Lạc nội mạc tử cung là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và hướng điều trị

Đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu dai dẳng hoặc khó mang thai có thể là dấu hiệu của lạc nội mạc tử cung – bệnh lý phụ khoa thường khó phát hiện sớm. Tình trạng này có thể gây viêm dính, ảnh hưởng đến sinh hoạt và khả năng sinh sản của phụ nữ. Hiểu rõ triệu chứng, nguyên nhân và phương pháp điều trị giúp chị em chủ động thăm khám, phát hiện bệnh kịp thời và hạn chế những ảnh hưởng đến sức khỏe.

1. Lạc nội mạc tử cung được hiểu như thế nào?

Đây là tình trạng mô tương tự lớp nội mạc tử cung xuất hiện ngoài buồng tử cung, thường ở buồng trứng, vòi tử cung, phúc mạc; đôi khi tại ruột hoặc bàng quang. Mô lạc chỗ có thể đáp ứng với nội tiết, gây viêm, xuất huyết, tạo sẹo và dính. Tổn thương ở buồng trứng có thể hình thành u nang nội mạc chứa máu cũ.

Theo ước tính dịch tễ ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, khoảng 10% phụ nữ thuộc nhóm tuổi này chịu ảnh hưởng của bệnh.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh là gì?

Căn nguyên chính xác của lạc nội mạc tử cung đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Những cơ chế đang được nghiên cứu gồm:

– Kinh nguyệt trào ngược: Tế bào nội mạc đi ngược qua vòi tử cung, có thể bám và phát triển tại vùng chậu.

– Biến đổi tế bào: Tế bào phúc mạc hoặc tế bào phôi có thể chuyển dạng thành mô tương tự nội mạc.

– Miễn dịch, nội tiết: Rối loạn miễn dịch và tác động của estrogen có thể ảnh hưởng đến sự tồn tại của tổn thương.

– Sẹo phẫu thuật: Tổn thương đôi khi xuất hiện tại vết mổ vùng bụng hoặc tử cung.

– Những cơ chế bệnh sinh được nghiên cứu hiện chưa giải thích được mọi trường hợp.

Nguy cơ mắc bệnh có thể tăng ở phụ nữ có tiền sử gia đình, hành kinh sớm, chu kỳ dưới 27 ngày, kinh kéo dài, chưa sinh con hoặc có bất thường cản trở dòng kinh. Tuy nhiên, các yếu tố này không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc bệnh.

3. Triệu chứng lạc nội mạc tử cung biểu hiện như thế nào?

3.1. Các biểu hiện đau thường gặp

Đau bụng kinh tăng dần, có thể bắt đầu trước kỳ kinh, kéo dài sau khi sạch kinh và lan xuống thắt lưng. Người bệnh đôi khi đau vùng chậu mạn tính hoặc đau sâu trong và sau quan hệ tình dục.

3.2. Những thay đổi về kinh nguyệt và biểu hiện đi kèm

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp tình trạng kinh ra nhiều, ra máu giữa chu kỳ, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện lúc hành kinh, chướng bụng, tiêu chảy, táo bón, buồn nôn hoặc khó thụ thai.

Những biểu hiện liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt và hệ tiêu hóa dễ bị nhầm với các bệnh lý khác. Một số phụ nữ hoàn toàn không có triệu chứng; mức độ đau cũng không phản ánh chính xác mức độ tổn thương.

4. Lạc nội mạc tử cung được phân chia theo mức độ tổn thương ra sao?

Căn cứ vào vị trí, độ sâu và mức độ dính, bệnh được phân thành bốn giai đoạn:

– Giai đoạn I (tối thiểu): Một số điểm tổn thương nhỏ, nông.

– Giai đoạn II (nhẹ): Tổn thương nhiều hoặc sâu hơn, có thể xuất hiện ít mô sẹo.

– Giai đoạn III (vừa): Có tổn thương sâu, u nang buồng trứng và một số dải dính.

– Giai đoạn IV (nặng): Tổn thương lan rộng, nang lớn hoặc dính chắc, có thể làm biến dạng cấu trúc vùng chậu.

Giai đoạn bệnh không phản ánh trực tiếp mức độ đau. Người có tổn thương nhẹ vẫn có thể đau dữ dội, trong khi một số trường hợp bệnh tiến triển lại ít biểu hiện.

5. Bệnh có nguy hiểm và gây vô sinh không?

Tình trạng viêm dính có thể ảnh hưởng đến buồng trứng, vòi tử cung, cản trở quá trình thụ tinh và làm giảm khả năng mang thai. Tuy nhiên, mắc bệnh không đồng nghĩa với vô sinh; nhiều phụ nữ vẫn có thể mang thai tự nhiên.

Đau tái diễn còn có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt, đời sống tình dục và sức khỏe tinh thần. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan với nguy cơ mắc một số dạng ung thư buồng trứng, nhưng điều này không đồng nghĩa tổn thương sẽ tiến triển thành ung thư.

6. Chẩn đoán bệnh bằng cách nào?

Bác sĩ đánh giá triệu chứng, tiền sử sinh sản, thăm khám vùng chậu và có thể chỉ định:

– Siêu âm: Hỗ trợ phát hiện u nang nội mạc buồng trứng và một số tổn thương vùng chậu.

– Chụp cộng hưởng từ (MRI): Đánh giá vị trí và mức độ lan rộng, đặc biệt với tổn thương xâm nhập sâu.

– Nội soi ổ bụng: Quan sát trực tiếp, xác định vị trí tổn thương và có thể kết hợp sinh thiết khi cần thiết.

Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp phụ thuộc vào từng trường hợp. Siêu âm bình thường không loại trừ hoàn toàn bệnh và không phải người bệnh nào cũng cần phẫu thuật trước khi bắt đầu điều trị.

7. Cách chữa lạc nội mạc tử cung hiện nay gồm những gì?

Mục tiêu điều trị là giảm đau, kiểm soát tổn thương, hạn chế tái phát và bảo vệ khả năng sinh sản. Phác đồ được lựa chọn dựa trên triệu chứng, mức độ bệnh và mong muốn có con của người bệnh.

7.1. Điều trị nội khoa

Thuốc chống viêm không steroid có thể được sử dụng để giảm đau. Với phụ nữ chưa có kế hoạch mang thai, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc tránh thai nội tiết kết hợp, progestin hoặc các thuốc tác động lên hormone GnRH.

Những phương pháp này giúp kiểm soát triệu chứng và hoạt động của tổn thương nhưng không bảo đảm khỏi hoàn toàn. Người bệnh cần tuân thủ chỉ định, không tự ý sử dụng thuốc nội tiết.

7.2. Điều trị phẫu thuật

Khi điều trị thuốc không đáp ứng hoặc tổn thương phức tạp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nội soi xâm lấn tối thiểu để loại bỏ mô bệnh, xử trí u nang và gỡ dính.

Việc bảo tồn cơ quan sinh sản cần được cân nhắc theo từng trường hợp. Phẫu thuật cắt tử cung chỉ áp dụng trong những tình huống chọn lọc và không loại trừ hoàn toàn khả năng tái phát.

7.3. Đánh giá và hỗ trợ khả năng sinh sản

Nếu gặp tình trạng hiếm muộn, người bệnh cần được đánh giá dự trữ buồng trứng, tình trạng vòi tử cung và các yếu tố sinh sản liên quan. Từ kết quả thăm khám, bác sĩ có thể tư vấn kế hoạch mang thai hoặc áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm khi cần thiết.

8. Chế độ ăn lạc nội mạc tử cung nên như thế nào?

Dinh dưỡng không thay thế điều trị y khoa nhưng góp phần duy trì thể trạng và sức khỏe lâu dài. Người bệnh nên xây dựng thực đơn đa dạng, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn đạm phù hợp, chất béo có lợi và hạn chế rượu bia.

Khuyến nghị dinh dưỡng dành cho người mắc bệnh nhấn mạnh chế độ ăn cung cấp đủ vitamin, giàu chất xơ. Người bệnh không nên tự kiêng gluten, sữa hoặc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm khi chưa có chỉ định chuyên môn. Hiện chưa có thực đơn đặc hiệu nào được chứng minh có thể chữa khỏi bệnh.

9. Phòng ngừa lạc nội mạc tử cung cần lưu ý gì?

Hiện chưa có biện pháp được chứng minh giúp ngăn ngừa hoàn toàn bệnh. Tuy nhiên, phụ nữ nên duy trì những thói quen có lợi cho sức khỏe:

Duy trì vận động thể chất đều đặn, đồng thời kiểm soát cân nặng ở mức phù hợp với thể trạng.

– Hạn chế rượu bia, duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh.

– Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và những biểu hiện bất thường.

– Chủ động thăm khám khi xuất hiện đau bụng kinh kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ.

Khám phụ khoa giúp đánh giá các bất thường nhưng không thay thế một biện pháp dự phòng đặc hiệu. Người bệnh cũng không nên tự sử dụng thuốc nội tiết với mục đích phòng bệnh.

10. Những dấu hiệu nào cho thấy cần thăm khám phụ khoa?

Các dấu hiệu lạc nội mạc tử cung đáng chú ý gồm đau bụng kinh ngày càng nặng, đau vùng chậu kéo dài, đau khi quan hệ, ra máu bất thường hoặc khó mang thai.

Bạn nên chủ động khám chuyên khoa khi xuất hiện những biểu hiện này. Trường hợp đau bụng đột ngột dữ dội, choáng ngất hoặc ra máu nhiều bất thường cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ các nguyên nhân cấp tính.

Bệnh có thể kéo dài và tái phát, nhưng các triệu chứng thường có thể được kiểm soát bằng phương pháp điều trị phù hợp. Khi nhận thấy bất thường trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc sức khỏe sinh sản, bạn có thể thăm khám chuyên khoa Phụ Sản tại Thu Cúc TCI để được đánh giá, tư vấn và theo dõi kịp thời.