Viêm mào tinh hoàn là bệnh gì?

Viêm mào tinh hoàn là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại mào tinh hoàn, ống dẫn nhỏ nằm phía sau tinh hoàn có chức năng lưu trữ và vận chuyển tinh trùng. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau bìu ở nam giới trưởng thành, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác nếu không được chẩn đoán đúng. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân, cách chẩn đoán, điều trị và các biến chứng có thể gặp nếu chậm trễ xử lý.

1. Viêm mào tinh hoàn là gì và dấu hiệu nhận biết

Mào tinh hoàn là cấu trúc ống nhỏ, cuộn xoắn nằm ép sát phía sau và trên tinh hoàn, có nhiệm vụ lưu trữ tinh trùng và giúp tinh trùng trưởng thành trước khi di chuyển ra ống dẫn tinh. Viêm mào tinh hoàn xảy ra khi cấu trúc này bị viêm nhiễm, thường do vi khuẩn xâm nhập ngược dòng từ đường tiết niệu hoặc niệu đạo.

Dấu hiệu viêm mào tinh hoàn thường khởi phát từ từ hơn so với các cấp cứu ngoại khoa như xoắn tinh hoàn, giúp phân biệt bước đầu qua các biểu hiện sau:

– Đau âm ỉ, tăng dần vùng bìu trong vài ngày, thường khu trú rõ ở phía sau, trên tinh hoàn bị viêm (vị trí mào tinh) trước khi lan rộng.

– Sưng, nóng đỏ vùng bìu bên bị viêm, có thể sờ thấy mào tinh hoàn cứng, đau hơn bình thường.

– Đau tăng khi đi lại, vận động hoặc khi chạm vào vùng bìu.

– Có thể kèm theo tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần nếu có viêm nhiễm đường tiết niệu đi kèm.

– Sốt nhẹ đến vừa, mệt mỏi trong một số trường hợp viêm nặng hơn.

– Đôi khi có tiết dịch bất thường ở niệu đạo, đặc biệt nếu nguyên nhân liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục.

2. Viêm mào tinh hoàn cấp khác gì với thể mạn tính?

Viêm mào tinh hoàn cấp là dạng phổ biến nhất, đặc trưng bởi triệu chứng khởi phát trong vòng vài ngày, đau và sưng rõ rệt, thường đáp ứng tốt với điều trị kháng sinh nếu được phát hiện sớm và dùng đúng phác đồ.

2.1. Viêm mào tinh hoàn cấp thường gặp ở nhóm tuổi nào?

Ở nam giới trẻ tuổi, đặc biệt dưới 35 tuổi, viêm mào tinh hoàn cấp thường liên quan đến các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu hoặc Chlamydia. Ở nam giới lớn tuổi hơn hoặc có bất thường về đường tiết niệu (như phì đại tuyến tiền liệt gây ứ đọng nước tiểu), nguyên nhân thường liên quan đến vi khuẩn đường ruột thông thường như E. coli lây lan ngược dòng từ bàng quang.

2.2. Khi nào viêm mào tinh hoàn chuyển sang mạn tính?

Nếu viêm cấp không được điều trị dứt điểm, hoặc tái phát nhiều lần, tình trạng có thể chuyển sang thể mạn tính, với biểu hiện đau âm ỉ, khó chịu kéo dài (thường trên 3 tháng) ở mức độ nhẹ hơn nhưng dai dẳng, khó điều trị dứt điểm hơn so với thể cấp tính.

3. Nguyên nhân gây viêm mào tinh hoàn

Nguyên nhân gây viêm mào tinh hoàn chủ yếu là vi khuẩn, lây lan theo hai con đường chính tùy độ tuổi và yếu tố nguy cơ của người bệnh.

Ở nhóm liên quan đến hoạt động tình dục, vi khuẩn lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae) và Chlamydia trachomatis là hai tác nhân hàng đầu. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), đây là các bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến, có thể gây viêm niệu đạo trước khi lan xuống mào tinh hoàn nếu không được điều trị kịp thời.

Ở nhóm không liên quan đến hoạt động tình dục, vi khuẩn thường gặp là các chủng vi khuẩn đường ruột (như E. coli), lây lan ngược dòng từ nhiễm trùng đường tiết niệu, thường gặp hơn ở nam giới lớn tuổi có bất thường giải phẫu đường tiết niệu, từng thực hiện thủ thuật đặt ống thông tiểu hoặc phẫu thuật vùng chậu.

4. Chẩn đoán viêm mào tinh hoàn được thực hiện như thế nào?

Chẩn đoán viêm mào tinh hoàn dựa trên kết hợp thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết.

Bác sĩ thăm khám trực tiếp vùng bìu để đánh giá vị trí đau, mức độ sưng, đồng thời kiểm tra phản xạ cơ bìu để bước đầu phân biệt với xoắn tinh hoàn – tình trạng cấp cứu cần loại trừ ngay vì có cách xử lý hoàn toàn khác. Siêu âm Doppler bìu là phương tiện quan trọng, giúp xác nhận có tình trạng tăng tưới máu tại mào tinh hoàn (đặc trưng của viêm) thay vì giảm tưới máu (đặc trưng của xoắn tinh hoàn).

Bên cạnh đó, xét nghiệm nước tiểu và dịch niệu đạo giúp xác định vi khuẩn gây bệnh, từ đó lựa chọn kháng sinh phù hợp. Với nam giới trẻ tuổi hoặc nghi ngờ liên quan đến hoạt động tình dục, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, Chlamydia.

5. Điều trị viêm mào tinh hoàn như thế nào?

Điều trị viêm mào tinh hoàn chủ yếu dựa vào kháng sinh, được lựa chọn theo nguyên nhân nghi ngờ hoặc xác định qua xét nghiệm.

5.1. Phác đồ kháng sinh theo nguyên nhân

Với trường hợp nghi ngờ liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục, phác đồ kháng sinh thường nhắm đến cả lậu cầu và Chlamydia. Với trường hợp liên quan đến vi khuẩn đường tiết niệu thông thường, kháng sinh sẽ được lựa chọn dựa trên loại vi khuẩn và mức độ nhạy cảm kháng sinh nếu có kết quả nuôi cấy. Người bệnh cần dùng đủ liều, đủ thời gian điều trị theo chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc sớm dù triệu chứng đã giảm, để tránh vi khuẩn kháng thuốc hoặc bệnh tái phát.

5.2. Biện pháp hỗ trợ giảm triệu chứng

Song song với kháng sinh, một số biện pháp hỗ trợ giúp giảm đau, sưng nhanh hơn: nghỉ ngơi, hạn chế vận động mạnh trong giai đoạn viêm cấp; nâng đỡ vùng bìu bằng quần lót nâng đỡ hoặc băng treo; chườm lạnh trong những ngày đầu để giảm sưng; dùng thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định nếu cần. Với bạn tình của người bệnh (trong trường hợp nguyên nhân liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục), việc thăm khám và điều trị đồng thời cũng cần được thực hiện để tránh lây nhiễm qua lại.

6. Biến chứng viêm mào tinh hoàn nếu không điều trị kịp thời

Biến chứng viêm mào tinh hoàn chủ yếu xảy ra khi bệnh không được phát hiện sớm, điều trị không đủ liều hoặc tái phát nhiều lần mà không xử lý dứt điểm nguyên nhân gốc rễ.

Một số biến chứng có thể gặp gồm: áp xe mào tinh hoàn, thường cần can thiệp dẫn lưu hoặc phẫu thuật nếu điều trị kháng sinh đơn thuần không đáp ứng; viêm lan sang tinh hoàn (viêm tinh hoàn – mào tinh hoàn phối hợp), làm tăng mức độ sưng đau và kéo dài thời gian hồi phục; viêm mào tinh hoàn mạn tính với các đợt đau tái phát, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống; và trong một số trường hợp viêm nặng, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng cả hai bên, có thể gây sẹo xơ hóa ống mào tinh, cản trở đường di chuyển của tinh trùng và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản về sau.

Việc thăm khám và điều trị sớm ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ là yếu tố quan trọng nhất giúp hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra các biến chứng kể trên.

Viêm mào tinh hoàn là bệnh lý phổ biến ở nam giới, có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu được chẩn đoán đúng và xử lý kịp thời, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu chủ quan hoặc điều trị không đầy đủ. Để được bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp, người bệnh nên đặt lịch khám tại chuyên khoa Tiết niệu – Nam học của Thu Cúc TCI.

Để đặt lịch khám nhanh chóng, người bệnh có thể tải và sử dụng ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn.