Thoái hoá hoàng điểm: Hiểu rõ và phòng ngừa

Thoái hóa hoàng điểm là một trong những bệnh mắt ở người lớn tuổi phổ biến, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực trung tâm ở người trên 50 tuổi. Bệnh thường tiến triển âm thầm, khiến người bệnh nhìn mờ, hình ảnh bị méo hoặc xuất hiện vùng tối ngay trung tâm tầm nhìn, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày. Vậy bệnh thoái hóa điểm vàng là gì, có những dấu hiệu nào, điều trị ra sao và làm thế nào để phòng ngừa hiệu quả? Hãy cùng Thu Cúc TCI tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Hiểu rõ về thoái hóa hoàng điểm

Hoàng điểm (điểm vàng) là vùng nằm ở trung tâm của võng mạc, chứa mật độ dày đặc các tế bào cảm thụ ánh sáng. Bộ phận này có vai trò quyết định trong việc tạo nên thị lực trung tâm, giúp mắt nhìn rõ chi tiết, phân biệt màu sắc và nhận diện hình ảnh sắc nét.

Thoái hóa hoàng điểm (hay bệnh thoái hóa điểm vàng) là tình trạng các tế bào tại vùng hoàng điểm bị tổn thương và suy giảm chức năng theo thời gian. Khi đó, người bệnh sẽ gặp khó khăn trong việc nhìn rõ các vật ở trung tâm tầm nhìn, hình ảnh có thể bị mờ, méo hoặc biến dạng.

Mặc dù bệnh không gây mất hoàn toàn thị lực do thị lực ngoại vi vẫn được bảo tồn, nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến các hoạt động như đọc sách, lái xe, nhận diện khuôn mặt và phân biệt màu sắc. Đây cũng là một trong những bệnh mắt ở người lớn tuổi và là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực trung tâm trên thế giới.

2. Phân loại thoái hóa hoàng điểm

Dựa vào đặc điểm tổn thương, bệnh thoái hóa điểm vàng được chia thành hai thể chính là thoái hóa hoàng điểm thể khô và thoái hóa hoàng điểm thể ướt. 

2.1. Thoái hóa hoàng điểm thể khô

Thoái hóa hoàng điểm thể khô là dạng thường gặp nhất, chiếm khoảng 85–90% tổng số ca mắc bệnh. Tình trạng này xảy ra khi các tế bào tại vùng hoàng điểm và lớp mô nuôi dưỡng võng mạc dần bị lão hóa, suy giảm chức năng và thoái hóa theo thời gian. Quá trình bệnh tiến triển chậm, thường kéo dài nhiều năm nên người bệnh ít nhận thấy triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi tổn thương lan rộng, thị lực trung tâm sẽ giảm dần, gây khó khăn trong việc đọc sách, nhận diện khuôn mặt hoặc thực hiện các công việc cần nhìn chi tiết.

2.2. Thoái hóa hoàng điểm thể ướt

Thoái hóa hoàng điểm thể ướt chỉ chiếm khoảng 10–15% số trường hợp nhưng có diễn biến nhanh và nguy cơ gây mất thị lực cao hơn. Bệnh xuất hiện khi các mạch máu bất thường phát triển bên dưới võng mạc, sau đó rò rỉ dịch hoặc chảy máu, làm tổn thương vùng hoàng điểm và hình thành sẹo.

Người bệnh có thể đột ngột nhìn mờ, hình ảnh bị méo hoặc biến dạng, các đường thẳng trở nên cong và xuất hiện vùng tối ở trung tâm tầm nhìn. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tổn thương sẽ tiến triển nhanh, làm suy giảm nghiêm trọng thị lực trung tâm.

3. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây thoái hóa hoàng điểm vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, bệnh được cho là liên quan đến quá trình lão hóa kết hợp với yếu tố di truyền, môi trường và lối sống. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Tuổi tác: Thường gặp ở người trên 50 tuổi do võng mạc lão hóa theo thời gian.
• Di truyền: Có người thân mắc bệnh làm tăng nguy cơ.
• Hút thuốc lá: Làm tổn thương mạch máu và tế bào võng mạc, thúc đẩy bệnh tiến triển.
• Bệnh lý tim mạch: Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch làm giảm tuần hoàn nuôi võng mạc.
• Chế độ ăn uống kém lành mạnh: Ăn nhiều chất béo, ít rau xanh và chất chống oxy hóa.
• Tiếp xúc nhiều với ánh sáng xanh, tia UV: Có thể làm tăng tổn thương võng mạc nếu không bảo vệ mắt.
• Các yếu tố khác: Béo phì, đái tháo đường, ít vận động và phụ nữ sau mãn kinh cũng có nguy cơ cao hơn.

4. Triệu chứng nhận biết thoái hóa hoàng điểm

Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường không rõ ràng nên nhiều người chỉ phát hiện khi thị lực đã giảm đáng kể. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ mất thị lực.

4.1. Các dấu hiệu cảnh báo sớm

Ở giai đoạn đầu, thoái hóa hoàng điểm thường diễn tiến âm thầm và ít gây triệu chứng rõ rệt. Một số người có thể cảm thấy nhìn mờ nhẹ ở vùng trung tâm hoặc khó quan sát trong điều kiện thiếu sáng.

4.2. Biến dạng thị giác

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể thấy các đường thẳng trở nên cong hoặc méo, hình ảnh bị biến dạng, màu sắc kém tươi và khó nhìn rõ các chi tiết nhỏ. Đây là triệu chứng thoái hóa hoàng điểm điển hình, đặc biệt ở thể ướt. 

4.3. Ám điểm trung tâm

Ở giai đoạn muộn, vùng trung tâm tầm nhìn xuất hiện điểm mờ hoặc điểm đen (ám điểm), khiến việc đọc sách, nhận diện khuôn mặt và lái xe trở nên khó khăn. Người bệnh có thể tự kiểm tra bằng lưới Amsler; nếu phát hiện đường kẻ bị cong, méo hoặc xuất hiện vùng trống, cần đi khám mắt sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. 

5. Chẩn đoán thoái hóa hoàng điểm

Chẩn đoán thoái hóa hoàng điểm được thực hiện thông qua thăm khám chuyên khoa và các kỹ thuật hình ảnh hiện đại nhằm đánh giá mức độ tổn thương vùng hoàng điểm. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Đo thị lực: Kiểm tra khả năng nhìn ở các khoảng cách khác nhau để phát hiện tình trạng giảm thị lực trung tâm.
• Khám đáy mắt sau khi giãn đồng tử: Giúp bác sĩ quan sát võng mạc, hoàng điểm và phát hiện các dấu hiệu của bệnh thoái hóa điểm vàng.
• Chụp cắt lớp quang học (OCT): Phương pháp quan trọng nhất hiện nay, cho phép đánh giá chi tiết cấu trúc võng mạc và phát hiện dịch, phù hoặc teo hoàng điểm.
• Lưới Amsler: Hỗ trợ phát hiện sớm tình trạng hình ảnh bị méo, cong hoặc xuất hiện điểm mờ ở trung tâm tầm nhìn.
• Chụp mạch huỳnh quang (FA) hoặc OCTA: Giúp khảo sát hệ thống mạch máu võng mạc và xác định các mạch máu bất thường trong thoái hóa hoàng điểm thể ướt.
• Tầm quan trọng của khám mắt định kỳ: Khám mắt định kỳ giúp chẩn đoán thoái hóa hoàng điểm sớm, theo dõi những thay đổi ở võng mạc và điều trị kịp thời trước khi thị lực suy giảm nghiêm trọng. Người trên 50 tuổi, có tiền sử gia đình mắc bệnh thoái hóa điểm vàng, hút thuốc hoặc mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường nên khám mắt ít nhất 1 lần/năm để phát hiện sớm và nâng cao hiệu quả điều trị. 

6. Điều trị thoái hóa hoàng điểm

Cách điều trị thoái hóa hoàng điểm phụ thuộc vào thể bệnh, mức độ tổn thương và thị lực của từng người. Mục tiêu điều trị là làm chậm tiến triển của bệnh thoái hóa điểm vàng, bảo tồn thị lực trung tâm và giảm nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn.

6.1. Điều trị thoái hóa hoàng điểm thể khô

Hiện nay, thoái hóa hoàng điểm thể khô chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn. Mục tiêu điều trị là làm chậm tiến triển của bệnh bằng cách bổ sung vitamin và khoáng chất theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa, omega-3, rau xanh và trái cây. Bên cạnh đó, người bệnh cần bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, cân nặng và khám mắt định kỳ để theo dõi diễn tiến.

6.2. Điều trị thoái hóa hoàng điểm thể ướt

Đối với thoái hóa hoàng điểm thể ướt, phương pháp điều trị chủ yếu là tiêm thuốc kháng VEGF nội nhãn nhằm ức chế sự phát triển của các mạch máu bất thường, giảm rò rỉ dịch và bảo tồn thị lực. Trong một số trường hợp phù hợp nhất định, bác sĩ có thể chỉ định điều trị laser để xử lý các mạch máu bất thường và hạn chế tổn thương võng mạc. Điều trị sớm giúp cải thiện tiên lượng và giảm nguy cơ mất thị lực.

7. Phòng ngừa thoái hóa hoàng điểm

Để phòng ngừa thoái hóa hoàng điểm và giảm nguy cơ suy giảm thị lực theo tuổi, bạn nên duy trì những thói quen sau:

• Duy trì các lối sống lành mạnh: Không hút thuốc lá, kiểm soát cân nặng, huyết áp và mỡ máu để giảm các yếu tố nguy cơ gây bệnh.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý: Tăng cường rau xanh, trái cây, cá giàu omega-3 và thực phẩm chứa chất chống oxy hóa để bảo vệ võng mạc.
• Bảo vệ mắt khỏi ánh sáng có hại: Đeo kính chống tia UV khi ra ngoài và hạn chế tiếp xúc với ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử trong thời gian dài.
• Duy trì tập thể dục đều đặn: Vận động thường xuyên giúp cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ nuôi dưỡng các mô trong mắt.
• Khám mắt định kỳ: Người trên 50 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ nên khám mắt ít nhất 1 lần/năm để phát hiện sớm bệnh thoái hóa điểm vàng và điều trị kịp thời.

8. Chuyên khoa mắt tại Hệ thống y tế Thu Cúc TCI

Chuyên khoa Mắt tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI là địa chỉ được nhiều khách hàng tin tưởng trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý nhãn khoa. Chuyên khoa quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trong đó có ThS.BS Lê Thị Định – Phó Giám đốc Bệnh viện, Phụ trách chuyên khoa Mắt với gần 30 năm kinh nghiệm trong khám, điều trị và phẫu thuật các bệnh lý về mắt như đục thủy tinh thể, bệnh lý võng mạc, đáy mắt, glôcôm và các tật khúc xạ.

Bên cạnh đội ngũ chuyên môn, Thu Cúc TCI được đầu tư hệ thống trang thiết bị hiện đại như máy đo khúc xạ tự động, máy đo nhãn áp, máy chụp đáy mắt màu, OCT và nhiều thiết bị chẩn đoán chuyên sâu khác, giúp phát hiện sớm các bệnh lý về mắt và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Đối với các trường hợp cần phẫu thuật, hệ thống máy Phaco hiện đại cùng phòng mổ vô khuẩn một chiều góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

Khách hàng nên khám mắt định kỳ hoặc thăm khám ngay khi có các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, méo hình, chớp sáng, ruồi bay hoặc suy giảm thị lực. Có thể đặt lịch khám nhanh qua ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.