Tầm soát ung thư đường mật như thế nào?

Ung thư đường mật là bệnh lý nguy hiểm nhưng thường tiến triển âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tầm soát ung thư đường mật được thực hiện như thế nào và những ai nên kiểm tra định kỳ.

1. Ai nên tầm soát ung thư đường mật?

1.1. Người mắc bệnh gan mạn tính

Những người mắc các bệnh lý gan mạn tính thường có nguy cơ cao hơn đối với ung thư gan và ung thư đường mật. Các tình trạng phổ biến bao gồm viêm gan B, viêm gan C kéo dài hoặc xơ gan do nhiều nguyên nhân khác nhau. 

Các bệnh lý này có thể gây tổn thương gan kéo dài và làm thay đổi cấu trúc của hệ thống đường mật theo thời gian. Khi quá trình viêm và tái tạo tế bào diễn ra liên tục, nguy cơ xuất hiện các tế bào bất thường sẽ tăng lên. Ngoài ra, tiền sử gia đình có người mắc ung thư gan hoặc ung thư đường mật cũng được xem là yếu tố nguy cơ cần lưu ý. Trong những trường hợp này, bác sĩ thường khuyến nghị thực hiện tầm soát ung thư gan mật định kỳ để phát hiện sớm những bất thường.

1.2. Người mắc viêm xơ đường mật nguyên phát (PSC)

Viêm xơ đường mật nguyên phát là một bệnh lý hiếm gặp gây viêm và xơ hóa các ống dẫn mật. Tình trạng viêm kéo dài khiến thành ống mật dày lên, hẹp lại và làm cản trở dòng chảy của dịch mật. Theo thời gian, sự thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ hình thành ung thư đường mật. Do đó, bác sĩ thường yêu cầu người bệnh PSC phải thực hiện kiểm tra định kỳ bằng các phương pháp hình ảnh hiện đại để sớm tìm kiếm những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

1.3. Người có nang trong đường mật

Một số người có thể sinh ra với các dị dạng bẩm sinh của đường mật, trong đó phổ biến là nang ống mật chủ. Đây là tình trạng một đoạn của ống mật bị giãn rộng bất thường và tạo thành nang. Các nang này có thể cản trở dòng chảy của dịch mật, gây ứ mật, viêm nhiễm hoặc giãn đường mật theo thời gian. Nếu tình trạng kéo dài, nguy cơ xuất hiện các tế bào bất thường trong đường mật cũng có thể tăng lên.

1.4. Người nhiễm sán lá gan

Sán lá gan là một loại ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể thông qua đường tiêu hóa, cụ thể là từ việc ăn các loại thực phẩm tươi sống hoặc nấu chưa chín. Khi ký sinh trùng trú ngụ trong đường mật, chúng gây viêm nhiễm kéo dài, làm tăng rủi ro phát triển ung thư mật. 

2. Các phương pháp tầm soát ung thư đường mật

2.1. Xét nghiệm máu 

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá chức năng gan và mật thông qua việc đo lường nồng độ Bilirubin, một chất hóa học gây ra tình trạng vàng da khi tắc nghẽn. Ngoài ra, các chỉ số như albumin, enzyme gan (AST, ALT, GGT) hay các chỉ số đông máu cũng cung cấp cái nhìn tổng quát về sức khỏe gan mật của người bệnh. 

Đặc biệt, xét nghiệm dấu ấn ung thư như CEA và CA 19-9 có thể cảnh báo sự hiện diện của khối u trong máu, giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán chính xác hơn.Tuy nhiên, các chỉ số này không thể khẳng định ung thư mà chỉ giúp hỗ trợ đánh giá nguy cơ hoặc theo dõi hiệu quả điều trị.

2.2. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc quan sát cấu trúc gan và đường mật.

• Siêu âm: Sử dụng sóng âm để tạo hình ảnh các cơ quan bên trong cơ thể mà không sử dụng tia xạ. Phương pháp này giúp phát hiện tình trạng giãn đường mật, khối u hoặc các bất thường khác trong gan và túi mật. 
• Chụp CT: Sử dụng tia X kết hợp công nghệ máy tính để tạo hình ảnh chi tiết của cơ quan bên trong cơ thể. 
• Chụp MRI: Sử dụng từ trường mạnh và sóng radio để tạo hình ảnh chi tiết của các mô mềm trong cơ thể. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá cấu trúc đường mật và phân biệt khối u lành tính hoặc ác tính.
• Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP): Thủ thuật sử dụng ống nội soi mềm đưa qua miệng xuống dạ dày và tá tràng. Sau đó, bác sĩ bơm thuốc cản quang vào đường mật để chụp X-quang và quan sát các bất thường.

2.3. Sinh thiết 

Sinh thiết là phương pháp lấy một mẫu mô nhỏ từ khu vực nghi ngờ để phân tích dưới kính hiển vi trong phòng xét nghiệm. Đây là phương pháp duy nhất có thể xác định chắc chắn một khối u trong đường mật có phải là ung thư hay không. Tùy vào vị trí tổn thương, bác sĩ có thể thực hiện sinh thiết thông qua nhiều kỹ thuật khác nhau. Mẫu mô có thể được lấy trong quá trình nội soi ERCP, nội soi đường mật hoặc dưới hướng dẫn của siêu âm và CT.

2.4. Xét nghiệm di truyền 

Sau khi ung thư đường mật được xác định, bác sĩ có thể tiến hành phân tích di truyền đối với các tế bào ung thư. Quá trình này giúp tìm kiếm các đột biến gen đặc hiệu có thể xuất hiện trong khối u, chẳng hạn như đột biến IDH1 hoặc FGFR2. Việc xác định đột biến gen giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị trúng đích, nâng cao cơ hội sống sót và hiệu quả điều trị cho người bệnh.

3. Giải đáp bao lâu nên tầm soát một lần 

Tần suất tầm soát ung thư đường mật phụ thuộc vào mức độ nguy cơ của từng người. Đối với nhóm nguy cơ cao như người mắc viêm xơ đường mật nguyên phát hoặc bệnh gan mạn tính, bác sĩ thường khuyến nghị theo dõi định kỳ từ 6 – 12 tháng. Trong quá trình theo dõi, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra dấu ấn ung thư CA 19-9 kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.

4. Một số dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ung thư đường mật

4.1. Vàng da

Vàng da là một trong những dấu hiệu phổ biến nhất khi đường mật bị tắc nghẽn. Tình trạng này xảy ra khi bilirubin trong mật không thể được đào thải bình thường khỏi cơ thể. Tuy nhiên, vàng da không phải lúc nào cũng do ung thư đường mật gây ra. Dù vậy, khi xuất hiện vàng da, người bệnh nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân chính xác.

4.2. Phân nhạt màu hoặc có mỡ

Khi mật bị tắc nghẽn, phân không còn sắc tố nâu bình thường mà chuyển màu nhạt, đồng thời có thể nổi váng mỡ do khả năng tiêu hóa chất béo suy giảm.

4.3. Nước tiểu sậm màu

Lượng bilirubin dư thừa trong máu khi bị đào thải qua thận sẽ khiến nước tiểu của người bệnh chuyển sang màu vàng sậm như màu trà đặc. Nếu tình trạng nước tiểu sẫm màu xảy ra cùng với vàng da hoặc phân nhạt màu, người bệnh nên đi khám sớm để kiểm tra hệ thống gan mật.

4.4. Chán ăn và sụt cân

Nhiều người mắc ung thư đường mật có thể cảm thấy chán ăn và không còn hứng thú với việc ăn uống như trước. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như sụt cân nhanh, chán ăn kéo dài hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra kịp thời.

Những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và theo dõi các dấu hiệu bất thường của cơ thể. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả mà còn góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.