Đặt sonde bàng quang để làm gì? Khi nào cần?

Đặt sonde bàng quang là một thủ thuật y khoa trong chăm sóc và điều trị các bệnh lý liên quan đến hệ tiết niệu. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ đặt sonde bàng quang để làm gì và trong những trường hợp nào bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện. Biết được mục đích cũng như thời điểm cần đặt sonde bàng quang sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị và chăm sóc sức khỏe.

1. Đặt sonde bàng quang để làm gì?

Đặt sonde bàng quang là gì và đặt sonde bàng quang để làm gì là thắc mắc khá phổ biến khi người bệnh được chỉ định thực hiện thủ thuật này. Thực tế, đặt sonde bàng quang là kỹ thuật đưa một ống thông nhỏ vào bàng quang nhằm dẫn lưu nước tiểu ra ngoài cơ thể. Thủ thuật này được áp dụng cho cả mục đích chẩn đoán và điều trị như:

Dẫn lưu nước tiểu khi người bệnh không thể tự đi tiểu, ví dụ trong trường hợp bí tiểu hoặc bàng quang ứ đọng nước tiểu.
Theo dõi và đo lượng nước tiểu nhằm đánh giá chức năng thận và tình trạng cân bằng dịch của cơ thể.
Thu thập mẫu nước tiểu vô khuẩn phục vụ xét nghiệm và chẩn đoán bệnh.
Hỗ trợ điều trị tiểu không tự chủ bằng cách dẫn nước tiểu ra ngoài vào túi chứa.
Phục vụ chăm sóc và theo dõi bệnh nhân trong bệnh viện, đặc biệt sau phẫu thuật hoặc trong các tình trạng cần kiểm soát bài tiết nước tiểu.

2. Chỉ định và chống chỉ định đặt sonde bàng quang

Việc sử dụng thủ thuật đặt sonde bàng quang cần dựa trên những quy chuẩn y khoa nghiêm ngặt.

2.1. Các trường hợp chỉ định đặt sonde bàng quang

Bác sĩ sẽ cân nhắc và chỉ định đặt sonde bàng quang trong những tình huống cụ thể nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh cũng như hỗ trợ quá trình điều trị. Những trường hợp chỉ định đặt sonde bàng quang bao gồm:

Bí tiểu cấp tính hoặc mạn tính: Người bệnh có cảm giác buồn tiểu nhiều, bàng quang căng tức nhưng không thể đi tiểu, thường liên quan đến các nguyên nhân như phì đại tuyến tiền liệt, sỏi kẹt trong đường tiểu hoặc cục máu đông gây tắc nghẽn.

Chăm sóc hồi sức tích cực (ICU): Với các bệnh nhân hôn mê, sốc hoặc suy đa cơ quan, việc theo dõi chính xác lượng nước tiểu theo từng giờ là rất quan trọng để bác sĩ điều chỉnh dịch truyền và đánh giá tình trạng chức năng thận.
Trong phẫu thuật: Người bệnh được gây mê toàn thân, làm rỗng bàng quang và theo dõi lượng nước tiểu trong quá trình phẫu thuật.
Một số trường hợp chăm sóc đặc biệt khác: Ví dụ hỗ trợ làm lành vết loét tì đè ở vùng quấn tã của người bệnh bất động, nằm liệt giường và không thể tự kiểm soát việc tiểu tiện.

2.2. Trường hợp không được phép thực hiện

Tuyệt đối không áp dụng phương pháp này nếu nghi ngờ bệnh nhân bị chấn thương dập rách niệu đạo (thường gặp sau tai nạn giao thông gãy khung chậu, ngã chấn thương vùng bẹn). Dấu hiệu nhận biết là có máu rỉ ra ở miệng lỗ tiểu hoặc tụ máu tím bầm vùng hội âm. Nếu cố tình luồn ống thông lúc này có thể làm đứt hoàn toàn đường dẫn tiểu.

3. Quy trình đặt sonde bàng quang

Dù liên quan đến vùng nhạy cảm, thủ thuật đặt sonde bàng quang trên thực tế diễn ra khá nhanh, thường chỉ mất khoảng 5 – 10 phút. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho người bệnh, việc thực hiện phải do nhân viên y tế tiến hành trong điều kiện vô khuẩn nghiêm ngặt.

Quy trình đặt sonde niệu đạo bàng quang chuẩn bao gồm các bước sau đây:

Vệ sinh: Sát trùng kỹ vùng kín bằng dung dịch chuyên dụng. Đây là bước then chốt trong quy trình đặt sonde bàng quang để ngăn vi khuẩn xâm nhập.
Bôi trơn: Bơm gel có chứa thuốc tê vào lỗ tiểu để giảm cảm giác khó chịu, đồng thời giúp ống thông di chuyển dễ dàng hơn.
Đưa ống vào: Nhân viên y tế nhẹ nhàng luồn ống nhựa vô trùng qua niệu đạo và đưa vào bàng quang.
Cố định: Bơm nước cất vào bóng nhỏ ở đầu ống thông để giữ ống cố định bên trong bàng quang.

4. Những lưu ý quan trọng và thời điểm rút ống

Trong suốt thời gian phải đặt sonde bàng quang để phục vụ điều trị, bệnh nhân và người nhà cần ghi nhớ những nguyên tắc chăm sóc sau:

Giữ vệ sinh cá nhân: Người bệnh vẫn có thể tắm rửa bình thường nhưng nên thực hiện nhẹ nhàng. Hàng ngày cần rửa sạch vùng da xung quanh vị trí ống thông đi vào cơ thể bằng nước ấm và loại xà phòng dịu nhẹ.
Đặt túi chứa nước tiểu đúng vị trí: Túi đựng nước tiểu phải luôn được giữ thấp hơn thắt lưng hoặc vị trí bàng quang của người bệnh. Nhờ trọng lực, nước tiểu sẽ chảy xuống túi. Nếu đặt túi cao hơn, nước tiểu có thể chảy ngược trở lại và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Uống đủ nước: Trong trường hợp bác sĩ không yêu cầu hạn chế lượng nước (như ở người suy tim hoặc suy thận nặng), người bệnh nên uống khoảng 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày để giúp dòng nước tiểu lưu thông tốt hơn và hạn chế cặn lắng.
Tránh làm căng hoặc kéo ống thông: Không tự ý giật hoặc kéo ống sonde. Khi mặc quần áo nên chọn loại rộng rãi, thoải mái để tránh cọ xát hoặc làm lệch vị trí ống thông.

5. Những rủi ro và biến chứng có thể gặp

Dù là một thủ thuật y khoa khá phổ biến, đặt sonde bàng quang vẫn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định vì đây là can thiệp trực tiếp vào cơ thể. Trong quá trình thực hiện hoặc khi lưu sonde, người bệnh có thể gặp một số vấn đề sau:

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: Đây là biến chứng thường gặp nhất. Dù dụng cụ được tiệt trùng, vi khuẩn vẫn có thể bám vào bề mặt ống thông và di chuyển ngược lên đường tiết niệu. Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như sốt, ớn lạnh, nước tiểu đục, có lẫn máu hoặc có mùi hôi bất thường.
Tổn thương đường tiểu: Trong trường hợp niệu đạo bị hẹp hoặc có sỏi, việc đưa ống thông quá mạnh có thể làm trầy xước hoặc rách niêm mạc niệu đạo, gây chảy máu và về lâu dài có thể hình thành sẹo hẹp.
Tắc ống thông: Cặn lắng, máu đông hoặc dịch nhầy đôi khi có thể làm bít lòng ống, khiến nước tiểu không thể chảy xuống túi chứa. Khi đó, bàng quang có thể căng tức dù ống thông vẫn đang được đặt.
Co thắt bàng quang: Khi có ống thông bên trong, cơ thể có thể phản ứng như với một “vật lạ”, gây ra các cơn co thắt bàng quang. Điều này có thể khiến người bệnh đau quặn vùng bụng dưới hoặc rò rỉ nước tiểu ra xung quanh vị trí đặt ống.

Như vậy, đặt sonde bàng quang là thủ thuật quan trọng nhằm dẫn lưu nước tiểu, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý tiết niệu cũng như theo dõi hồi sức sau phẫu thuật. Hiểu rõ quy trình đặt sonde bàng quang và các bước thực hiện sẽ giúp người bệnh giảm bớt căng thẳng, lo lắng khi được chỉ định. Điều quan trọng là thủ thuật này cần được thực hiện bởi nhân viên y tế có chuyên môn, đảm bảo vô khuẩn để mang lại hiệu quả cao nhất và hạn chế biến chứng.