Sàng lọc ung thư bàng quang bằng cách nào?
Ung thư bàng quang thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường tiết niệu thông thường. Chính vì vậy, sàng lọc ung thư bàng quang ở người có nguy cơ cao giúp phát hiện tổn thương từ sớm, tăng cơ hội điều trị hiệu quả và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển sang giai đoạn xâm lấn. Cùng khám phá các bước sàng lọc ung thư bàng quang ở bài viết dưới đây.
1. Tầm soát ung thư bàng quang là gì?
1.1. Thực trạng của ung thư bàng quang
Ung thư bàng quang là một trong những bệnh ung thư đường tiết niệu phổ biến trên thế giới và có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.
- Theo GLOBOCAN 2022, thế giới ghi nhận khoảng 614.298 ca mắc mới, tăng hơn 7% so với năm 2020.
- Tại Việt Nam, ung thư bàng quang đứng thứ 19 về số ca mắc mới. Đáng chú ý, khoảng 25% người bệnh chỉ được phát hiện khi ung thư đã xâm lấn vào lớp cơ bàng quang (MIBC). Đây là giai đoạn bệnh có nguy cơ di căn cao hơn, việc điều trị cũng phức tạp và tiên lượng kém hơn so với giai đoạn sớm.
Triệu chứng điển hình nhất của bệnh là tiểu máu không đau. Máu có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc chỉ phát hiện qua xét nghiệm nước tiểu. Một số người còn gặp tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần hoặc đau vùng chậu khi bệnh tiến triển. Những con số trên cho thấy việc chủ động sàng lọc ung thư bàng quang ở nhóm nguy cơ cao có ý nghĩa quan trọng trong giảm tỷ lệ phát hiện muộn.
1.2. Nguyên nhân gây ra ung thư bàng quang
Đến nay, nguyên nhân chính xác của ung thư bàng quang vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố đã được chứng minh làm tăng nguy cơ mắc bệnh:
- Hút thuốc lá: Các chất độc trong khói thuốc được đào thải qua nước tiểu và tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc bàng quang trong thời gian dài, làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ung thư.
- Sử dụng thuốc cyclophosphamide kéo dài.
- Tiếp xúc thường xuyên với hóa chất công nghiệp như amin thơm, thuốc nhuộm anilin, hóa chất ngành cao su, dệt may, sơn hoặc điện.
- Có sỏi bàng quang mạn tính, đặt sonde tiểu lâu ngày hoặc mắc bệnh sán máng.
- Tiền sử gia đình hoặc từng mắc ung thư đường tiết niệu.
1.3. Mục đích tầm soát ung thư bàng quang
Mục tiêu của sàng lọc phát hiện ung thư bàng quang là tìm kiếm dấu hiệu bất thường trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Khi phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm, khả năng điều trị bảo tồn bàng quang cao hơn, giảm nguy cơ xâm lấn và cải thiện tiên lượng sống lâu dài. Hiện nay chưa có xét nghiệm sàng lọc tiêu chuẩn áp dụng cho toàn bộ dân số có nguy cơ trung bình. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp đối với người từng mắc ung thư bàng quang hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ.
2. Lưu ý chuẩn bị gì trước khi tầm soát ung thư bàng quang?
Nhiều người thắc mắc ung thư bàng quang làm xét nghiệm gì và cần chuẩn bị như thế nào để kết quả chính xác hơn. Tùy từng phương pháp được chỉ định, người bệnh có thể được hướng dẫn chuẩn bị khác nhau:
- Thông báo đầy đủ tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng.
- Không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc lợi tiểu nếu chưa có chỉ định.
- Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Không nhịn tiểu quá lâu trước khi lấy mẫu nước tiểu.
- Mang theo kết quả xét nghiệm hoặc phim chụp cũ nếu có.
3. Sàng lọc ung thư bàng quang bằng cách nào? Quy trình
3.1. Xét nghiệm phát hiện tiểu máu
Đây là xét nghiệm cơ bản giúp phát hiện hồng cầu trong nước tiểu bằng kính hiển vi hoặc que thử chuyên dụng. Tiểu máu không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư bàng quang vì còn có thể gặp trong sỏi tiết niệu, nhiễm trùng hoặc viêm đường tiết niệu. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu quan trọng cần được đánh giá kỹ nếu xuất hiện kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân.
3.2. Xét nghiệm tế bào học nước tiểu
Mẫu nước tiểu sẽ được quan sát dưới kính hiển vi nhằm tìm kiếm các tế bào bất thường bong ra từ niêm mạc đường tiết niệu. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong phát hiện các khối u có độ ác tính cao. Tuy nhiên, kết quả âm tính chưa thể loại trừ hoàn toàn ung thư nên thường được phối hợp với các phương pháp khác.
3.3. Xét nghiệm dấu ấn khối u trong nước tiểu
Một số chất chỉ điểm sinh học có thể xuất hiện trong nước tiểu khi có tế bào ung thư bàng quang. Xét nghiệm marker nước tiểu giúp hỗ trợ chẩn đoán hoặc theo dõi người từng điều trị ung thư bàng quang. Tuy nhiên, đây không phải xét nghiệm thay thế nội soi hay sinh thiết.
3.4. Nội soi bàng quang
Đây là phương pháp có giá trị cao trong chẩn đoán ung thư bàng quang. Bác sĩ sử dụng một ống nội soi mềm hoặc cứng có gắn camera đưa qua niệu đạo để quan sát trực tiếp niêm mạc bàng quang. Nếu phát hiện vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ lấy mẫu mô sinh thiết để xác định chính xác có tế bào ung thư hay không
3.5. Chẩn đoán hình ảnh
Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá kích thước khối u, mức độ xâm lấn cũng như khả năng lan rộng của bệnh:
- Chụp cộng hưởng từ MRI: Kỹ thuật hiện đại sử dụng từ trường mạnh để tạo hình ảnh cắt lớp chi tiết. Phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương của bàng quang và các tạng xung quanh.
- Chụp cắt lớp vi tính CT: Phát hiện chính xác kích thước khối u và xem tế bào ác tính đã di căn hay chưa.
Gói khám sức khỏe và tầm soát ung thư toàn diện tại Thu Cúc TCI tích hợp nhiều xét nghiệm chuyên sâu cùng hệ thống CT, MRI, siêu âm và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại, hỗ trợ phát hiện sớm ung thư bàng quang cũng như nhiều bệnh ung thư khác.
4. Theo dõi và cách đọc kết quả tầm soát
Sau khi hoàn tất các bước thăm khám, bác sĩ sẽ tổng hợp kết quả xét nghiệm, nội soi, chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết để đưa ra kết luận chính xác. Trong đó, kết quả sinh thiết có ý nghĩa quan trọng nhất vì giúp xác định mức độ xâm lấn của khối u vào thành bàng quang.
- Ung thư bàng quang chưa xâm lấn cơ (NMIBC): Khối u mới khu trú ở lớp niêm mạc hoặc lớp mô liên kết dưới niêm mạc, chưa lan vào lớp cơ.
- Ung thư bàng quang xâm lấn cơ (MIBC): Khối u đã phát triển vào lớp cơ bàng quang hoặc lan sâu hơn. Đây là nhóm bệnh có nguy cơ di căn cao hơn, thường cần phối hợp nhiều phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, miễn dịch hoặc xạ trị.
Ngoài giai đoạn bệnh, bác sĩ còn đánh giá độ biệt hóa của tế bào ung thư thấp hay cao, tế bào phát triển chậm hay bất thường nhiều.
