Khắc phục dị ứng penicillin: Các giải pháp thay thế an toàn

Theo thống kê của CDC, phản ứng quá mẫn với penicillin như phát ban xảy ra ở khoảng 1–10% bệnh nhân, trong khi sốc phản vệ dưới 0,05%. Vì vậy, nhiều bệnh nhân và người nhà thường băn khoăn rằng, dị ứng penicillin thay thế bằng kháng sinh khác có được không? Khi gặp tình trạng này, việc biết dị ứng penicillin thì dùng kháng sinh gì hợp lý là rất quan trọng để điều trị hiệu quả, an toàn và tránh nguy cơ phản ứng nghiêm trọng.

1. Các kháng sinh có thể thay thế khi dị ứng penicillin

Dị ứng penicillin thay thế bằng kháng sinh nào là vấn đề quan trọng để đảm bảo điều trị hiệu quả mà không gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Khi bệnh nhân có tiền sử dị ứng penicillin, đặc biệt là dị ứng loại I với các biểu hiện như nổi mề đay, phù thanh quản, co thắt phế quản hoặc hạ huyết áp, cần tránh dùng các kháng sinh nhóm beta-lactam nếu có thuốc thay thế phù hợp.

Dưới đây là các kháng sinh có thể thay thế khi dị ứng penicillin:

1.1. Cephalosporin thế hệ 2 và 3

Nhóm này gồm các thuốc như Cefuroxime, Ceftriaxone, Ceftazidime. Lý do dị ứng penicillin thay thế bằng cephalosporin thế hệ 2 và 3 là vì thuốc có cấu trúc chuỗi bên khác với penicillin, ít khả năng gây phản ứng chéo, là lựa chọn ưu tiên khi cần điều trị nhiễm trùng nặng dưới giám sát y tế. Lưu ý: Tránh dùng cho bệnh nhân dị ứng nặng với penicillin trong các trường hợp nhiễm trùng nhẹ nếu có lựa chọn khác.

1.2. Các loại kháng sinh khác

Khi bệnh nhân dị ứng penicillin, nhiều nhóm kháng sinh khác có thể được sử dụng thay thế an toàn như:

• Tetracycline (ví dụ như doxycycline),
• Nhóm Quinolone (ví dụ như ciprofloxacin, Levofloxacin),
• Nhóm Macrolide (ví dụ như clarithromycin, Erythromycin, Azithromycin, Clindamycin),
• Nhóm Aminoglycoside (ví dụ như gentamicin, Amikacin),
• Nhóm Glycopeptide (ví dụ như vancomycin),
• Nhóm Kháng sinh ức chế tổng hợp Protein khác (như Linezolid),
• Nhóm Kháng sinh tác động lên tổng hợp Acid Nucleic/Chuyển hóa (như Metronidazole, Co-trimoxazole, Nitrofurantoin)
•  Nhóm Kháng sinh tác động lên màng tế bào (như Colistimethate)
• Nhóm dẫn xuất Acid Phosphonic (như Fosfomycin)

Lý do khi dị ứng penicillin thay thế hợp lý là vì những nhóm kháng sinh này không liên quan đến penicillin và an toàn cho bệnh nhân dị ứng penicillin. Tuy nhiên, trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc mới nào, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để đảm bảo an toàn, hiệu quả và liều lượng phù hợp.

2. Cách lựa chọn kháng sinh thay thế penicillin phù hợp

Dưới đây là hướng dẫn của NHS với lựa chọn kháng sinh thay thế penicillin phù hợp với một số bệnh nhiễm trùng:

3. Lưu ý quan trọng khi dùng kháng sinh thay thế penicillin

Khi dị ứng penicillin thay thế các kháng sinh khác cần lưu ý:

• Thăm khám chuyên khoa: Gặp bác sĩ chuyên khoa Dị ứng để xét nghiệm chính xác và nhận danh mục kháng sinh thay thế an toàn, giảm nguy cơ dị ứng chéo, đặc biệt với nhóm Cephalosporin.
• Không tự ý dùng thuốc: Tuyệt đối không dùng kháng sinh nếu không có chỉ định, vì một số thuốc có cấu trúc hóa học tương đồng với penicillin dễ gây phản ứng dây chuyền.
• Luôn khai báo y tế: Thông báo rõ tình trạng dị ứng cho tất cả nhân viên y tế (bác sĩ, dược sĩ, nha sĩ) trước khi thực hiện thủ thuật hoặc nhận đơn thuốc.
• Sử dụng vòng tay cảnh báo: Đeo vòng tay hoặc thẻ y tế để nhân viên cấp cứu nhận biết tình trạng dị ứng và xử lý kịp thời trong trường hợp khẩn cấp hoặc bạn bất tỉnh.

4. Trường hợp nào cần đi khám ngay?

Dị ứng penicillin không chỉ gây phản ứng tức thì mà còn có thể khởi phát muộn sau vài ngày hoặc vài tuần, kèm theo các biến chứng nghiêm trọng. Khi gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, cần đi khám ngay để được xử lý kịp thời.

• Bệnh huyết thanh: Sốt, đau khớp, phát ban, sưng phù và buồn nôn.
• Thiếu máu do thuốc: Penicillin có thể phá hủy hồng cầu, gây mệt mỏi, khó thở và nhịp tim không đều.
• Hội chứng DRESS: Phát ban diện rộng, tăng bạch cầu ái toan, có thể dẫn đến suy đa tạng (tim, phổi, thận, gan).
• Hội chứng Stevens-Johnson & Hoại tử biểu bì nhiễm độc (SJS/TEN): Phồng rộp, trợt loét da và niêm mạc toàn thân, cần cấp cứu ngay.
• Viêm thận kẽ cấp tính: Tổn thương thận, tiểu ra máu, sốt, sưng nề, có thể dẫn đến suy thận cấp hoặc rối loạn ý thức.

Dị ứng penicillin thay thế thuốc kháng sinh hợp lý là bước quan trọng để đảm bảo điều trị nhiễm trùng an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân. Bằng cách phối hợp chặt chẽ với bác sĩ, lựa chọn kháng sinh thay thế phù hợp và ghi chép đầy đủ tình trạng dị ứng, bệnh nhân có thể kiểm soát bệnh tốt, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Nguồn thông tin tham khảo: CDC