Tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ?

Nhiều người có thắc mắc tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ dù chỉ dùng để trị dị ứng. Thực tế, đây là tác dụng phụ khá phổ biến và có liên quan trực tiếp đến cách thuốc tác động lên hệ thần kinh. Khi hiểu rõ nguyên nhân, bạn sẽ biết cách chọn loại thuốc phù hợp để vừa giảm triệu chứng dị ứng, vừa hạn chế cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ trong sinh hoạt hằng ngày.

1. Tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ?

Tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ là vì chúng tác động trực tiếp đến hoạt động của histamine trong não. Histamine không chỉ tham gia vào phản ứng dị ứng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự tỉnh táo, khả năng tập trung và nhịp sinh học ngủ – thức của cơ thể. Khi histamine bị chặn, não sẽ phát tín hiệu nghỉ ngơi, dẫn đến cảm giác buồn ngủ và mệt mỏi.

Đối với các thuốc kháng histamin thế hệ 1, hoạt chất có khả năng vượt qua hàng rào máu não. Khi xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, thuốc sẽ chặn thụ thể H1, làm histamin không thể phát huy tác dụng. Lúc này, não bộ hiểu rằng cơ thể đang ở trạng thái cần nghỉ ngơi, từ đó kích hoạt cảm giác buồn ngủ, mệt mỏi, uể oải và giảm khả năng tập trung. Đây là lý do nhóm thuốc này thường gây an thần rõ rệt, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc, đặc biệt với người lái xe hoặc làm việc cần sự tỉnh táo.

Ngược lại, thuốc kháng histamin thế hệ 2 có cấu trúc hóa học khác, khó đi qua hàng rào máu não. Nhờ đó, thuốc chủ yếu tác động lên thụ thể histamin ở ngoại biên để giảm các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, sổ mũi, ngứa, nổi mề đay mà ít ảnh hưởng đến histamin trong não. Vì vậy, nhóm thuốc này thường không hoặc rất ít gây buồn ngủ, phù hợp hơn cho người cần làm việc, học tập và sinh hoạt ban ngày.

2. Các thuốc kháng histamin không gây buồn ngủ

Các thuốc kháng histamin không gây buồn ngủ chủ yếu thuộc nhóm thế hệ 2. Nhóm này được đánh giá an toàn hơn trong sinh hoạt hằng ngày vì ít ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, nhờ đó hạn chế tình trạng buồn ngủ, mệt mỏi hay giảm tập trung.

Danh sách các thuốc kháng histamin không gây buồn ngủ thường dùng đó là:

• Cetirizin
• Loratadin
• Levocetirizin
• Desloratadin
• Acrivastin
• Bilastin
• Rupatadin
• Mizolastin
• Fexofenadin

Các thuốc này khó đi qua hàng rào máu não, vì vậy ít tác động đến histamin trong não – chất có vai trò duy trì sự tỉnh táo. Nhờ đó, thuốc vẫn làm giảm triệu chứng dị ứng (hắt hơi, sổ mũi, ngứa, nổi mề đay…) nhưng không gây buồn ngủ rõ rệt như nhóm thế hệ 1. Đây là ưu điểm lớn đối với người cần làm việc, lái xe hoặc học tập.

3. Các thuốc kháng histamin gây buồn ngủ

Các thuốc kháng histamin gây buồn ngủ thuộc nhóm thế hệ 1. Đặc điểm chung của nhóm này là dễ đi qua hàng rào máu não, từ đó ức chế histamin trong não. Vì vậy, ngoài tác dụng chống dị ứng, thuốc còn gây an thần, buồn ngủ, mệt mỏi và giảm tập trung.

Một số thuốc kháng histamin thường dùng gồm:

• Chlorphenamin
• Clemastin
• Diphenhydramine
• Hydroxyzin
• Promethazin
• Cyproheptadin
• Ketotifen
• Alimemazin
• Cinnarizine

Nhóm thuốc này tuy giảm triệu chứng dị ứng hiệu quả nhưng không phù hợp cho người lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy móc do nguy cơ buồn ngủ. Với phụ nữ cho con bú, thuốc còn có thể gây ngủ gà, quấy khóc ở trẻ nên cần hết sức thận trọng và chỉ sử dụng khi có chỉ định y tế. Đây chính là ví dụ rõ ràng để giải thích thêm tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ và vì sao cần lựa chọn thuốc phù hợp.

Có thể hiểu tại sao thuốc kháng histamin gây buồn ngủ là do một số loại thuốc, đặc biệt nhóm thế hệ 1, có khả năng đi vào não và ức chế histamin – chất duy trì sự tỉnh táo. Khi histamine bị chặn, não sẽ phát tín hiệu nghỉ ngơi, gây cảm giác buồn ngủ và mệt mỏi. Vì vậy, nếu cần dùng thuốc mà vẫn phải làm việc, lái xe hay học tập, nên ưu tiên nhóm thuốc kháng histamin thế hệ 2 ít gây buồn ngủ.