Các thuốc giảm ho kháng histamin

Thuốc giảm ho kháng histamin được nhiều người sử dụng khi gặp tình trạng ho kèm sổ mũi, hắt hơi do dị ứng. Tuy nhiên, không phải loại ho nào cũng phù hợp với nhóm thuốc này. Việc hiểu rõ tác dụng, chỉ định và hạn chế của thuốc sẽ giúp người bệnh sử dụng đúng cách, an toàn và hiệu quả hơn.

1. Ho do dị ứng và vai trò của histamin

Ho do dị ứng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng như bụi mịn, phấn hoa, lông thú, nấm mốc, khói thuốc… Hệ miễn dịch lúc này phản ứng quá mức và giải phóng histamin – một chất trung gian quan trọng trong phản ứng dị ứng.

thuốc giảm ho kháng histamin — Ho do dị ứng xuất hiện khi cơ thể tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng

Vai trò của histamin trong ho dị ứng:

Histamin gây kích thích niêm mạc mũi – họng, làm người bệnh cảm thấy ngứa cổ, rát họng và muốn ho.
Làm tăng tiết dịch mũi, dịch chảy xuống họng (chảy dịch sau mũi) khiến cổ họng bị vướng, dẫn đến ho kéo dài.
Gây phù nề đường hô hấp, làm hẹp lòng đường thở, tăng phản xạ ho.
Ở một số người, histamin có thể gây co thắt phế quản nhẹ, làm ho nhiều hơn, nhất là về đêm.

Vì vậy, histamin chính là yếu tố trực tiếp gây ra các triệu chứng dị ứng và kích thích ho. Khi ho xuất phát từ dị ứng, việc ức chế histamin sẽ giúp giảm ho hiệu quả.

2. Thuốc giảm ho kháng histamin là gì?

Thuốc giảm ho kháng histamin là nhóm thuốc có tác dụng ức chế hoạt động của histamin (chất trung gian gây dị ứng trong cơ thể). Khi histamin bị ngăn chặn, các triệu chứng như ngứa họng, kích ứng đường hô hấp, chảy mũi hay ho do dị ứng sẽ được cải thiện. Vì vậy, nếu bạn đang băn khoăn thuốc kháng histamin có giảm ho không thì câu trả lời là CÓ, nhưng chỉ hiệu quả khi nguyên nhân ho là dị ứng.

3. Các thuốc giảm ho kháng histamin thường dùng

Các thuốc giảm ho kháng histamin hiện nay chủ yếu thuộc thế hệ 1. Nhóm thuốc này vừa có tác dụng chống dị ứng, vừa làm khô dịch tiết đường hô hấp, nhờ đó giúp giảm ho hiệu quả trong các trường hợp ho do dị ứng:

Chlorpheniramine: Là thuốc giảm ho kháng histamin h1 được sử dụng rất phổ biến nhất, giúp giảm hắt hơi, sổ mũi, ngứa họng và ho do dị ứng.
Dexchlopheniramin 2mg (tên khác là polamin, polaramin): Tác dụng tương tự chlorpheniramine nhưng mạnh hơn.
Diphenhydramine: Có tác dụng giảm ho và gây buồn ngủ. dùng trong các trường hợp ho dị ứng về đêm.
Promethazine: Ngoài tác dụng kháng histamin còn gây an thần nhẹ. Giúp bệnh nhân dễ ngủ hơn khi ho nhiều.
Theralen: Thường dùng cho trẻ em. Dạng bào chế chủ yếu là siro.
Toplexil: Được sử dụng phổ biến trong điều trị ho do dị ứng. Có tác dụng làm dịu đường hô hấp.

Lưu ý: Các thuốc kháng histamin giảm ho nêu trên chỉ hiệu quả khi nguyên nhân là dị ứng, còn với ho do cảm lạnh thông thường thì hầu như không mang lại tác dụng rõ rệt. Ngoài ra, nhóm thuốc này có thể gây ra một số tác dụng phụ, vì vậy không nên sử dụng kéo dài, nhất là ở trẻ nhỏ nếu chưa có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.

4. Thuốc giảm ho kháng histamin phù hợp với loại ho nào? Khi nào không nên tự ý sử dụng?

4.1. Chỉ định dùng thuốc giảm ho kháng histamin

Thuốc giảm ho kháng histamin chỉ phù hợp trong các trường hợp ho do dị ứng, đó là:

Ho do dị ứng thời tiết kèm sổ mũi trong, hắt hơi liên tục, ngứa mũi, ngứa họng, chảy nước mắt
Ho do viêm mũi dị ứng, chảy dịch mũi xuống họng
Ho khi tiếp xúc với dị nguyên như bụi, phấn hoa, lông thú, nấm mốc

Nguyên nhân là do histamin được giải phóng, kích thích niêm mạc đường hô hấp gây ho. Khi dùng thuốc kháng histamin, histamin bị ức chế nên triệu chứng ho giảm rõ rệt.

4.2. Không nên dùng trong các trường hợp nào?

Thuốc kháng histamin không phải lúc nào cũng phù hợp để giảm ho. Nếu dùng sai nguyên nhân, thuốc không những không hiệu quả mà còn có thể làm bệnh nặng hơn hoặc gây tác dụng phụ không mong muốn. Dưới đây là những trường hợp không nên tự ý sử dụng thuốc kháng histamin giảm ho:

Ho do cảm lạnh, cúm thông thường: Nguyên nhân gây ho không liên quan đến histamin nên thuốc hầu như không có hiệu quả.
Ho có đờm đặc, ho do viêm phế quản, viêm phổi: Thuốc làm khô dịch tiết, khiến đờm trở nên đặc quánh hơn, dễ gây ứ đọng đờm và khó khạc ra.
Ho kéo dài không rõ nguyên nhân: Có thể liên quan đến trào ngược dạ dày, lao phổi, hen suyễn.

5. Tác dụng phụ của thuốc giảm ho kháng histamin

Nhóm thuốc giảm ho kháng histamin, đặc biệt là kháng histamin H1 thế hệ 1, có thể gây nhiều tác dụng phụ như:

Trước hết, do có tính kháng cholinergic, thuốc làm giảm tiết dịch đường hô hấp khiến trẻ bị khô mũi, khô miệng. Chất nhầy bị cô đặc và ứ đọng trong đường thở, gây khó khạc đờm, dễ làm nặng thêm tình trạng bệnh. Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp các biểu hiện như táo bón, bí tiểu, tim đập nhanh.
Các thuốc kháng histamin thế hệ 1 còn dễ dàng đi qua hàng rào máu não, gây tác động lên hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể buồn ngủ, ngủ gà, lờ đờ. Ở trẻ nhỏ, thuốc còn gây kích thích, quấy khóc, la hét, thậm chí co giật.
Việc sử dụng kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, trí nhớ và tiếp thu học tập.

Nhìn chung, lạm dụng thuốc giảm ho kháng histamin có thể gây nhiều hệ lụy cho sức khỏe, đặc biệt là các rối loạn thần kinh và tác dụng phụ trên đường hô hấp, vì vậy cần thận trọng khi sử dụng.

Thuốc giảm ho kháng histamin chỉ phát huy tác dụng tốt khi ho do dị ứng, liên quan đến sự giải phóng histamin trong cơ thể. Ngược lại, với các trường hợp ho do cảm lạnh, nhiễm trùng hoặc ho có đờm đặc, việc dùng thuốc có thể không hiệu quả và tiềm ẩn nguy cơ gây tác dụng phụ. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý sử dụng kéo dài mà cần thăm khám bác sĩ để xác định đúng nguyên nhân ho và lựa chọn thuốc phù hợp.