Các tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm

Thuốc kháng sinh và thuốc kháng viêm thường được sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn và giảm viêm. Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả điều trị, tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm cũng là vấn đề nhiều người quan tâm. Các phản ứng này có thể ảnh hưởng đến dạ dày, gan, thận hoặc gây dị ứng, vì vậy người dùng cần hiểu rõ để sử dụng thuốc an toàn.

1. Thuốc kháng sinh và thuốc kháng viêm là gì?

Trước hết cần hiểu rõ: không tồn tại loại thuốc nào gọi chung là “thuốc kháng sinh kháng viêm”. Đây thực chất là hai nhóm thuốc khác nhau, mỗi loại có tác dụng riêng biệt.

Thuốc kháng sinh là thuốc dùng để tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn. Nhóm thuốc này không có tác dụng với virus như cảm cúm thông thường và cũng không trực tiếp làm giảm viêm, trừ khi tình trạng viêm do vi khuẩn gây ra.

Trong khi đó, thuốc kháng viêm có nhiệm vụ làm giảm sưng, đau, nóng, đỏ bằng cách ức chế các phản ứng gây viêm trong cơ thể. Thuốc kháng viêm gồm hai nhóm chính là NSAIDs (ví dụ Ibuprofen, Aspirin) và Corticosteroids (như Prednisone).

Vì vậy, khi bác sĩ kê cả hai loại thuốc, mục đích là vừa điều trị nguyên nhân do vi khuẩn, vừa giảm các triệu chứng viêm.

2. Các tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm là gì?

2.1. Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh

Kháng sinh giống như một “con dao hai lưỡi”. Bên cạnh việc tiêu diệt vi khuẩn có hại, chúng cũng vô tình tiêu diệt luôn các lợi khuẩn trong cơ thể, gây ra một số tác dụng phụ như:

Rối loạn tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột: Đây là tác dụng phụ thường gặp nhất. Khi hệ vi sinh bị mất cân bằng, người dùng có thể bị tiêu chảy, buồn nôn, đau quặn bụng. Trường hợp nặng, vi khuẩn Clostridioides difficile phát triển quá mức có thể gây viêm đại tràng giả mạc.
Phản ứng dị ứng: Một số người có thể bị dị ứng với kháng sinh, đặc biệt là nhóm Penicillin. Biểu hiện nhẹ gồm nổi mẩn, ngứa, thay đổi màu răng hoặc móng, nhạy cảm ánh sáng; nặng hơn có thể gây sốc phản vệ với triệu chứng khó thở, tụt huyết áp, đe dọa tính mạng và cần cấp cứu ngay.
Nhiễm nấm (nhiễm trùng thứ phát): Do vi khuẩn có lợi bị tiêu diệt, nấm như Candida có điều kiện phát triển mạnh, gây tưa miệng hoặc nhiễm nấm âm đạo ở phụ nữ.
Kháng kháng sinh: Đây là hậu quả nguy hiểm và lâu dài. Việc dùng kháng sinh sai cách khiến vi khuẩn “nhờn thuốc”, làm cho các lần nhiễm trùng sau khó điều trị hơn. Khi đó, người bệnh buộc phải dùng thuốc mạnh hơn hoặc liều cao hơn, làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ.

2.2. Tác dụng phụ của thuốc kháng viêm

Tác dụng phụ của thuốc kháng viêm có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan trong cơ thể. Dưới đây là những tác dụng phụ thường gặp:

Trên dạ dày – tiêu hóa: Thuốc có thể gây đau thượng vị, khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy. Trường hợp nặng có thể dẫn đến loét dạ dày – tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt ở người từng bị loét hoặc dùng thuốc lâu dài.
Trên thận: Thuốc có thể làm giảm chức năng thận, gây giữ nước, rối loạn điện giải, tăng huyết áp. Người có bệnh thận sẵn dễ gặp biến chứng hơn.
Trên tim mạch: Dùng kháng viêm kéo dài làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, huyết khối.
Trên gan: Ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra. Biểu hiện gồm tăng men gan, vàng da, viêm gan, suy gan. Người có bệnh gan nên tránh dùng thuốc kháng viêm.
Ảnh hưởng đến máu: Thuốc có thể làm giảm kết tập tiểu cầu, tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt ở người có bệnh rối loạn đông máu hoặc chuẩn bị phẫu thuật.
Dị ứng: Có thể gặp nổi mề đay, khó thở, co thắt phế quản. Trường hợp nặng có thể gây sốc phản vệ.
Một số tác dụng phụ khác: Tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân, giữ nước gây phù mặt, đau dạ dày, yếu cơ, dễ bầm tím, nổi mụn, rối loạn giấc ngủ, thay đổi tâm trạng và mọc nhiều lông hơn bình thường.

Nguy cơ tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm tăng lên khi dùng liều cao, kéo dài, ở người cao tuổi hoặc sức khỏe kém. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần ngưng thuốc và đi khám ngay.

3. Nguyên nhân làm tăng nguy cơ tác dụng phụ

Vì sao có người gặp tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm nặng, trong khi người khác lại không? Nguyên nhân chủ yếu đến từ những yếu tố sau:

Tương tác giữa các loại thuốc: Khi dùng nhiều thuốc cùng lúc, chúng có thể ảnh hưởng lẫn nhau, khiến tác dụng phụ trở nên nghiêm trọng hơn.
Cơ địa và bệnh nền: Người cao tuổi và trẻ nhỏ có chức năng gan, thận chưa hoàn chỉnh hoặc đã suy yếu nên khó đào thải thuốc. Ngoài ra, người đang mắc bệnh gan, thận, dạ dày hoặc tiểu đường thường nhạy cảm hơn và dễ gặp tác dụng phụ khi dùng thuốc kháng viêm.
Tự ý mua thuốc, lạm dụng thuốc: Nhiều người có thói quen ra hiệu thuốc mua thuốc trị viêm họng mà không có đơn bác sĩ. Việc dùng sai liều, uống không đủ ngày hoặc chọn thuốc quá mạnh so với mức cần thiết là nguyên nhân hàng đầu gây ra tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm.

4. Dấu hiệu cảnh báo cần ngưng thuốc và đi khám ngay

Khi xuất hiện những dấu hiệu dưới đây, bạn không nên chủ quan vì đây có thể là cảnh báo sớm của tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm nguy hiểm:

Phản ứng phản vệ: Biểu hiện gồm khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng, tim đập nhanh, chóng mặt, choáng váng. Đây là tình trạng cấp cứu cần xử trí ngay.
Dấu hiệu xuất huyết: Đi ngoài phân đen như nhựa đường, nôn ra máu hoặc chất nôn màu nâu như bã cà phê, da xuất hiện vết bầm bất thường. Đây là cảnh báo rõ ràng về tác dụng phụ của thuốc kháng viêm lên dạ dày – ruột.
Tổn thương gan: Người bệnh có thể bị vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau vùng hạ sườn phải.
Phản ứng da nghiêm trọng (hội chứng Stevens-Johnson): Xuất hiện phát ban đỏ hoặc tím lan rộng, bong tróc da, loét miệng và mắt. Đây là tác dụng phụ hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm của thuốc kháng sinh kháng viêm.
Thay đổi thị lực và tâm trạng: Nhìn mờ đột ngột, xuất hiện ảo giác, lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn giấc ngủ, thường liên quan đến thuốc kháng viêm steroid.

Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh kháng viêm có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như dạ dày, gan, thận, tim mạch và hệ miễn dịch. Phần lớn phản ứng ở mức độ nhẹ, nhưng vẫn có trường hợp nguy hiểm nếu dùng sai cách hoặc không theo chỉ định. Vì vậy, người bệnh chỉ nên dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, tuân thủ đúng liều lượng và theo dõi cơ thể để kịp thời xử trí khi có dấu hiệu bất thường.

Nguồn thông tin tham khảo: Cleveland Clinic