Ô nhiễm không khí gây ung thư phổi không? Vì sao?

Ô nhiễm không khí không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn là yếu tố nguy cơ âm thầm, lâu dài đối với ung thư phổi. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thường xuyên hít phải bụi mịn, khí thải và các chất độc trong không khí có thể gây tổn thương tế bào phổi, thúc đẩy viêm mạn tính và làm tăng nguy cơ ung thư, kể cả ở người không hút thuốc. Việc nhận diện rõ tác động của ô nhiễm không khí đối với ung thư phổi giúp mỗi người nâng cao ý thức phòng ngừa và bảo vệ hệ hô hấp một cách chủ động.

1. Cơ chế sinh ung thư do ô nhiễm không khí

Viêm mạn tính và Stress oxy hóa: Bụi mịn ((PM {2.5}), (PM {10})) và khí thải (NO2, SO2) khi hít vào phổi gây ra tình trạng viêm nhiễm kéo dài và sản sinh ra các gốc oxy hóa tự do (ROS). Quá trình này kích thích tế bào tăng sinh không kiểm soát và hình thành mạch máu nuôi khối u.

Tổn thương DNA và Đột biến gen: Các chất ô nhiễm, đặc biệt là các hợp chất hữu cơ đa vòng (PAH), có khả năng gây độc gen, dẫn đến đột biến DNA. Nghiên cứu đã chứng minh bụi mịn kích hoạt các đột biến gen EGFR và KRAS, biến tế bào phổi bình thường thành tế bào ung thư, ngay cả ở người chưa từng hút thuốc.

Trốn tránh miễn dịch và ức chế quá trình chết tế bào (apoptosis): Ô nhiễm không khí làm suy yếu khả năng rà soát của hệ thống miễn dịch, khiến các tế bào đột biến không bị tiêu diệt và tiếp tục phát triển thành khối u.

Kích hoạt các Protein thúc đẩy ung thư: Bụi mịn gây ra sự xâm nhập của đại thực bào vào biểu mô phổi, giải phóng interleukin-1, một loại protein thúc đẩy sự hình thành khối u phổi.

Giải thích: PM 2.5 , còn được gọi là các hạt mịn (PM có đường kính khí động học ≤ 2,5 μm), có thể được hít vào sâu bên trong phổi, bao gồm cả các túi phế nang, nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy với máu. Vì vậy, trong những thập kỷ gần đây, PM2.5 đã được xem là yếu tố ô nhiễm trọng điểm trong các nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng tiêu cực của không khí ngoài trời đối với sức khỏe con người.

Thành phần nhỏ nhất của PM 2.5 là các hạt nano, còn được gọi là các hạt siêu mịn (UFP), thường được định nghĩa là các hạt có đường kính khí động học ≤ 0,1 μm.

ô nhiễm không khí gây ung thư phổi — PM2.5 đã được xem là yếu tố ô nhiễm trọng điểm trong các nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng tiêu cực của không khí ngoài trời đối với sức khỏe con người

2. Mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và ung thư phổi

Ung thư phổi là bệnh lý có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, trong đó hút thuốc lá vẫn được xem là yếu tố nguy cơ chiếm ưu thế, góp mặt trong khoảng 90% số ca mắc. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí cũng được xác định là một nguyên nhân nguy cơ, dù tần suất thấp hơn so với thuốc lá.

Ô nhiễm không khí hình thành khi môi trường không khí bị biến đổi do sự xâm nhập của các chất độc hại từ giao thông, công nghiệp và sinh hoạt. Từ năm 2013, ô nhiễm không khí ngoài trời đã được các tổ chức khoa học xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư loại 1, cho thấy mối liên quan rõ ràng với nguy cơ ung thư ở người.

Đặc biệt, ô nhiễm dạng hạt – bao gồm các hạt vi mô tồn tại ở thể rắn hoặc lỏng lơ lửng trong không khí – có khả năng xâm nhập sâu vào phổi, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành ung thư phổi. Thống kê tại Hoa Kỳ cho thấy khoảng 1-2% các trường hợp ung thư phổi được cho là liên quan đến ô nhiễm không khí, con số này đã làm gia tăng mối quan tâm toàn cầu về vai trò của môi trường sống trong căn bệnh này.

3. Cách giảm nguy cơ ung thư phổi do ô nhiễm không khí

Để hạn chế tác động của ô nhiễm không khí trong nhà lên sức khỏe, người dân có thể chủ động áp dụng một số biện pháp phòng ngừa sau:

Hạn chế hít phải khói thuốc lá thụ động: Người hút thuốc nên hút ở khu vực bên ngoài, tránh hút trong không gian kín hoặc gần cửa sổ nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc cho các thành viên khác trong gia đình.
Không sử dụng củi, than trong sinh hoạt: Việc đốt củi hoặc than để nấu nướng, sưởi ấm có thể giải phóng nhiều chất ô nhiễm độc hại vào không khí trong nhà.
Theo dõi và kiểm tra nồng độ radon: Trong trường hợp phát hiện mức radon vượt ngưỡng an toàn, cần liên hệ đơn vị chuyên môn để tư vấn và lắp đặt hệ thống giảm radon phù hợp.
Bên cạnh đó, để giảm thiểu ảnh hưởng của ô nhiễm không khí ngoài trời, có thể cân nhắc thực hiện các khuyến nghị sau:
Hạn chế ra ngoài khi chất lượng không khí ở mức xấu: Nên theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) hằng ngày và tránh các hoạt động ngoài trời khi mức ô nhiễm cao.
Lựa chọn thời điểm di chuyển hợp lý: Nếu cần vận động ngoài trời, nên ưu tiên những khung giờ giao thông thông thoáng để giảm tiếp xúc với khí thải.
Sử dụng chế độ lấy gió trong xe ô tô: Khi lái xe, bật chế độ tuần hoàn không khí trong xe để hạn chế khí ô nhiễm từ môi trường bên ngoài.
Tránh đốt rác hoặc đốt củi trong khuôn viên sinh sống, vì có thể làm gia tăng ô nhiễm không khí cục bộ.
Không để động cơ xe chạy không tải trong thời gian dài, đặc biệt với các phương tiện sử dụng động cơ diesel.
Ưu tiên sinh sống tại khu vực có môi trường không khí trong lành, dù trên thực tế đây là điều không dễ thực hiện tại các đô thị lớn.

Ô nhiễm không khí được xem là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng hiện nay, đặc biệt khi mức độ đô thị hóa và công nghiệp hóa ngày càng gia tăng. Việc tiếp xúc kéo dài với không khí ô nhiễm có thể âm thầm làm tổn thương phổi, tạo điều kiện cho các biến đổi bất thường của tế bào và làm tăng nguy cơ ung thư phổi theo thời gian. Chính vì vậy, bên cạnh các biện pháp hạn chế phơi nhiễm, tầm soát sớm ung thư phổi đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, nâng cao hiệu quả điều trị.

Tại Thu Cúc TCI, các gói tầm soát ung thư phổi được xây dựng khoa học, kết hợp xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hiện đại và thăm khám chuyên sâu bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm. Chủ động kiểm tra định kỳ, đặc biệt với những người sinh sống tại khu vực ô nhiễm hoặc có yếu tố nguy cơ, sẽ giúp phát hiện sớm bất thường và an tâm bảo vệ lá phổi khỏe mạnh mỗi ngày.