Những nguyên nhân nào gây thủng ruột

Thủng ruột là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, có thể xảy ra ở bất kỳ đoạn nào của đường tiêu hóa. Các nguyên nhân thủng ruột rất đa dạng, từ bệnh lý viêm loét, nhiễm trùng đến chấn thương và các yếu tố can thiệp y tế. Vậy những nguyên nhân thủng ruột nào thường gặp và đâu là những yếu tố nguy cơ cần đặc biệt lưu tâm?

1. Nguyên nhân thủng ruột do những yếu tố nào?

Tình trạng tổn thương thành ruột có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, bao gồm bệnh lý nội khoa, tác động từ bên ngoài hoặc do biến cố y khoa. Dưới đây là các nguyên nhân thủng ruột thường gặp nhất:

Bệnh lý đường tiêu hóa: Tắc ruột, xoắn ruột gây thiếu máu và hoại tử ruột; viêm túi thừa, viêm ruột thừa hoặc bệnh Crohn có thể gây thủng khi tổn thương tiến triển nặng. Loét dạ dày – tá tràng sâu cũng có thể gây thủng.
Chấn thương bụng: Va đập mạnh do tai nạn giao thông, tai nạn lao động hoặc vết thương xuyên thấu do dao, đạn có thể làm rách thành ruột.
Nuốt phải dị vật: Các vật sắc nhọn như xương cá, xương gà hoặc tăm có thể đâm thủng thành ruột khi di chuyển qua đường tiêu hóa.
Biến chứng y khoa: Nội soi tiêu hóa hoặc phẫu thuật ổ bụng có nguy cơ gây tổn thương, thủng ruột dù tỷ lệ không cao.
Ung thư đường tiêu hóa: Khối u phát triển, xâm lấn và hoại tử có thể làm thành ruột suy yếu, dẫn đến thủng.
Sử dụng một số loại thuốc: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và corticosteroid có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tiêu hóa trong một số trường hợp, đặc biệt khi có bệnh lý nền.

*Nuốt phải dị vật có thể gây ra tình trạng thủng ruột*

2. Biến chứng thủng ruột nguy hiểm như thế nào?

Nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp, biến chứng thủng ruột sẽ tiến triển rất nhanh và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh:

Viêm phúc mạc toàn thể: Đây là biến chứng xuất hiện sớm nhất. Khi dịch tiêu hóa và phân tràn vào ổ bụng, màng bụng (phúc mạc) sẽ bị nhiễm trùng nặng nề. Người bệnh sẽ cảm thấy đau bụng dữ dội, bụng cứng như gỗ và sốt cao.
Nhiễm trùng huyết (Nhiễm khuẩn huyết): Vi khuẩn từ lòng ruột xâm nhập vào hệ tuần hoàn máu và lan rộng khắp cơ thể. Tình trạng này khiến hệ miễn dịch phản ứng quá mức, gây tổn thương các mô và cơ quan lành.
Sốc nhiễm trùng (Sốc nhiễm khuẩn): Nhiễm trùng huyết tiến triển nặng sẽ dẫn đến tụt huyết áp nghiêm trọng, giảm tưới máu đến các cơ quan sinh tồn. Đây là tình trạng cực kỳ nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được cấp cứu tích cực.
Suy đa cơ quan: Tình trạng thiếu oxy và độc tố vi khuẩn làm các cơ quan quan trọng như thận, gan, phổi và tim mất chức năng hoạt động lần lượt hoặc cùng lúc.
Tạo áp-xe trong ổ bụng: Trong một số trường hợp, cơ thể tự bao bọc vùng nhiễm trùng lại tạo thành các khối mủ (áp-xe). Những khối áp-xe này gây đau đớn kéo dài, sốt tái đi tái lại và có thể vỡ ra bất cứ lúc nào.

3. Chẩn đoán thủng ruột bằng phương pháp nào?

Để chẩn đoán thủng ruột, bác sĩ kết hợp thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm nhằm xác định vị trí tổn thương, mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây bệnh. Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

Thăm khám lâm sàng: Khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và kiểm tra bụng để phát hiện tình trạng đau, co cứng thành bụng hoặc phản ứng phúc mạc.
Chụp X-quang bụng: Phát hiện khí tự do trong ổ bụng, điển hình là hình ảnh liềm hơi dưới cơ hoành.
Chụp CT ổ bụng: Giúp xác định vị trí thủng, lượng khí và dịch tự do, đồng thời hỗ trợ tìm nguyên nhân gây thủng.
Siêu âm ổ bụng: Hỗ trợ phát hiện dịch tự do và đánh giá các cơ quan trong ổ bụng.
Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng và chức năng các cơ quan để xác định mức độ ảnh hưởng của bệnh.

*Hình ảnh liềm hơi dưới hoành giúp các bác sĩ chẩn đoán thủng ruột*

4. Cách chữa thủng ruột thực hiện ra sao?

Cấp cứu kịp thời quyết định sự sống còn của bệnh nhân. Quá trình điều trị thủng ruột bắt buộc phải kết hợp giữa hồi sức nội khoa tích cực và can thiệp phẫu thuật ngoại khoa.

Hồi sức và chuẩn bị trước phẫu thuật:

Nhập viện cấp cứu khẩn cấp: Bệnh nhân lập tức được dừng ăn uống hoàn toàn qua đường miệng để giảm áp lực cho ống tiêu hóa.
Bồi hoàn dịch và điện giải: Truyền dịch qua đường tĩnh mạch để ổn định huyết áp và chống mất nước.
Sử dụng kháng sinh phổ rộng: Truyền kháng sinh liều cao qua đường tĩnh mạch ngay lập tức để kiểm soát và ngăn ngừa vi khuẩn lan rộng.
Đặt ống xông dạ dày: Giúp hút bớt dịch vị và không khí đọng trong dạ dày, giảm bớt áp lực trong lòng ruột.

Can thiệp phẫu thuật (Phương pháp chính):

Phẫu thuật khâu lỗ thủng: Áp dụng cho các lỗ thủng mới, bờ lỗ thủng mềm mại và mô xung quanh chưa bị hoại tử nặng.
Phẫu thuật cắt đoạn ruột: Nếu đoạn ruột bị tổn thương quá nặng, hoại tử hoặc có khối u, bác sĩ sẽ cắt bỏ đoạn ruột đó và nối hai đầu lành lại với nhau.
Làm hậu môn nhân tạo: Trong trường hợp ổ bụng bị nhiễm trùng quá nặng hoặc ruột già bị vỡ, việc nối ngay lại rất rủi ro. Bác sĩ sẽ đưa một đầu ruột ra ngoài thành bụng để chất thải đi vào túi chứa. Sau khi bệnh nhân hồi phục (vài tháng sau), phẫu thuật lần hai sẽ được thực hiện để đóng hậu môn nhân tạo.
Làm sạch và dẫn lưu ổ bụng: Bơm rửa toàn bộ khoang bụng bằng dung dịch nước muối sinh lý tiệt trùng để loại bỏ phân, dịch mủ và vi khuẩn, sau đó đặt ống dẫn lưu ra ngoài.

Chăm sóc và phục hồi sau phẫu thuật:

Theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu sinh tồn, chức năng ruột và tình trạng nhiễm trùng tại khoa hồi sức tích cực.
Tiếp tục dùng kháng sinh đường tĩnh mạch và thuốc giảm đau.
Cho bệnh nhân vận động nhẹ nhàng sớm tại giường để kích thích nhu động ruột trở lại.
Bắt đầu nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch, sau đó chuyển dần sang thức ăn lỏng khi ruột bắt đầu hoạt động trở lại.

Như vậy, các nguyên nhân thủng ruột và biến chứng sau phẫu thuật đều có thể dẫn đến tình trạng nguy hiểm này nếu không được kiểm soát. Việc hiểu rõ các nguyên nhân thủng ruột giúp bạn chủ động phòng ngừa và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo để đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời. Đừng chủ quan với bất kỳ cơn đau bụng bất thường nào, bởi thủng ruột là cấp cứu khẩn cấp đòi hỏi can thiệp phẫu thuật ngay lập tức để tránh viêm phúc mạc và sốc nhiễm trùng đe dọa tính mạng.