Mắt cận và mắt lão khác nhau thế nào? Có thể bị đồng thời không?

Thị lực thay đổi theo tuổi khiến nhiều người băn khoăn liệu mắt cận và mắt lão có phải là hai tình trạng giống nhau hay không. Thực tế, cận thị và lão thị có cơ chế hình thành khác nhau, biểu hiện cũng không hoàn toàn giống nhau. Đặc biệt, người đã bị cận vẫn có thể xuất hiện lão thị khi bước vào tuổi trung niên.

1. Cận thị và lão thị khác nhau thế nào?

Mặc dù đều làm ảnh hưởng đến khả năng nhìn rõ, mắt cận và mắt lão có nhiều điểm khác biệt về nguyên nhân, độ tuổi xuất hiện, khoảng cách nhìn và cách điều chỉnh thị lực:

Khác nhau về nguyên nhân: Cận thị liên quan đến cấu trúc quang học của mắt, khiến hình ảnh của vật ở xa hội tụ phía trước võng mạc thay vì đúng trên võng mạc. Trong khi đó, lão thị hình thành do quá trình lão hóa khiến thủy tinh thể dần giảm độ đàn hồi, khả năng điều tiết để nhìn gần cũng suy giảm.
Khác nhau về độ tuổi: Cận thị thường xuất hiện từ thời thơ ấu hoặc tuổi học đường và có thể tiến triển trong những năm đầu trưởng thành. Lão thị thường bắt đầu nhận thấy rõ từ khoảng sau 40 tuổi.
Khác nhau về khoảng cách nhìn: Người cận thị thường nhìn gần rõ hơn nhưng gặp khó khăn khi quan sát vật ở xa. Ngược lại, người lão thị thường vẫn nhìn xa tương đối rõ nhưng khó tập trung vào những vật ở khoảng cách gần.
Khác nhau về triệu chứng: Người cận có thể phải nheo mắt khi nhìn xa, khó đọc chữ trên bảng hoặc biển báo và dễ mỏi mắt khi cố gắng nhìn rõ. Người lão thị thường phải đưa sách, điện thoại ra xa, khó đọc chữ nhỏ và cảm thấy nhìn gần kém rõ hơn khi mắt mệt.
Khác nhau về kính điều chỉnh: Kính cận thường sử dụng thấu kính có độ âm để đưa hình ảnh về đúng võng mạc. Kính hỗ trợ lão thị thường sử dụng độ dương nhằm bổ sung khả năng hội tụ khi nhìn gần.

2. Phân biệt mắt cận và mắt lão qua những dấu hiệu nào?

Việc phân biệt mắt cận và mắt lão có thể dựa vào khoảng cách nhìn rõ và hoàn cảnh xuất hiện triệu chứng. Một số biểu hiện như mỏi mắt, nhức đầu hoặc nheo mắt có thể gặp ở cả hai tình trạng, nhưng khó khăn khi nhìn xa hay nhìn gần lại có sự khác biệt:

Ở người cận thị:

Khó nhìn rõ các vật ở xa như biển báo, chữ trên bảng hoặc màn hình ở khoảng cách xa.
Có xu hướng đưa vật lại gần mắt để nhìn rõ hơn.
Thường nheo mắt khi cố gắng quan sát chi tiết ở xa.
Có thể mỏi mắt, nhức đầu sau thời gian phải nhìn xa liên tục.

Ở người lão thị:

Khó đọc sách, xem điện thoại hoặc thực hiện công việc cần nhìn gần.
Thường phải đưa vật cần quan sát ra xa để nhìn rõ chữ.
Khó nhìn những chi tiết nhỏ, đặc biệt khi ánh sáng không đủ.
Có thể cần tăng độ sáng khi đọc sách hoặc làm việc ở khoảng cách gần.
Mắt dễ mỏi sau thời gian đọc hoặc sử dụng thiết bị điện tử.

Như vậy, điểm khác biệt dễ nhận thấy là cận thị chủ yếu gây khó nhìn xa, còn lão thị chủ yếu gây khó nhìn gần. Tuy nhiên, chỉ dựa vào triệu chứng chưa đủ để xác định chính xác tình trạng khúc xạ.

3. Có thể vừa cận thị vừa lão thị cùng lúc không?

Vậy mắt cận có bị lão thị không? Câu trả lời là có, mắt cận và mắt lão hoàn toàn có thể cùng xuất hiện ở một người. Cận thị không ngăn quá trình lão hóa tự nhiên của mắt, vì vậy người đã bị cận vẫn có thể xuất hiện lão thị khi bước vào tuổi trung niên.

Tình trạng người cận thị khi bị lão thị có thể gây cảm giác khó chịu vì khả năng nhìn xa và nhìn gần đều có những thay đổi nhất định. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

Đang đeo kính cận nhưng vẫn khó đọc sách hoặc nhìn chữ nhỏ.
Có xu hướng tháo kính cận khi đọc hoặc làm việc ở khoảng cách gần.
Dễ mỏi mắt khi sử dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài.
Cần điều chỉnh kính hoặc sử dụng giải pháp hỗ trợ thị lực khác nhau cho từng khoảng cách.

Ở người cận nhẹ, việc tháo kính khi đọc gần đôi khi khiến họ có cảm giác vẫn nhìn rõ mà không nhận ra mình đã bắt đầu có biểu hiện lão thị. Vì vậy, khi thị lực thay đổi, nên kiểm tra khúc xạ thay vì tự tăng hoặc giảm độ kính.

4. Các phương pháp điều trị phổ biến

Tùy mức độ khúc xạ, tuổi, nhu cầu thị lực và tình trạng sức khỏe mắt, mắt cận và mắt lão có thể được điều chỉnh bằng kính hoặc cân nhắc các phương pháp can thiệp phù hợp sau khi bác sĩ thăm khám.

4.1. Đeo kính

Người cận có thể sử dụng kính gọng hoặc kính áp tròng đúng độ để nhìn rõ hơn.
Người lão thị thường cần kính hỗ trợ nhìn gần với độ phù hợp.
Người vừa cận thị vừa lão thị có thể được tư vấn kính hai tròng, đa tròng hoặc giải pháp kính phù hợp với nhu cầu nhìn xa – trung gian – gần.
Nên kiểm tra mắt định kỳ để đánh giá lại độ kính và phát hiện sớm những thay đổi bất thường về thị lực.

4.2. Phẫu thuật

Với người cận thị đủ điều kiện, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều chỉnh tật khúc xạ như LASIK, FemtoLASIK, ReLEx SMILE hoặc Phakic ICL tùy đặc điểm của mắt.

Ở người có lão thị, một số trường hợp có thể được tư vấn các phương pháp phẫu thuật phù hợp, chẳng hạn phẫu thuật thay thủy tinh thể và đặt kính nội nhãn. Với người đồng thời có cận thị và lão thị, lựa chọn phương pháp cần được cá thể hóa dựa trên độ khúc xạ, tình trạng giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc và nhu cầu thị lực.

Do đó, thay vì tự lựa chọn phương pháp điều chỉnh mắt cận và mắt lão, người bệnh nên khám mắt toàn diện để được đo khúc xạ và đánh giá sức khỏe mắt trước khi quyết định.

Mắt cận và mắt lão là hai tình trạng khác nhau nhưng hoàn toàn có thể xuất hiện cùng một người. Cận thị chủ yếu ảnh hưởng khả năng nhìn xa, trong khi lão thị làm giảm khả năng nhìn gần. Khi thị lực thay đổi theo tuổi, đặc biệt ở người đã có tật khúc xạ, khám mắt định kỳ giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn giải pháp điều chỉnh phù hợp.