Hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới

Khi đường thở dưới bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn, quá trình hô hấp sẽ bị rối loạn, dẫn đến cảm giác khó thở, thở khò khè và ho kéo dài. Hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới là biểu hiện thường gặp trong nhiều bệnh hô hấp mạn tính, đặc biệt ở người có tiền sử dị ứng hoặc tiếp xúc với khói bụi. Việc nhận biết sớm đóng vai trò quan trọng trong điều trị và phòng biến chứng.

1. Hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới là gì? Đặc điểm và triệu chứng?

Hội chứng tắc nghẽn hô hấp dưới là tình trạng hẹp hoặc tắc xảy ra tại các cơ quan thuộc đường hô hấp dưới như như khí quản, phế quản, tiểu phế quản và phổi (bao gồm phế nang). Sự cản trở này làm giảm lưu lượng không khí ra vào phổi, khiến thì thở ra kéo dài. Tình trạng có thể xuất hiện cấp tính do dị vật hoặc u phổi, làm tăng nguy cơ xẹp phổi, viêm phổi sau tắc nghẽn hay áp xe phổi.

Về mặt lâm sàng, hội chứng này thường gắn liền với hiện tượng ứ khí và phổi quá căng. Người bệnh dễ nhận thấy tiếng thở khò khè, khó thở rõ hơn khi thở ra. Hai bệnh lý điển hình và thường gặp nhất là hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới:

Chất nhầy, dịch tiết hoặc dị vật làm bít lòng phế quản.
Co thắt cơ trơn ở các tiểu phế quản, khiến đường thở bị hẹp.
Thành phế quản phù nề, viêm, phì đại tuyến nhầy hoặc bị khối u xâm lấn.
Đường thở bị chèn ép từ bên ngoài do phù nề hoặc khối u.

Các triệu chứng hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới thường gặp:

Khó thở, đặc biệt là khó thở khi thở ra do luồng khí bị cản trở.
Ho kéo dài, ho nhiều nhằm tống dịch tiết hoặc dị vật ra khỏi đường thở.
Tím môi, tím mặt hoặc đầu chi do thiếu oxy máu khi bệnh tiến triển nặng.
Nhịp thở nhanh, cảm giác gắng sức khi thở, kèm đổ mồ hôi nhiều, nhất là vùng đầu và mặt.

2. Cách xử lý và phòng ngừa khi bị hội chứng tắc nghẽn hô hấp dưới

Hội chứng tắc nghẽn hô hấp dưới có thể gây khó thở kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng phổi nếu không được xử lý đúng cách. Việc nắm rõ các biện pháp xử trí kịp thời kết hợp phòng ngừa chủ động sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

2.1. Hướng điều trị tắc nghẽn đường hô hấp dưới

Việc xử lý hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới cần dựa trực tiếp vào nguyên nhân gây tắc nghẽn. Trong nhiều trường hợp, nội soi phế quản vừa giúp xác định vị trí tổn thương vừa hỗ trợ can thiệp điều trị kịp thời. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp sau:

Thủ thuật Heimlich: Áp dụng khi người bệnh bị hóc thức ăn hoặc dị vật, giúp đẩy vật cản ra khỏi đường thở.
Phẫu thuật: Được thực hiện nhằm loại bỏ hoàn toàn dị vật, khối u hoặc nguyên nhân gây bít tắc đường thở.
Đặt ống nội khí quản: Nhân viên y tế đưa ống vào khí quản để duy trì đường thở thông suốt, thường kết hợp máy thở hỗ trợ hô hấp.
Mở khí quản (tracheostomy): Tạo lỗ thông trực tiếp vào khí quản để người bệnh thở dễ hơn, có thể là giải pháp tạm thời hoặc lâu dài.
Epinephrine: Sử dụng trong trường hợp sưng đường thở do sốc phản vệ.
Corticosteroid hoặc thuốc giãn phế quản: Giúp giảm viêm, giảm co thắt và cải thiện lưu thông không khí.

Với những bệnh lý nền dễ gây hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới, người bệnh thường cần điều trị duy trì lâu dài, bao gồm: Thuốc chống nhiễm trùng, thuốc ức chế viêm (thuốc kháng Histamin hoặc thuốc điều chỉnh Leukotriene), thuốc hít dùng hằng ngày.

2.2. Cách phòng ngừa hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới

Nguyên nhân phổ biến gây tắc nghẽn đường thở dưới là các bệnh mạn tính như hen suyễn và COPD. Vì vậy, việc thăm khám định kỳ để theo dõi và kiểm soát bệnh là yếu tố quan trọng nhất nhằm hạn chế nguy cơ tắc nghẽn. Bên cạnh đó, bạn cũng cần chú ý một số biện pháp phòng ngừa như:

Tránh uống nhiều rượu trước bữa ăn.
Ăn từng miếng nhỏ, ăn chậm và nhai kỹ.
Giám sát chặt chẽ trẻ nhỏ trong bữa ăn hằng hàng.
Hạn chế cho trẻ ăn thực phẩm dễ gây hóc như: nho, bỏng ngô, xúc xích, kẹo tròn…
Để các vật nhỏ ngoài tầm với của trẻ em.
Tránh hút thuốc để bảo vệ đường hô hấp.

Khi không được kiểm soát tốt, hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp dưới có thể dẫn đến suy hô hấp và nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Do đó, người bệnh cần chú ý đến các dấu hiệu khó thở, ho kéo dài để đi khám sớm. Việc kết hợp điều trị y tế, thay đổi thói quen sinh hoạt và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp ổn định đường thở, cải thiện khả năng hô hấp và hạn chế biến chứng về sau.

Nguồn tài liệu tham khảo: Clevelandclinic