Dị ứng gluten là gì?

Dị ứng gluten là tình trạng cơ thể phản ứng bất thường với gluten – một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch và một số ngũ cốc khác. Người bị dị ứng hoặc không dung nạp gluten có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, nổi mẩn ngứa, mệt mỏi kéo dài sau khi ăn thực phẩm chứa gluten. Việc nhận biết sớm dị ứng gluten là gì sẽ giúp người bệnh điều chỉnh chế độ ăn phù hợp và hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

1. Gluten là gì? Dị ứng Gluten là gì? Ai dễ bị dị ứng gluten?

Gluten là nhóm protein có trong các loại ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen hay tiểu hắc mạch. Thành phần này giúp thực phẩm giữ được cấu trúc và độ đàn hồi đặc trưng. Vì vậy, gluten xuất hiện trong rất nhiều món ăn hằng ngày, từ bánh mì, mì sợi đến các sản phẩm chế biến sẵn.

Dị ứng gluten là tình trạng cơ thể không dung nạp gluten, khiến hệ miễn dịch phản ứng bất thường khi tiếp nhận loại protein này. Khi ăn thực phẩm chứa gluten, cơ thể tạo phản ứng tấn công niêm mạc ruột non, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng.

dị ứng gluten là gì — Nhiều người không biết dị ứng gluten là bệnh gì

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị dị ứng với gluten gồm:

Người mắc bệnh Celiac (không dung nạp gluten): Đây là trường hợp rối loạn tự miễn, trong đó hệ miễn dịch phản ứng với gluten và gây tổn hại đến niêm mạc ruột non.
Người có tiền sử gia đình mắc bệnh Celiac: Bệnh này có tính di truyền cao.
Người nhạy cảm với gluten không do Celiac: Có thể gặp các biểu hiện tương tự bệnh Celiac, nhưng không gây tổn thương đến ruột non.
Người mắc các bệnh tự miễn: Như tiểu đường tuýp 1, bệnh tuyến giáp hay viêm khớp dạng thấp cũng dễ nhạy cảm với gluten.

2. Nguyên nhân và dấu hiệu dị ứng gluten là gì?

Ở một số người, cơ thể phản ứng bất thường với gluten khiến hệ miễn dịch bị kích hoạt, từ đó gây ra nhiều triệu chứng ở đường tiêu hóa, da và toàn thân. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh Celiac hoặc không dung nạp gluten.

2.1. Nguyên nhân gây dị ứng gluten

Hiện nay, nguyên nhân chính xác khiến cơ thể phản ứng với gluten vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng tình trạng này liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, miễn dịch và môi trường.

Một số nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ dị ứng gluten gồm:

Yếu tố di truyền: Người có người thân mắc bệnh Celiac hoặc các bệnh tự miễn thường có nguy cơ cao hơn.
Hệ miễn dịch phản ứng bất thường: Khi gluten đi vào cơ thể, hệ miễn dịch nhầm đây là “tác nhân có hại” và tấn công niêm mạc ruột non.
Rối loạn đường ruột: Nhiễm trùng tiêu hóa, mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột có thể làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh.
Stress, phẫu thuật hoặc mang thai: Một số trường hợp bệnh xuất hiện sau căng thẳng kéo dài, phẫu thuật, sinh con hoặc nhiễm virus.

Ngoài ra, gluten còn có thể “ẩn” trong nhiều thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, nước sốt, bánh kẹo, mì ống hoặc thậm chí trong một số loại thuốc và thực phẩm bổ sung.

2.2. Dấu hiệu dị ứng gluten thường gặp

Triệu chứng dị ứng gluten có thể xuất hiện ngay sau khi ăn hoặc kéo dài âm thầm trong thời gian dài. Mức độ biểu hiện ở mỗi người cũng khác nhau.

Triệu chứng ở đường tiêu hóa

Đây là nhóm dấu hiệu phổ biến nhất, bao gồm:

Đầy hơi, chướng bụng;
Đau bụng âm ỉ hoặc quặn bụng;
Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài;
Buồn nôn, nôn;
Phân lỏng, có mùi hôi bất thường.

Các triệu chứng này xảy ra do niêm mạc ruột non bị tổn thương, làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất.

Dấu hiệu toàn thân

Nhiều người dị ứng gluten không chỉ gặp vấn đề tiêu hóa mà còn có biểu hiện toàn thân như:

Mệt mỏi kéo dài;
Sụt cân không rõ nguyên nhân;
Thiếu máu do thiếu sắt;
Đau đầu, chóng mặt;
Cáu gắt, khó tập trung;
Đau xương khớp.

Ở trẻ nhỏ có thể gặp tình trạng chậm lớn, kém hấp thu và suy dinh dưỡng.

Biểu hiện ngoài da

Một số trường hợp xuất hiện:

Nổi mẩn đỏ;
Phát ban ngứa;
Mề đay;
Viêm da dạng herpes (mụn nước nhỏ gây ngứa rát).

Đây là phản ứng miễn dịch của cơ thể khi tiếp xúc với gluten.

3. Làm gì khi bị dị ứng gluten?

Khi nghi ngờ bị dị ứng gluten hoặc cơ thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, nổi mẩn ngứa, mệt mỏi sau khi ăn các thực phẩm chứa lúa mì, lúa mạch hoặc ngũ cốc có gluten, người bệnh không nên tự ý kiêng hoàn toàn ngay lập tức mà cần xử lý đúng cách để tránh thiếu chất và chẩn đoán sai bệnh:

Ngừng ăn thực phẩm chứa gluten: Khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi hoặc nổi mẩn sau ăn, người bệnh nên tạm ngừng các thực phẩm chứa gluten như bánh mì, mì sợi, lúa mì và đồ chế biến sẵn để theo dõi cơ thể. Chế độ ăn không gluten giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả.
Đi khám để chẩn đoán chính xác: Không phải ai có triệu chứng sau ăn cũng bị dị ứng gluten. Vì vậy, người bệnh nên đi khám để được xét nghiệm và xác định đúng nguyên nhân trước khi kiêng hoàn toàn gluten. Việc chẩn đoán đúng giúp điều trị hiệu quả hơn.
Chọn thực phẩm không chứa gluten: Người bệnh nên ưu tiên gạo, khoai, thịt, cá, rau xanh và các sản phẩm có nhãn “gluten-free” để hạn chế triệu chứng tái phát. Thực phẩm “gluten-free” phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn về hàm lượng gluten.
Đọc kỹ thành phần thực phẩm: Gluten có thể xuất hiện trong nước sốt, xúc xích, đồ hộp hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Vì vậy, nên kiểm tra kỹ thành phần trước khi sử dụng. Gluten còn có thể có trong một số loại thuốc và thực phẩm chức năng.
Tránh nhiễm chéo gluten: Người bị dị ứng gluten nên hạn chế dùng chung dao, thớt hoặc dầu chiên với thực phẩm chứa gluten để tránh tái phát triệu chứng.
Theo dõi sức khỏe định kỳ: Người bệnh nên tái khám và kiểm tra dinh dưỡng định kỳ vì dị ứng hoặc không dung nạp gluten kéo dài có thể gây thiếu vitamin và khoáng chất. Theo dõi sức khỏe giúp kiểm soát bệnh tốt hơn.

Hiểu đúng dị ứng gluten là gì sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc điều chỉnh chế độ ăn uống và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi ăn thực phẩm chứa gluten, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp. Việc phát hiện kịp thời không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả mà còn hạn chế những ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và chất lượng cuộc sống