Những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm hiệu quả

Khi ho kèm theo đờm, nhiều người thắc mắc ho có đờm uống kháng sinh gì để nhanh khỏi. Tuy nhiên, tự ý dùng những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm có thể gây rủi ro cho sức khỏe. Kháng sinh chỉ hiệu quả khi nguyên nhân ho có đờm là do nhiễm khuẩn, và việc sử dụng cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ sau khi thăm khám.

1. Có phải cứ bị ho là dùng kháng sinh không? Vì sao?

Không phải cứ bị ho là dùng kháng sinh. Phần lớn ho do virus gây ra, như các trường hợp viêm phế quản cấp, chiếm khoảng 90–95% ở người lớn khỏe mạnh. Kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không tác dụng với virus, nên uống kháng sinh khi ho do virus không giúp giảm triệu chứng hay rút ngắn thời gian bệnh, mà còn gây tác dụng phụ và tăng nguy cơ kháng thuốc.

Ngoài ra, sau khi virus bị cơ thể loại bỏ, cơn ho có thể kéo dài do đường hô hấp vẫn nhạy cảm, gọi là ho sau nhiễm trùng. Trong trường hợp này, dùng kháng sinh cũng không có hiệu quả.

2. Ho có đờm: Trường hợp nào cần dùng kháng sinh?

Đối với ho có đờm, tình trạng phức tạp hơn. Ho có đờm (còn gọi là ho ướt hoặc ho sản xuất) xảy ra khi đường hô hấp sản xuất chất nhầy để loại bỏ chất kích thích. Một quan niệm cực kỳ phổ biến là: “Đờm trắng là do lạnh/virus, đờm xanh hoặc vàng là do vi khuẩn cần uống kháng sinh”. Tuy nhiên, nó không đúng trong tất cả các trường hợp, ví dụ như ho do virus cúm nặng vẫn có thể ra đờm xanh.

Các bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc trị ho có đờm hay cụ thể hơn là những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm khi có các bằng chứng rõ ràng về nhiễm trùng vi khuẩn, bao gồm các tình huống sau:

• Viêm phổi: Dấu hiệu: Sốt cao, lạnh run, đau ngực khi thở hoặc ho, khó thở, nhịp thở nhanh. Chụp X-quang phổi thấy đám mờ. Đây là tình trạng cấp cứu cần kháng sinh ngay lập tức.
• Ho gà: Dấu hiệu: Cơn ho dữ dội, kéo dài, tạo tiếng rít khi hít vào, nôn sau khi ho.
• Đợt cấp của Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD): Bệnh nhân có tiền sử COPD, nay ho tăng lên, đờm đổi màu và khó thở tăng. Theo tiêu chuẩn Anthonisen, trường hợp này cần kháng sinh.
• Triệu chứng kéo dài hoặc trở nặng: Sốt kéo dài quá 3-4 ngày không giảm. Cơn ho kéo dài trên 3 tuần, hay trong trường hợp bệnh nhân bị cúm, đã đỡ, nhưng sau đó đột ngột sốt lại và ho nặng hơn (dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn).
• Xét nghiệm cận lâm sàng: Xét nghiệm máu cho thấy Bạch cầu tăng cao, chỉ số viêm CRP hoặc Procalcitonin tăng cao (gợi ý nhiễm khuẩn) để chỉ định những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm.

3. Khi ho có đờm uống kháng sinh gì?

Khi đã xác định ho có đờm là do vi khuẩn, những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm sau đây sẽ được sử dụng:

3.1. Nhóm Beta-lactam (Lựa chọn đầu tay)

Đây thường là lựa chọn đầu tiên cho các nhiễm trùng hô hấp thông thường do tính an toàn và hiệu quả trên các vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae hay Haemophilus influenzae. Nhóm này cũng là nhóm thuốc kháng sinh trị ho đờm cho trẻ em.

• Amoxicillin: Chỉ định: Viêm phế quản cấp do vi khuẩn, viêm phổi nhẹ ở người khỏe mạnh.
• Amoxicillin + Clavulanate (Ví dụ: Augmentin): Chỉ định: Dùng cho các trường hợp nghi ngờ vi khuẩn kháng thuốc, người có bệnh nền, người già hoặc đã dùng Amoxicillin đơn độc không đỡ.

3.2. Nhóm Macrolide (Lựa chọn thay thế hoặc phối hợp)

Nhóm này thường được dùng khi bệnh nhân dị ứng với Penicillin/Beta-lactam hoặc nghi ngờ nhiễm vi khuẩn không điển hình (Atypical bacteria như Mycoplasma pneumoniae).

• Azithromycin: Chỉ định: Ho gà, viêm phổi do vi khuẩn không điển hình, hoặc thay thế khi dị ứng Penicillin. Ưu điểm là Liều dùng ngắn ngày (thường 3-5 ngày) do thuốc tồn tại lâu trong mô phổi.

• Clarithromycin: Tác dụng tương tự Azithromycin nhưng thường phải uống nhiều lần trong ngày hơn và dễ gây đắng miệng.

3.3. Nhóm Fluoroquinolone hô hấp (lựa chọn sau cùng/Mạnh)

Nhóm Fluoroquinolone hô hấp (lựa chọn sau cùng) là kháng sinh mạnh, phổ rộng, nhưng không nên dùng ngay từ đầu cho ho đơn thuần do nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng như ảnh hưởng đến gân, khớp và thần kinh.

Ví dụ: Levofloxacin và Moxifloxacin chỉ được chỉ định cho viêm phổi nặng, viêm phổi ở người có nhiều bệnh nền, hoặc khi các thuốc nhóm A và B không hiệu quả.

3.4. Nhóm Tetracycline

Nhóm Tetracycline bao gồm Doxycycline, là lựa chọn hiệu quả và chi phí thấp cho viêm phổi cộng đồng nhẹ hoặc các nhiễm trùng do vi khuẩn không điển hình.

Lưu ý quan trọng: Khi dùng kháng sinh, không ngưng thuốc khi thấy đỡ (phải uống hết số ngày quy định để tránh vi khuẩn kháng thuốc), đồng thời uống đúng giờ để duy trì nồng độ ổn định trong máu. Thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo khoa học về dược lý. Kháng sinh là thuốc kê đơn, tuyệt đối không tự ý mua uống nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Việc dùng những loại thuốc kháng sinh trị ho có đờm phải dựa trên chẩn đoán chính xác nguyên nhân. Thay vì tự ý mua thuốc, người bệnh nên tham khảo bác sĩ để được kê đơn phù hợp, hoặc sử dụng các thuốc trị ho có đờm khác như long đờm, loãng đờm khi ho không do nhiễm khuẩn. Tuân thủ chỉ định điều trị giúp bệnh nhanh khỏi và ngăn ngừa tình trạng kháng kháng sinh.

Nguồn thông tin tham khảo: CDC, Mayo Clinic, Cleveland Clinic