Thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai có dùng được không?

Việc dùng thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai cần được xem xét rất thận trọng vì có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi. Nhiều người băn khoăn liệu thuốc lợi tiểu có an toàn cho thai kỳ hay không và cần lưu ý những gì khi sử dụng. Nội dung dưới đây sẽ giúp làm rõ lợi ích, rủi ro và các nguyên tắc quan trọng khi dùng thuốc lợi tiểu trong thời gian mang thai.

1. Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc lợi tiểu không?

Thuốc lợi tiểu còn gọi là thuốc giúp loại bỏ nước thừa qua nước tiểu, thường được sử dụng để điều trị tăng huyết áp, suy tim hoặc phù nề ở người lớn. Tuy nhiên, trong thai kỳ, việc sử dụng chúng đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo các hướng dẫn y tế từ các tổ chức uy tín như Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ (ACOG) và Hội Tim mạch Châu Âu (ESC), thuốc lợi tiểu không được khuyến nghị sử dụng thường quy cho phụ nữ mang thai. Lý do chính là trong thai kỳ bình thường, cơ thể người mẹ cần tăng thể tích máu để nuôi dưỡng thai nhi. Thuốc lợi tiểu làm giảm thể tích tuần hoàn của mẹ, từ đó có thể làm giảm lưu lượng máu qua nhau thai, gây nguy cơ thiếu hụt oxy và dinh dưỡng cho thai nhi.

Tuy nhiên, thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai không phải là chống chỉ định tuyệt đối. Chúng vẫn được sử dụng trong những trường hợp bệnh lý nghiêm trọng đe dọa tính mạng người mẹ mà các phương pháp khác không hiệu quả.

2. Khi nào bác sĩ chỉ định thuốc lợi tiểu cho bà bầu

Bác sĩ chỉ kê đơn thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai khi lợi ích điều trị cho mẹ vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn cho con. Các trường hợp cụ thể bao gồm:

Suy tim sung huyết: Thuốc lợi tiểu (Furosemide) là cần thiết để cứu sống người mẹ, khi tim người mẹ không thể bơm máu hiệu quả, dẫn đến ứ dịch tại phổi (phù phổi cấp)
Phù phổi cấp: Tình trạng dịch tích tụ trong phổi đe dọa tính mạng, có thể xảy ra do tiền sản giật nặng hoặc bệnh tim mạch.
Bệnh thận mạn tính hoặc hội chứng thận hư: Khi thận không thể lọc nước tiểu hiệu quả, gây ứ nước nghiêm trọng và ảnh hưởng đến chức năng các cơ quan khác, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai.
Tăng huyết áp mạn tính nghiêm trọng: Ở những phụ nữ đã bị tăng huyết áp trước khi mang thai và đang điều trị ổn định bằng thuốc lợi tiểu, bác sĩ có thể cân nhắc cho tiếp tục dùng (với liều thấp nhất có thể).

3. Các nhóm thuốc lợi tiểu dùng cho phụ nữ có thai

Không phải thuốc lợi tiểu nào cũng an toàn như nhau khi dùng cho phụ nữ mang thai. Mỗi nhóm thuốc có mức độ rủi ro và lưu ý riêng:

Nhóm lợi tiểu quai, như Furosemide (Lasix), thường được dùng trong các trường hợp cấp cứu như suy tim hoặc phù phổi vì tác dụng nhanh và mạnh. Tuy nhiên, thuốc có thể qua nhau thai và kích thích thai nhi đi tiểu, dù chưa ghi nhận rõ nguy cơ gây dị tật.
Nhóm Thiazide, điển hình là Hydrochlorothiazide, thường dùng điều trị tăng huyết áp mạn tính nhưng có nguy cơ gây rối loạn điện giải cho cả mẹ và thai nhi, như hạ kali hoặc hạ natri máu, nên không được ưu tiên lựa chọn.
Nhóm lợi tiểu giữ kali, ví dụ Spironolactone, thường được khuyến cáo tránh dùng trong thai kỳ vì có tác dụng kháng nội tiết tố nam, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển giới tính của thai nhi, đặc biệt ở giai đoạn sớm.

Có thể thấy, thuốc lợi tiểu quai (Furosemide) là nhóm thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai duy nhất được khuyến cáo sử dụng. Tuy nhiên, chỉ sử dụng thuốc lợi tiểu cho bà bầu trong những trường hợp cấp cứu kể trên.

4. Nguy cơ và tác dụng phụ khi dùng thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai

Việc dùng thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai mang đến những rủi ro cho cả hai mẹ con, đòi hỏi phải được theo dõi sát sao:

Đối với người mẹ:

Rối loạn điện giải: Mất Kali và Natri qua nước tiểu gây mệt mỏi, chuột rút, rối loạn nhịp tim.
Gây tụt huyết áp, chóng mặt, ngất xỉu, đặc biệt nguy hiểm khi thay đổi tư thế.
Một số thuốc lợi tiểu nhóm Thiazide có thể làm tăng nhẹ đường huyết và nồng độ axit uric.

Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh:

Suy giảm tưới máu nhau thai có thể dẫn đến thai chậm tăng trưởng trong tử cung hoặc thiểu ối (ít nước ối).
Vàng da và giảm tiểu cầu
Hạ đường huyết sơ sinh: Đã có ghi nhận ở trẻ có mẹ dùng thuốc lợi tiểu kéo dài.

5. Cách giảm phù an toàn cho phụ nữ mang thai không dùng thuốc

Đa số các trường hợp phù chân trong thai kỳ là sinh lý (do tử cung chèn ép tĩnh mạch chủ dưới và thay đổi nội tiết tố). Bạn có thể áp dụng các biện pháp không dùng thuốc rất hiệu quả sau:

Nằm nghiêng sang trái: Đây là tư thế vàng trong thai kỳ, giúp máu lưu thông tốt hơn và giảm phù.
Sử dụng tất y khoa: Đeo tất nén vào buổi sáng trước khi xuống giường giúp ngăn ngừa máu dồn ứ ở chân.
Khi ngồi hoặc nằm nghỉ, hãy kê chân cao hơn mức tim để lợi dụng trọng lực đưa máu về tim. Tránh đứng hoặc ngồi thõng chân quá lâu.
Chế độ ăn uống: Không cần kiêng muối tuyệt đối nhưng nên hạn chế đồ ăn quá mặn (dưa cà muối, thực phẩm đóng hộp) để tránh giữ nước.
Uống đủ nước (2-2.5 lít/ngày) giúp thận lọc bỏ độc tố và muối dư thừa tốt hơn, từ đó giảm phù.
Ngâm chân trong nước ấm (không quá nóng) hoặc massage nhẹ nhàng vuốt từ bàn chân ngược lên đùi giúp kích thích tuần hoàn.
Đi bộ hoặc bơi lội là những bài tập tuyệt vời giúp bơm máu từ chi dưới trở về tim nhờ sự co bóp của cơ bắp chân.

Phù nề đôi khi là dấu hiệu cảnh báo các biến chứng nguy hiểm như Tiền sản giật hoặc huyết khối tĩnh mạch sâu. Hãy đến bệnh viện ngay nếu bạn gặp các dấu hiệu sau:

Sưng phù nhanh ở mặt, quanh mắt, hoặc hai tay.
Phù không đối xứng
Đau đầu dữ dội không đáp ứng thuốc giảm đau.
Nhìn mờ, thấy đốm sáng hoặc chớp sáng trước mắt.
Đau dữ dội vùng dưới xương ức hoặc bên phải bụng trên.
Khó thở, tức ngực: Dấu hiệu của phù phổi hoặc thuyên tắc phổi.

Thuốc lợi tiểu cho phụ nữ mang thai không phải là giải pháp an toàn để trị phù và có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Với bà bầu, nhóm thuốc này chỉ nên được dùng trong những trường hợp bệnh tim hoặc thận nghiêm trọng, khi thật sự cần thiết và phải có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ. Đối với tình trạng phù nề thông thường trong thai kỳ, nên ưu tiên các biện pháp điều chỉnh lối sống và sinh hoạt lành mạnh thay vì dùng thuốc.

Nguồn tài liệu tham khảo: Utswmed, Midwivesofnj, Healthline, NCBI, Mayoclinic, ACC, Uktis, Ahajournals