Khô mắt: Dấu hiệu nhận biết, chẩn đoán và cách chữa hiệu quả

Khô mắt là tình trạng xảy ra khi mắt không tạo đủ nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh, khiến bề mặt nhãn cầu không được giữ ẩm ổn định. Người bệnh có thể cảm thấy cộm, rát, đỏ mắt, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn mờ, thậm chí chảy nước mắt nhiều do phản ứng kích thích. Nếu tình trạng kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh nên khám chuyên khoa Mắt để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

1. Dấu hiệu khô mắt là gì?

Biểu hiện của khô mắt không giống nhau ở mọi người và có thể thay đổi tùy mức độ thiếu ổn định của màng phim nước mắt. Một số trường hợp chỉ khó chịu nhẹ, trong khi người bệnh có thể gặp nhiều triệu chứng cùng lúc, nhất là khi làm việc lâu trước màn hình, ở nơi có gió hoặc không khí khô.

• Cộm, châm chích hoặc nóng rát: Mắt có cảm giác khó chịu như đang có bụi hoặc dị vật bên trong.
• Cảm giác có vật lạ trong mắt: Người bệnh thường muốn chớp mắt hoặc dụi mắt để giảm cảm giác vướng.
• Mắt đỏ và dễ kích ứng: Bề mặt mắt có thể đỏ hơn bình thường, đặc biệt sau khi nhìn màn hình trong thời gian dài.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Ánh sáng mạnh có thể khiến mắt khó chịu hoặc nhanh mỏi.
• Chảy nước mắt: Mắt đôi khi tiết nhiều nước mắt để phản ứng với tình trạng kích thích trên bề mặt nhãn cầu.
• Nhìn mờ, mỏi mắt: Thị lực có thể dao động hoặc hình ảnh kém rõ, nhất là khi đọc sách, lái xe hoặc tập trung nhìn lâu.
• Khó đeo kính áp tròng: Người đang sử dụng kính áp tròng có thể cảm thấy khó chịu hơn khi mắt bị khô.

Ngoài ra, một số người có thể nhận thấy chất nhầy xuất hiện ở khóe mắt hoặc quanh mi. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với tình trạng mỏi mắt thông thường. Nếu triệu chứng lặp lại nhiều lần, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, nên khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ tự nhỏ thuốc.

2. Chẩn đoán khô mắt được thực hiện như thế nào?

Để đánh giá khô mắt, bác sĩ không chỉ dựa vào cảm giác khó chịu mà sẽ kết hợp khai thác triệu chứng với kiểm tra toàn diện bề mặt nhãn cầu và màng phim nước mắt. Người bệnh có thể được hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, thói quen sử dụng thiết bị điện tử, môi trường làm việc, bệnh lý đang mắc và các loại thuốc đang sử dụng. Đây là những thông tin giúp bác sĩ tìm kiếm yếu tố có thể gây hoặc làm tình trạng khô mắt nặng hơn.

Trong quá trình thăm khám, bác sĩ có thể kiểm tra:

• Mi mắt và bờ mi: Đánh giá cách đóng mở mắt, tình trạng viêm hoặc bất thường có thể làm nước mắt bốc hơi nhanh.
• Bề mặt nhãn cầu: Sử dụng đèn khe để quan sát kết mạc, giác mạc và phát hiện những vùng bị kích ứng hoặc tổn thương.
• Lượng và chất lượng nước mắt: Một số nghiệm pháp giúp đánh giá khả năng tiết nước mắt và mức độ ổn định của màng phim nước mắt.
• Tình trạng tuyến dầu ở mi mắt: Kiểm tra hoạt động của tuyến Meibomius, bởi rối loạn tuyến này có thể làm lớp dầu bảo vệ nước mắt bị thiếu hụt.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện thêm các kiểm tra chuyên sâu để xác định nguyên nhân. Việc đánh giá đầy đủ giúp phân biệt khô mắt với những bệnh lý khác cũng có biểu hiện tương tự.

3. Cách chữa khô mắt như thế nào để giảm triệu chứng?

Điều trị khô mắt cần dựa trên nguyên nhân, mức độ triệu chứng và tình trạng bề mặt nhãn cầu. Với trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn sử dụng nước mắt nhân tạo và điều chỉnh một số thói quen sinh hoạt. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc mức độ nặng hơn, người bệnh có thể cần kết hợp nhiều phương pháp.

Một số hướng xử trí thường được cân nhắc gồm:

• Bổ sung nước mắt nhân tạo: Giúp làm ẩm và giảm cảm giác cộm, rát, khó chịu ở mắt. Loại sản phẩm và tần suất sử dụng nên phù hợp với tình trạng cụ thể.
• Điều trị viêm bờ mi và tuyến dầu: Khi các tuyến dầu ở mi mắt bị rối loạn hoặc tắc nghẽn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc và hướng dẫn vệ sinh mi phù hợp.
• Kiểm soát tình trạng viêm bề mặt mắt: Một số trường hợp cần thuốc kê đơn để kiểm soát phản ứng viêm. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc chống viêm, đặc biệt các thuốc có corticosteroid.
• Điều chỉnh môi trường và thói quen: Hạn chế để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mắt, tăng tần suất chớp mắt và nghỉ mắt khi làm việc với màn hình trong thời gian dài.
• Giữ nước mắt lưu lại trên bề mặt mắt: Với một số trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp vào đường thoát nước mắt để hạn chế tình trạng nước mắt thoát quá nhanh.
• Sử dụng phương pháp chuyên sâu: Khi triệu chứng dai dẳng hoặc nặng, bác sĩ có thể xem xét các phương pháp như kính áp tròng bảo vệ giác mạc, liệu pháp tác động lên tuyến dầu hoặc những kỹ thuật hỗ trợ khác.

Phẫu thuật khô mắt không phải phương pháp điều trị thường quy cho mọi người bệnh. Một số trường hợp đặc biệt có bất thường về mi mắt hoặc đường thoát nước mắt có thể cần can thiệp để giải quyết nguyên nhân. Việc lựa chọn phương pháp nào cần dựa trên kết quả thăm khám và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa Mắt.

4. Biến chứng khô mắt có thể xảy ra là gì?

Một số vấn đề có thể gặp gồm:

• Tổn thương bề mặt giác mạc: Thiếu độ ẩm kéo dài có thể khiến lớp biểu mô giác mạc bị kích ứng, trầy xước hoặc viêm.
• Loét giác mạc: Ở trường hợp nặng, tổn thương bề mặt có thể tiến triển thành ổ loét, cần được điều trị chuyên khoa.
• Tăng nguy cơ nhiễm trùng: Nước mắt góp phần bảo vệ bề mặt mắt. Khi lớp bảo vệ này bị suy giảm, mắt có thể dễ bị tác động bởi các tác nhân gây bệnh hơn.
• Nhìn mờ và ảnh hưởng thị lực: Tổn thương giác mạc hoặc màng phim nước mắt không ổn định có thể khiến hình ảnh nhìn không rõ, đặc biệt khi tập trung nhìn lâu.
• Ảnh hưởng sinh hoạt: Cộm, rát, nhạy sáng và mỏi mắt kéo dài có thể gây khó khăn khi đọc sách, sử dụng máy tính hoặc thực hiện các công việc cần tập trung thị giác.

Người bệnh nên khám chuyên khoa Mắt nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc trở nên rõ rệt hơn. Đặc biệt, đau mắt, đỏ mắt nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ tăng lên hoặc có dấu hiệu tổn thương giác mạc cần được kiểm tra sớm.

Khô mắt có thể bắt đầu bằng những biểu hiện khá nhẹ như cộm, rát, đỏ mắt hoặc nhìn mờ nhưng nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến bề mặt nhãn cầu và sinh hoạt hằng ngày. Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân, mức độ bệnh và lựa chọn phương pháp kiểm soát phù hợp thay vì tự điều trị kéo dài. Bên cạnh đó, duy trì thói quen chớp mắt thường xuyên, hạn chế các yếu tố làm mắt mất nước và bảo vệ mắt trong môi trường khô, nhiều gió cũng góp phần giảm khó chịu và duy trì sức khỏe đôi mắt.