiện khi gan bị tổn thương do tác dụng phụ của một số loại thuốc sử dụng trong thời gian dài hoặc không đúng cách.

1. Vì sao uống thuốc làm tăng men gan?

Uống thuốc có thể làm tăng men gan vì gan là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc chuyển hóa và xử lý thuốc khi chúng đi vào cơ thể. Trong quá trình này, thuốc được gan phân giải để mất tác dụng và được đào thải ra ngoài. Tuy nhiên, một số loại thuốc hoặc chất chuyển hóa của thuốc có thể gây hại cho tế bào gan.

Khi gan phân hủy thuốc, đôi khi các chất trung gian được tạo ra vẫn còn hoạt tính hoặc thậm chí trở nên độc hơn. Nếu những chất này tích tụ trong gan, chúng có thể làm tổn thương tế bào gan. Khi tế bào gan bị tổn thương hoặc viêm, các enzyme trong gan sẽ thoát ra máu, khiến chỉ số men gan tăng cao.

Thuốc có thể gây tổn thương gan theo nhiều cơ chế khác nhau: Gây độc trực tiếp lên tế bào gan, tạo ra các chất chuyển hóa độc hại hoặc kích hoạt phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch khiến cơ thể tự tấn công tế bào gan.

Một số yếu tố liên quan đến thuốc có thể làm tăng nguy cơ tăng men gan như dùng liều cao, sử dụng thuốc trong thời gian dài, thuốc được chuyển hóa mạnh qua gan hoặc có tương tác với các thuốc khác.

Trên thực tế, hơn 60% các trường hợp tổn thương gan do thuốc liên quan đến các nhóm thuốc thường gặp như paracetamol (acetaminophen), kháng sinh và thuốc chống co giật. Có hai dạng tổn thương gan do thuốc phổ biến.

• Thứ nhất là tổn thương trực tiếp, thường xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày dùng thuốc và liên quan đến liều dùng. Men gan có thể tăng nhanh nhưng nếu phát hiện sớm và ngừng thuốc kịp thời thì gan thường hồi phục.
• Dạng thứ hai là tổn thương gan bất thường (idiosyncratic). Trường hợp này khó dự đoán hơn, có thể xuất hiện sau vài tuần, vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm sử dụng thuốc.

2. Các loại thuốc dễ làm tăng men gan

Các loại thuốc dễ làm tăng men gan thường là những thuốc được gan chuyển hóa trong quá trình sử dụng. Khi dùng kéo dài hoặc ở liều cao, một số thuốc có thể gây tổn thương gan và làm men gan tăng. Những nhóm thuốc thường gặp gồm:

• Thuốc kháng sinh: Đặc biệt là amoxicillin-clavulanate (gặp nhiều nhất), sulfamethoxazole-trimethoprim, ciprofloxacin, azithromycin, clarithromycin hoặc isoniazid.
• Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAIDs).
• Thuốc điều trị tim mạch như statin hoặc amiodarone.
• Thuốc điều trị bệnh tự miễn và ung thư: Methotrexate, azathioprine, các thuốc ức chế tyrosine kinase.
• Thuốc chống động kinh: Carbamazepine, phenytoin, acid valproic.
• Thuốc điều trị gout: Allopurinol.
• Thuốc giảm tiết acid dạ dày nhóm ức chế bơm proton (PPI): omeprazole, pantoprazole.
• Một số thuốc gây mê dạng hít.

Ngoài ra, acetaminophen (paracetamol) là nguyên nhân phổ biến nhất gây tổn thương gan liên quan đến thuốc khi dùng quá liều. Bên cạnh thuốc kê đơn, thực phẩm chức năng và thảo dược cũng có thể làm tăng men gan, ví dụ chiết xuất trà xanh, steroid đồng hóa hoặc các sản phẩm bổ sung nhiều thành phần.

Nguy cơ tăng men gan do thuốc thường cao hơn ở phụ nữ, người lớn tuổi hoặc người có chỉ số BMI cao. Hiện nay đã có hơn 1000 loại thuốc và hợp chất thảo dược được ghi nhận có khả năng gây độc cho gan.

3. Cách điều trị tăng men gan do thuốc

Cách điều trị tăng men gan do thuốc trước hết tập trung vào việc loại bỏ nguyên nhân gây tổn thương gan. Khi nghi ngờ hoặc xác định thuốc là yếu tố làm tăng men gan, bác sĩ sẽ xem xét ngừng hoặc thay thế loại thuốc đó để tránh gan tiếp tục bị tổn thương. Trong nhiều trường hợp, nếu phát hiện sớm và ngừng thuốc kịp thời, chức năng gan có thể dần hồi phục.

Một số trường hợp đặc biệt có thể cần dùng thuốc giải độc. Ví dụ, N-acetylcysteine (NAC) được sử dụng khi tăng men gan do ngộ độc paracetamol vì thuốc giúp tái tạo glutathione và hỗ trợ gan khử các chất độc hại. Với ngộ độc axit valproic, L-carnitine có thể được chỉ định để giảm độc tính lên gan.

Ngoài ra, việc điều trị tăng men gan do thuốc cũng bao gồm kiểm soát triệu chứng. Nếu bệnh nhân bị ứ mật gây ngứa, bác sĩ có thể dùng thuốc gắn kết axit mật hoặc thuốc kháng histamine để giảm khó chịu. Trong một số trường hợp tổn thương gan có biểu hiện giống viêm gan tự miễn hoặc kèm hội chứng DRESS (phản ứng thuốc kèm tăng bạch cầu ái toan), corticosteroid có thể được cân nhắc hỗ trợ.

Những trường hợp có dấu hiệu nặng như vàng da rõ, men gan tăng nhanh, rối loạn đông máu hoặc nghi ngờ suy gan cấp cần được nhập viện để theo dõi và điều trị tích cực. Nếu tình trạng tiến triển thành suy gan cấp, bác sĩ có thể phải đánh giá khả năng ghép gan để cứu sống người bệnh.

Bên cạnh điều trị, phòng ngừa cũng rất quan trọng. Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, tránh tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều thuốc và thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định. Đặc biệt với các thuốc có nguy cơ gây độc gan như paracetamol, cần chú ý liều lượng và tránh uống cùng rượu bia. Đồng thời, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ tổn thương gan trước khi kê đơn, thận trọng với các thuốc chuyển hóa qua gan và theo dõi chức năng gan định kỳ để phát hiện sớm bất thường.

Tóm lại, điều trị tăng men gan do thuốc tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể sẽ có các xử trí khác nhau. Để hạn chế các tổn thương gan do thuốc không nên tự ý sử dụng bất cứ loại dược phẩm nào mà không có chỉ định của bác sĩ. Bác sĩ trước khi kê đơn cần khai thác rõ yếu tố tiền sử, hiểu rõ tác dụng phụ có thể xảy ra và các tương tác thuốc có thể gặp.