Viêm củng mạc: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm củng mạc là bệnh lý viêm sâu tại củng mạc – lớp mô màu trắng bao bọc và bảo vệ nhãn cầu. Khác với tình trạng đỏ mắt thông thường, bệnh có thể gây đau nhức dữ dội, giảm thị lực và tổn thương các cấu trúc bên trong mắt. Viêm củng mạc thường liên quan đến bệnh tự miễn hoặc bệnh lý toàn thân, vì vậy cần được bác sĩ mắt đánh giá và điều trị phù hợp.

1. Viêm củng mạc là gì?

Viêm củng mạc mắt là tình trạng viêm xảy ra tại củng mạc – lớp mô sợi chắc bao phủ phần lớn nhãn cầu, có vai trò bảo vệ các cấu trúc bên trong và duy trì hình dạng của mắt. Khi phản ứng viêm tiến triển, củng mạc có thể bị phù nề, mỏng đi, thậm chí tổn thương nghiêm trọng ở những trường hợp nặng.

Bệnh dễ bị nhầm với viêm thượng củng mạc do đều gây đỏ mắt. Tuy nhiên, viêm củng mạc ảnh hưởng đến lớp mô sâu hơn và thường gây đau rõ rệt, trong khi viêm thượng củng mạc thường nhẹ hơn. Viêm củng mạc có thể đe dọa thị lực nên cần được phát hiện và điều trị sớm.

Bệnh thường gặp ở người trưởng thành dao động từ 40 đến 60 tuổi, đặc biệt là nữ giới và những người có bệnh lý thấp khớp hoặc rối loạn miễn dịch. Tuy nhiên, viêm củng mạc cũng có thể xảy ra ở người không xác định được nguyên nhân cụ thể.

2. Các loại viêm củng mạc

Dựa vào vị trí tổn thương, viêm củng mạc chủ yếu được chia thành 2 dạng:

Viêm củng mạc trước: Đây là dạng thường gặp nhất và có thể quan sát được khi khám mắt. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng lan tỏa với vùng củng mạc đỏ rộng, dạng nốt với các vùng viêm khu trú gây đau, hoặc dạng hoại tử – thể nặng có nguy cơ làm củng mạc mỏng và tổn thương nghiêm trọng.
Viêm củng mạc sau: Tổn thương nằm ở phía sau nhãn cầu nên khó phát hiện bằng khám mắt thông thường. Người bệnh có thể bị đau sâu trong mắt, đau khi vận động nhãn cầu hoặc giảm thị lực. Bác sĩ có thể cần sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh để xác định bệnh.

3. Nguyên nhân viêm củng mạc

Nguyên nhân khá đa dạng và việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng vì hướng điều trị có thể khác nhau.

Bệnh tự miễn: Đây là nhóm nguyên nhân thường gặp, có thể liên quan đến viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống hoặc các bệnh viêm mạch.
Nhiễm trùng: Vi khuẩn, nấm hoặc virus như herpes zoster có thể gây bệnh.
Chấn thương và phẫu thuật mắt: Tổn thương trực tiếp hoặc phản ứng sau can thiệp tại mắt cũng có thể liên quan đến tình trạng viêm.
Bệnh lý toàn thân: Một số bệnh viêm khớp, mô liên kết và viêm mạch có thể liên quan đến viêm củng mạc.
Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc có thể gây phản ứng viêm tại mắt ở những người nhạy cảm.
Yếu tố di truyền và môi trường: Cơ địa miễn dịch và một số tác nhân môi trường có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Không rõ nguyên nhân: Một số trường hợp không xác định được yếu tố gây bệnh và được xếp vào nhóm viêm củng mạc vô căn.

Vì vậy, người bệnh không nên tự xác định nguyên nhân hoặc điều trị tại nhà mà cần được bác sĩ mắt thăm khám để tìm yếu tố liên quan và lựa chọn phương pháp phù hợp.

4. Triệu chứng nhận biết viêm củng mạc

Dấu hiệu viêm củng mạc thường rõ rệt hơn so với viêm kết mạc hoặc viêm thượng củng mạc. Người bệnh có thể gặp:

Đau nhức mắt: Cơn đau thường sâu, âm ỉ hoặc dữ dội, có thể tăng về đêm và ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Đỏ mắt: Vùng củng mạc xuất hiện các mạch máu sung huyết, có thể đỏ khu trú hoặc lan rộng toàn bộ nhãn cầu.
Nhạy cảm với ánh sáng: Mắt dễ bị chói, khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
Chảy nước mắt: Mắt có thể tiết nhiều nước mắt do phản ứng viêm.
Nhìn mờ, giảm thị lực: Thường đáng chú ý hơn ở viêm củng mạc trung gian và viêm củng mạc sau.
Xuất hiện ruồi bay: Một số trường hợp có thể nhìn thấy các đốm, sợi hoặc hình bóng di động trong tầm nhìn.
Tổn thương củng mạc: Trường hợp nặng có thể xuất hiện vùng củng mạc phù nề, nổi gồ hoặc thiếu mạch máu, đặc biệt ở thể hoại tử.

Nếu xuất hiện đau mắt dữ dội kèm đỏ mắt hoặc giảm thị lực, người bệnh nên được bác sĩ mắt thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.

5. Chẩn đoán viêm củng mạc

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng lâm sàng, kết quả khám mắt và thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết nhằm xác định vị trí, mức độ viêm cũng như nguyên nhân gây bệnh.

5.1. Khám lâm sàng

Khám bằng đèn khe: Giúp bác sĩ quan sát tình trạng sung huyết và các tổn thương viêm nằm sâu ở củng mạc.
Dựa trên triệu chứng, vị trí tổn thương và biểu hiện khi khám để đánh giá mức độ bệnh.

5.2. Các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán

Phiến đồ hoặc sinh thiết: Có thể được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ viêm củng mạc do nhiễm trùng.
Chụp CT hoặc siêu âm mắt: Hỗ trợ phát hiện tổn thương khi nghi ngờ viêm củng mạc sau, do vị trí viêm nằm sâu và khó quan sát trực tiếp.

6. Điều trị viêm củng mạc

Mục tiêu điều trị là kiểm soát tình trạng viêm, đồng thời xử lý nguyên nhân liên quan. Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên thể bệnh, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người.

6.1. Điều trị nội khoa

Với trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm không steroid (NSAID) tại chỗ hoặc toàn thân uống. Khi tình trạng viêm nặng hơn, corticosteroid toàn thân có thể được sử dụng. Nếu bệnh liên quan đến viêm củng mạc tự miễn, tái phát hoặc thể hoại tử, thuốc ức chế miễn dịch có thể được cân nhắc. Trường hợp do nhiễm trùng cần điều trị bằng thuốc kháng khuẩn phù hợp với tác nhân gây bệnh.

6.2. Điều trị ngoại khoa

Phẫu thuật ghép củng mạc có thể được cân nhắc khi củng mạc bị mỏng nghiêm trọng, có nguy cơ thủng hoặc tổn thương cấu trúc nhãn cầu. Việc can thiệp nhằm bảo vệ nhãn cầu và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

7. Biến chứng nguy hiểm của viêm củng mạc

Viêm củng mạc có nguy hiểm không? Câu trả lời là có, đặc biệt khi bệnh đã tiến triển nặng hoặc không được điều trị đúng cách. Tình trạng viêm kéo dài có thể ảnh hưởng đến củng mạc và lan sang các cấu trúc khác của mắt, dẫn đến:

Mỏng và thủng củng mạc: Thường nghiêm trọng ở thể viêm củng mạc hoại tử. Củng mạc có thể mỏng dần, làm tăng nguy cơ thủng nhãn cầu và đe dọa khả năng bảo tồn mắt.
Viêm giác mạc: Phản ứng viêm có thể lan sang giác mạc, gây tổn thương, sẹo hoặc đục giác mạc, từ đó làm giảm thị lực.
Viêm màng bồ đào: Viêm lan vào các cấu trúc bên trong mắt có thể gây đau, sợ ánh sáng và suy giảm thị lực, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng khác.
Tăng nhãn áp: Viêm kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình lưu thông thủy dịch, làm tăng áp lực trong mắt và gây tổn thương thần kinh thị giác nếu không kiểm soát.
Đục thủy tinh thể: Tình trạng viêm mạn tính hoặc viêm màng bồ đào đi kèm có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể, khiến thị lực suy giảm.
Bong võng mạc: Một số trường hợp viêm củng mạc sau có thể xuất hiện dịch dưới võng mạc và dẫn đến bong võng mạc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

Trong đó, viêm củng mạc hoại tử và tình trạng thủng nhãn cầu là những biến chứng đặc biệt nguy hiểm, cần được xử trí chuyên khoa kịp thời để hạn chế nguy cơ mất thị lực.

8. Phòng ngừa viêm củng mạc

Không phải mọi trường hợp đều có thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ bệnh và tái phát bằng cách phòng ngừa như:

Kiểm soát bệnh nền: Người mắc bệnh tự miễn cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bảo vệ mắt: Đeo kính bảo hộ khi làm việc với bụi, hóa chất, mảnh vụn hoặc tham gia các môn thể thao có nguy cơ chấn thương mắt.
Giữ vệ sinh mắt: Rửa tay trước khi chạm vào mắt, không dùng chung khăn, mỹ phẩm hoặc kính áp tròng với người khác.
Sử dụng kính áp tròng đúng cách: Tuân thủ thời gian đeo, vệ sinh và thay kính theo hướng dẫn của chuyên gia mắt.
Không tự ý dùng thuốc: Đặc biệt tránh tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định.
Khám mắt sớm: Khi xuất hiện đau mắt sâu, đỏ mắt kéo dài hoặc nhìn mờ, nên đi khám để phát hiện và điều trị kịp thời.

Viêm củng mạc là bệnh lý viêm sâu của mắt, thường biểu hiện bằng đau nhức, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và đôi khi giảm thị lực. Bệnh có thể liên quan đến rối loạn miễn dịch, bệnh tự miễn, nhiễm trùng hoặc một số bệnh lý toàn thân và có khả năng tái phát. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được bác sĩ mắt thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, qua đó hạn chế nguy cơ tổn thương nhãn cầu và suy giảm thị lực.