Migraine có di truyền không? Nguy cơ mắc bệnh từ gia đình

Những cơn đau nửa đầu tái diễn ở nhiều người thân khiến không ít gia đình lo lắng về khả năng truyền bệnh cho thế hệ sau. Thực tế, yếu tố di truyền có liên quan đến nguy cơ khởi phát migraine, nhưng không phải ai mang yếu tố nguy cơ cũng phát triển bệnh. Vậy migraine có di truyền không, những đặc điểm nào trong tiền sử gia đình cần được lưu ý và làm sao để chủ động kiểm soát nguy cơ? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải đáp đầy đủ.

1. Giải đáp thông tin migraine có di truyền không?

Migraine có di truyền không? Đáp án là có. Chứng đau nửa đầu có liên quan đến yếu tố di truyền, tuy nhiên không di truyền theo quy luật Mendel đơn giản (trừ một dạng hiếm gặp) mà là sự kết hợp của nhiều gen và yếu tố môi trường.

Theo các tài liệu y khoa, khoảng 70% người mắc migraine có tiền sử gia đình từng bị đau nửa đầu, chẳng hạn như cha mẹ hoặc anh chị em ruột. Khả năng di truyền của bệnh trong cộng đồng được ước tính khoảng 42 – 50%. Điều này cho thấy yếu tố gen có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ mắc bệnh, nhưng không đồng nghĩa người có tiền sử gia đình chắc chắn sẽ bị migraine.

Các gen liên quan đến migraine chủ yếu ảnh hưởng đến mức độ nhạy cảm của hệ thần kinh. Người mang những biến thể gen này dễ bị kích hoạt cơn đau hơn khi gặp các yếu tố như căng thẳng, thiếu ngủ, thay đổi nội tiết tố, thời tiết hoặc một số loại thực phẩm. Ngoài ra, một số gen còn chi phối hoạt động của kênh ion trên màng tế bào thần kinh, làm thay đổi quá trình dẫn truyền tín hiệu và góp phần khởi phát cơn đau.

migraine-can-chup-mri-khong — *Migraine có di truyền không? Câu trả lời là có*

Với người có cha hoặc mẹ mắc migraine có nguy cơ bị bệnh cao gấp khoảng 1.5 – 3 lần so với người không có tiền sử gia đình. Nếu cả bố và mẹ đều mắc bệnh, tỷ lệ con cái gặp tình trạng này có thể lên đến 50 – 75%. Tuy nhiên, đây là nguy cơ di truyền tính dễ mắc bệnh, không phải sự truyền bệnh chắc chắn. Lối sống, môi trường và khả năng kiểm soát các yếu tố khởi phát vẫn có ảnh hưởng đến việc bệnh có xuất hiện hay không.

2. Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc migraine ngoài di truyền?

Bên cạnh yếu tố gen, nhiều tác nhân từ môi trường và thói quen sinh hoạt cũng có thể kích hoạt hoặc làm tăng tần suất các cơn migraine. Những yếu tố này tác động đến hoạt động của hệ thần kinh, khiến não bộ nhạy cảm hơn với các kích thích và dễ khởi phát cơn đau. Cụ thể:

Migraine do thiếu ngủ và rối loạn nhịp sinh học: Ngủ không đủ giấc, ngủ quá nhiều hoặc thường xuyên thay đổi giờ ngủ đều có thể kích hoạt migraine. Tình trạng này làm xáo trộn đồng hồ sinh học, ảnh hưởng đến hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh và làm giảm ngưỡng chịu đau. Vì vậy, người bệnh dễ xuất hiện cơn đau đầu trong hoặc sau khi thức dậy.
Căng thẳng kéo dài: Stress là một trong những tác nhân phổ biến gây khởi phát migraine. Sự thay đổi hormone stress như cortisol và adrenaline khi căng thẳng hoặc đột ngột thư giãn sau thời gian áp lực cũng làm kích hoạt cơn đau.
Thay đổi nội tiết tố: Phụ nữ có nguy cơ mắc migraine cao gấp khoảng 2 lần nam giới, một phần do ảnh hưởng của hormone estrogen. Sự dao động estrogen trong chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ, giai đoạn tiền mãn kinh hoặc khi sử dụng thuốc tránh thai nội tiết làm xuất hiện các cơn đau nửa đầu.
Yếu tố môi trường: Ánh sáng mạnh, tiếng ồn lớn, mùi nước hoa hoặc hóa chất nồng, thay đổi thời tiết và áp suất không khí đột ngột đều có thể trở thành tác nhân kích hoạt cơn đau ở người nhạy cảm.
Lạm dụng thuốc giảm đau: Sử dụng thuốc cắt cơn đau đầu trên 2 – 3 lần mỗi tuần sẽ dẫn đến đau đầu do lạm dụng thuốc. Tình trạng này khiến cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn, từ đó việc kiểm soát migraine cũng trở nên khó khăn.
Chế độ ăn không lành mạnh: Bỏ bữa, ăn uống thất thường hoặc sử dụng một số thực phẩm như phô mai lâu năm, thịt chế biến sẵn, thực phẩm chứa MSG và rượu vang đỏ có thể gây khởi phát migraine ở một số người.

Migraine với đau đầu thông thường là 2 tình trạng dễ bị nhầm lẫn nhất. Để phân biệt, người bệnh cần nhớ migraine gây đau nhói hoặc dữ dội ở một bên đầu, tăng khi vận động, kéo dài 4 – 72 giờ và có thể kèm buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, tiếng ồn hoặc dấu hiệu tiền triệu (aura). Trong khi đó, đau đầu thông thường, điển hình là đau đầu do căng thẳng, thường gây cảm giác âm ỉ, siết chặt ở hai bên đầu, mức độ nhẹ đến trung bình và ít ảnh hưởng khi vận động.

migraine-khi-nao-nguy-hiem — *Các yếu tố dẫn đến tình trạng migraine ngoài di truyền*

3. Bị đau nửa đầu migraine khi nào cần thăm khám sớm?

Phần lớn các cơn migraine lành tính, không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, người bệnh cần cảnh giác nếu cơn đau xuất hiện bất thường hoặc đi kèm dấu hiệu thần kinh. Nhận biết migraine khi nào nguy hiểm giúp phát hiện sớm những bệnh lý nghiêm trọng có triệu chứng tương tự. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các biểu hiện.

Cơn đau đầu đột ngột và dữ dội, đạt mức nghiêm trọng chỉ trong vài giây đến vài phút.

Có cảm giác tê bì, yếu một bên cơ thể, méo miệng hoặc mất khả năng vận động.
Rối loạn ngôn ngữ với các biểu hiện nói khó, nói lắp hoặc không hiểu lời người khác.
Ý thức lơ mơ, lú lẫn, ngủ gà hoặc mất ý thức.
Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực bất thường.
Triệu chứng đi kèm: Sốt cao, cứng gáy, co giật hoặc đau đầu lần đầu xuất hiện ở người trên 50 tuổi, người có tiền sử ung thư hay suy giảm miễn dịch.

Vậy migraine cần chụp MRI không? Không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện kỹ thuật này. Người mắc migraine điển hình, có triệu chứng ổn định và kết quả khám thần kinh bình thường thường không cần chụp MRI hoặc CT sọ não thường quy.

Bác sĩ có thể chỉ định MRI não khi cơn đau thay đổi bất thường, tiến triển nặng hoặc đi kèm dấu hiệu thần kinh khu trú. Phương pháp này giúp phát hiện hoặc loại trừ các nguyên nhân đau đầu thứ phát như u não, dị dạng mạch máu, xuất huyết não và nhồi máu não.

dieu-tri-du-phong-migraine — *Những trường hợp đau nửa đầu migraine nguy hiểm cần đi khám sớm*

4. Cách kiểm soát nguy cơ và điều trị dự phòng migraine là gì?

Migraine là bệnh lý thần kinh mạn tính, chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát bằng cách điều chỉnh lối sống và sử dụng thuốc phù hợp. Dù migraine có di truyền không là vấn đề được nhiều người quan tâm, yếu tố gen không quyết định hoàn toàn khả năng khởi phát bệnh. Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ và hạn chế tái phát gồm:

Duy trì giấc ngủ ổn định: Ngủ đủ 7 – 8 tiếng mỗi đêm, cố định giờ đi ngủ và thức dậy. Tránh thức khuya, thiếu ngủ hoặc ngủ quá nhiều vì đều có thể kích hoạt cơn đau.
Nhận diện và hạn chế yếu tố khởi phát: Ghi nhật ký đau đầu để xác định các tác nhân như căng thẳng, rượu bia, caffeine, ánh sáng mạnh, mùi hương nồng hoặc một số thực phẩm.
Tăng cường vận động: Duy trì các hoạt động phù hợp như đi bộ, yoga, kết hợp thư giãn tinh thần để giảm căng thẳng.
Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý: Ăn đúng bữa, không bỏ bữa, uống đủ nước và hạn chế các chất kích thích.
Điều trị dự phòng migraine bằng thuốc: Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm thuốc chẹn beta (Propranolol, Metoprolol), thuốc chống co giật (Topiramate, Valproate), thuốc chống trầm cảm (Amitriptyline, Venlafaxine), thuốc kháng CGRP và OnabotulinumtoxinA (Botox) đối với migraine mạn tính.

Mục tiêu của điều trị dự phòng là giảm tần suất, mức độ đau, hạn chế bệnh tiến triển mạn tính và cải thiện chất lượng cuộc sống. Người có người thân mắc migraine nên chú ý theo dõi sức khỏe, thăm khám chuyên khoa Thần kinh khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ và không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định.

Những thông tin trên chắc hẳn đã giải đáp cho bạn thông tin migraine có di truyền không. Bệnh liên quan đến nhiều gen và yếu tố môi trường, do đó người có tiền sử gia đình cần chú ý theo dõi các biểu hiện bất thường. Tuy nhiên, mang yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn mắc bệnh. Duy trì giấc ngủ điều độ, hạn chế căng thẳng, tránh tác nhân kích thích và tuân thủ hướng dẫn điều trị là những biện pháp quan trọng giúp kiểm soát migraine lâu dài.